[Archive](https://archive.ph/NWqmx)
Opinie: De meeste mensen zijn wel goed, maar niet gek als het op hun werk aankomt
Hoe kan het dat steeds minder Nederlanders kiezen voor banen in de zorg en het onderwijs? Omdat vrijheid, werkplezier en waardering zijn ingeperkt tot een onacceptabel niveau. Tijd dus om juist van degenen die de structuren van dat werk uittekenen, meer morele ambitie te verlangen.
Het leek de laatste weken wel een nationale sport: kritiek uiten op een boek dat nog niet verschenen was. In de discussies die wij van dichtbij meemaakten viel op hoe weinig het over het onderwerp ging, en hoeveel over de (Breg)man. Dat is jammer, want [Rutger Bregmans](https://archive.ph/fIdAm) Morele Ambitie zegt veel over de samenleving waarin we leven. En die inhoudelijke discussie wordt onvoldoende gevoerd.
Een disclaimer: we blijven in dit stuk ver weg van kritiek op Bregmans boek en (het gebruik van) de achterliggende theorie. We kunnen alleen maar hopen dat zijn ‘School for Moral Ambition’ initiatieven voortbrengt die de mensheid verder helpen. Want terecht richt Bregman zich op het moreel ambitieuze kapitaal dat momenteel verspild wordt in de commerciële sector. Die verspilling is evenwel geen verschijnsel dat zich enkel aan de top afspeelt. Bij ons rees dan ook de vraag: hoe kan het dat steeds minder Nederlanders kiezen voor moreel ambitieuze beroepen?
Onderwijs en zorg
Momenteel staan er in Nederland [pakweg 400 duizend vacatures open](https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/dashboard-arbeidsmarkt/vacatures), waarvan het leeuwendeel volgens het UWV moeilijk ingevuld kan worden. Lastig blijkt het bijvoorbeeld om mensen te overtuigen om in het onderwijs en de zorg aan de slag te gaan. In functies waarvan Bregman niet geheel toevallig zegt dat met hún morele relevantie niets mis is. Toch zitten we juist in deze sectoren met een sterk groeiend probleem, zo maken verschillende onderzoeken van [TNO](https://www.voion.nl/media/zildpv2z/tno-rapport-werkdruk-in-het-onderwijs-nea-december-2023.pdf) en [CBS](https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2022/46/helft-zorgwerknemers-vindt-werkdruk-te-hoog) naar werkdruk ons duidelijk. Ongeveer de helft van de zorgwerknemers vindt de werkdruk (veel) te hoog. En leraren klagen al langer dat ze door allerlei extra taken steeds minder van hun tijd kunnen besteden aan wat ze zo graag willen: lesgeven.
Tegelijkertijd zien we dat binnen de wereld van de zorg en het onderwijs [het aantal freelancekrachten en commerciële bureaus snel toeneemt](https://archive.ph/ogMx6) . Het is een paradox eigen aan onze tijd: men krijgt de vacatures niet vervuld, maar aan gegadigden die in het gapende gat tussen vraag en aanbod springen blijkt geen gebrek. Ofwel, men is bereid om zich in te zetten voor de publieke zaak, [maar dan wel onder de eigen gekozen voorwaarden](https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2023/47/zzp-er-in-zorg-en-welzijn-kiest-vooral-voor-onafhankelijkheid). Om het op zijn Bregmans uit te drukken: de meeste mensen zijn wel goed, maar niet gek. Prima om moreel ambitieus werk te doen, maar niet onder het juk van managers en prestatie-indicatoren die de vrijheid tot een onacceptabel niveau inperken en die te zwaar drukken op het werkplezier en de mentale gezondheid.
Ingewikkeld probleem
Het verlagen van de werkdruk en het bieden van meer zeggenschap, lijken dan de sleutels tot de poort van morele ambitie voor de niet-elite. Zonder te verzanden in pessimisme, moeten we echter toegeven dat het hier een ingewikkeld politiek en economisch probleem betreft dat door een slimme start-up waarschijnlijk niet opgelost gaat worden. De werkdruk in de publieke sector kan namelijk niet losgezien worden van de flexibilisering van de arbeidsmarkt, ons belastingstelsel, het onderwijsbeleid en studiefinancieringsbeleid.
Willen we werken in het onderwijs en de zorg niet alleen weer aantrekkelijk en belonend, maar ook eervol maken, dan is er een enorme krachtinspanning nodig. Het creëren van betekenisvol werk, want daar hebben we het over, vraagt dan om morele ambitie van degenen die de structuren van dat werk uittekenen.
Daarnaast weerspiegelt het enorme aantal openstaande vacatures in Nederland een groot gebrek aan praktisch geschoolde mensen (bijvoorbeeld in de bouw en logistiek), waarvan we veelal kunnen concluderen dat dit essentiële beroepen zijn. Als we tegelijk [kijken naar de werksituatie en arbeidsvoorwaarden van veel mensen in deze sectoren](https://www.abnamro.com/nl/nieuws/alert-op-uitbuiting-in-de-transportsector), dan is het ook hier begrijpelijk dat mensen liever leren hoe ze kunnen dropshippen of influencen dan dat ze leren metselen of zonnepanelen installeren. Ook dit is een complexe en urgente uitdaging die om collectieve publieke inzet vraagt. Meer baanzekerheid, veiligheid en waardering in praktisch werk zou kunnen zorgen voor een morele arbeidsverhuizing.
Regels van het spel
Dat er een heleboel mensen popelen om de stap naar zinvol werk te zetten dat blijkt ook uit Bregmans onderzoek. Nederland moet dus de regels van het spel aanpassen om het hen mogelijk te maken. Als aanvullende motivatie betekent een duurzame oplossing voor dit probleem onvermijdelijk ook beter onderwijs, betere zorg en meer waardering voor praktische beroepen.
Tot slot: regels hebben hun geschiedenis. Wat zouden wij graag een Geschiedenis van morele ambitie in Nederland lezen. Waarin een historicus met een weergaloze pen uiteenzet wat de wijzigingen in overkoepelende structuren zijn geweest die bepalen of mensen voor morele banen kúnnen kiezen, en waar dit beleid de mist in is gegaan. Zo’n stuk of boek zou zomaar de politieke voedingsbodem kunnen kweken om aan een veel sterkere publieke sector te bouwen. Maar meer dan hij nu al doet mogen we van Bregman in alle redelijkheid niet verwachten.
1 comment
[Archive](https://archive.ph/NWqmx)
Opinie: De meeste mensen zijn wel goed, maar niet gek als het op hun werk aankomt
Hoe kan het dat steeds minder Nederlanders kiezen voor banen in de zorg en het onderwijs? Omdat vrijheid, werkplezier en waardering zijn ingeperkt tot een onacceptabel niveau. Tijd dus om juist van degenen die de structuren van dat werk uittekenen, meer morele ambitie te verlangen.
Het leek de laatste weken wel een nationale sport: kritiek uiten op een boek dat nog niet verschenen was. In de discussies die wij van dichtbij meemaakten viel op hoe weinig het over het onderwerp ging, en hoeveel over de (Breg)man. Dat is jammer, want [Rutger Bregmans](https://archive.ph/fIdAm) Morele Ambitie zegt veel over de samenleving waarin we leven. En die inhoudelijke discussie wordt onvoldoende gevoerd.
Een disclaimer: we blijven in dit stuk ver weg van kritiek op Bregmans boek en (het gebruik van) de achterliggende theorie. We kunnen alleen maar hopen dat zijn ‘School for Moral Ambition’ initiatieven voortbrengt die de mensheid verder helpen. Want terecht richt Bregman zich op het moreel ambitieuze kapitaal dat momenteel verspild wordt in de commerciële sector. Die verspilling is evenwel geen verschijnsel dat zich enkel aan de top afspeelt. Bij ons rees dan ook de vraag: hoe kan het dat steeds minder Nederlanders kiezen voor moreel ambitieuze beroepen?
Onderwijs en zorg
Momenteel staan er in Nederland [pakweg 400 duizend vacatures open](https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/dashboard-arbeidsmarkt/vacatures), waarvan het leeuwendeel volgens het UWV moeilijk ingevuld kan worden. Lastig blijkt het bijvoorbeeld om mensen te overtuigen om in het onderwijs en de zorg aan de slag te gaan. In functies waarvan Bregman niet geheel toevallig zegt dat met hún morele relevantie niets mis is. Toch zitten we juist in deze sectoren met een sterk groeiend probleem, zo maken verschillende onderzoeken van [TNO](https://www.voion.nl/media/zildpv2z/tno-rapport-werkdruk-in-het-onderwijs-nea-december-2023.pdf) en [CBS](https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2022/46/helft-zorgwerknemers-vindt-werkdruk-te-hoog) naar werkdruk ons duidelijk. Ongeveer de helft van de zorgwerknemers vindt de werkdruk (veel) te hoog. En leraren klagen al langer dat ze door allerlei extra taken steeds minder van hun tijd kunnen besteden aan wat ze zo graag willen: lesgeven.
Tegelijkertijd zien we dat binnen de wereld van de zorg en het onderwijs [het aantal freelancekrachten en commerciële bureaus snel toeneemt](https://archive.ph/ogMx6) . Het is een paradox eigen aan onze tijd: men krijgt de vacatures niet vervuld, maar aan gegadigden die in het gapende gat tussen vraag en aanbod springen blijkt geen gebrek. Ofwel, men is bereid om zich in te zetten voor de publieke zaak, [maar dan wel onder de eigen gekozen voorwaarden](https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2023/47/zzp-er-in-zorg-en-welzijn-kiest-vooral-voor-onafhankelijkheid). Om het op zijn Bregmans uit te drukken: de meeste mensen zijn wel goed, maar niet gek. Prima om moreel ambitieus werk te doen, maar niet onder het juk van managers en prestatie-indicatoren die de vrijheid tot een onacceptabel niveau inperken en die te zwaar drukken op het werkplezier en de mentale gezondheid.
Ingewikkeld probleem
Het verlagen van de werkdruk en het bieden van meer zeggenschap, lijken dan de sleutels tot de poort van morele ambitie voor de niet-elite. Zonder te verzanden in pessimisme, moeten we echter toegeven dat het hier een ingewikkeld politiek en economisch probleem betreft dat door een slimme start-up waarschijnlijk niet opgelost gaat worden. De werkdruk in de publieke sector kan namelijk niet losgezien worden van de flexibilisering van de arbeidsmarkt, ons belastingstelsel, het onderwijsbeleid en studiefinancieringsbeleid.
Willen we werken in het onderwijs en de zorg niet alleen weer aantrekkelijk en belonend, maar ook eervol maken, dan is er een enorme krachtinspanning nodig. Het creëren van betekenisvol werk, want daar hebben we het over, vraagt dan om morele ambitie van degenen die de structuren van dat werk uittekenen.
Daarnaast weerspiegelt het enorme aantal openstaande vacatures in Nederland een groot gebrek aan praktisch geschoolde mensen (bijvoorbeeld in de bouw en logistiek), waarvan we veelal kunnen concluderen dat dit essentiële beroepen zijn. Als we tegelijk [kijken naar de werksituatie en arbeidsvoorwaarden van veel mensen in deze sectoren](https://www.abnamro.com/nl/nieuws/alert-op-uitbuiting-in-de-transportsector), dan is het ook hier begrijpelijk dat mensen liever leren hoe ze kunnen dropshippen of influencen dan dat ze leren metselen of zonnepanelen installeren. Ook dit is een complexe en urgente uitdaging die om collectieve publieke inzet vraagt. Meer baanzekerheid, veiligheid en waardering in praktisch werk zou kunnen zorgen voor een morele arbeidsverhuizing.
Regels van het spel
Dat er een heleboel mensen popelen om de stap naar zinvol werk te zetten dat blijkt ook uit Bregmans onderzoek. Nederland moet dus de regels van het spel aanpassen om het hen mogelijk te maken. Als aanvullende motivatie betekent een duurzame oplossing voor dit probleem onvermijdelijk ook beter onderwijs, betere zorg en meer waardering voor praktische beroepen.
Tot slot: regels hebben hun geschiedenis. Wat zouden wij graag een Geschiedenis van morele ambitie in Nederland lezen. Waarin een historicus met een weergaloze pen uiteenzet wat de wijzigingen in overkoepelende structuren zijn geweest die bepalen of mensen voor morele banen kúnnen kiezen, en waar dit beleid de mist in is gegaan. Zo’n stuk of boek zou zomaar de politieke voedingsbodem kunnen kweken om aan een veel sterkere publieke sector te bouwen. Maar meer dan hij nu al doet mogen we van Bregman in alle redelijkheid niet verwachten.