Gaan we door nieuwe coalitieplannen Hongarije achterna? ‘Niet zo arrogant zijn om te denken dat het wel zal loslopen’

6 comments

1. [Archive](https://archive.ph/VLH3R)
   Gaan we door nieuwe coalitieplannen Hongarije achterna? ‘Niet zo arrogant zijn om te denken dat het wel zal loslopen’
   INTERVIEW – Het nieuwe kabinet wil bezuinigen op de publieke omroep en een krantenabonnement duurder maken. John Morijn, hoogleraar recht en politiek in de internationale betrekkingen aan de Rijksuniversiteit Groningen en Princeton, maakt zich grote zorgen over de effecten hiervan. ,,De persvrijheid staat onder druk. En we moeten niet zo arrogant zijn om te denken dat het wel zal loslopen.”

   Hoe ziet u de rol van een journalist in een democratie?

   ,,Een journalist moet politici bij de les houden. Hij moet zorgen dat ze opereren binnen de grenzen van de wet en de ethiek. Dit moet er toe leiden dat stemmers een weloverwogen keuze kunnen maken als er weer verkiezingen zijn.”

   Waarom is persvrijheid belangrijk?

   ,,De journalistiek dient per definitie de publieke zaak, het algemeen belang. Ze moet zorgen dat het politieke debat wordt gevoerd op basis van feiten. Als er in discussies over stikstof dingen worden gezegd die niet kloppen, of als klimaatverandering wordt ontkend, dan moet je als journalist in het geweer komen.”

   Hoe gaat het in Nederland wat dat betreft?

   ,,De laatste jaren en maanden zien we dat de boel onder druk is komen te staan. Vrouwelijke journalisten worden steeds vaker bedreigd, busjes van de NOS kunnen niet meer met een NOS-sticker op pad, omdat anders de ruiten worden ingetikt. En recent nog: kijk naar de politieke reacties op twee NRC-journalisten die onderzoek doen naar een potentiële minister-president (Ronald Plasterk, red.) Zij zouden hem willen uitschakelen. Dat is natuurlijk te gek voor woorden.

   Die journalisten doen gewoon hun werk. Of een PVV-Kamerlid dat journalisten ‘tuig van de richel’ noemt (Geert Wilders, red.) Dat is gevaarlijk. Je zet journalisten weg als een vijand, als deel van de ‘zij’ in de ‘wij/zij-retoriek’ die populisten vaak gebruiken. Van een PVV’er kun je dat op een bepaalde manier nog verwachten. Wat nog veel schadelijker is, is dat ook mainstream-partijen hier aan meedoen. Toen journalist Tim Hofman een oproep deed aan mensen die hadden meegedaan aan studentendemonstraties en wellicht politiegeweld hadden gezien of hadden ondervonden, werd zijn motief door de minister van Justitie (Dilan Yesilgöz van de VVD, red.) in twijfel getrokken. Dat kan niet.”

   Nederland staat vooralsnog op de vierde plaats van de Persvrijheid Index. Dat klinkt vrij goed, toch?

   ,,We hebben echt nog wel vlees op de botten. Mijn ervaring is dat journalisten in Nederland nog in alle vrijheid kunnen werken. Maar ik wil wel waarschuwen voor wat er bijvoorbeeld in Polen en Hongarije is gebeurd (zie kader onderin). Dat is het perspectief waarin je dit moet plaatsen. Het draaiboek van populisten rolt zich overal op een zelfde manier uit. Journalisten zijn daarin een target.”

   U maakt zich zorgen over de plannen van de nieuwe regering. Waarom?

   ,,Ik ben bang dat zaken waarvan we allemaal afhankelijk zijn te makkelijk terzijde kunnen worden geschoven door politici die regels maar lastig vinden. Denk aan onafhankelijke rechters, een overheid die zich aan dezelfde regels houdt als burgers, de basisinfrastructuur die we nodig hebben om beleid te maken. Ik zag het natuurlijk wel aankomen. Het is een tendens in Europa. Het gaat ook gebeuren in Frankrijk. De partij van Marine Le Pen zal waarschijnlijk de grootste worden. We hebben het zien gebeuren in Italië, Hongarije, Polen, Slowakije. Maar het is toch anders als het gaat om het land waar je zelf bent opgegroeid.”

   Hoe moeten media hiermee omgaan?

   ,,Een journalist moet van een afstand kijken naar politici. Wat zijn de implicaties van de dingen die ze beloven? Is het uitvoerbaar? Neem het asielbeleid. Als je kijkt naar de drie pagina’s daarover in het hoofdlijnenakkoord, dan kun je al van 85 tot 90 procent zeggen dat het niet kan. Het uitroepen van een asielcrisis is bijvoorbeeld al geprobeerd in Hongarije en Litouwen. Daarvan heeft het Hof van Justitie in Luxemburg gezegd: het maakt niet uit hoe je het noemt, het recht op asiel is gewoon een mensenrecht. Het is daarom belangrijk dat journalisten op basis van die informatie zulke plannen kunnen duiden.”

   Er staan ook nog andere zaken in het regeerakkoord: bezuinigingen op de publieke omroep en verhoging van de btw op krantenabonnementen van 9 naar 21 procent. Welk effect kan dat hebben?

   ,,Dat is een soort double whammy. Via de publieke omroep financieren we met ons belastinggeld op een bepaalde manier onze zelfkritiek. Als je het budget opeens met 10 procent terugbrengt, dan is dat een enorme klap. Kijk, je kunt best keuzes maken. Datingprogramma’s of Heel Holland Bakt hebben misschien wat minder democratische meerwaarde dan een programma als Nieuwsuur. Maar het signaal is natuurlijk al heel belangrijk. En wat betreft het btw-tarief: ik vind allereerst dat je als burger ook je eigen verantwoordelijkheid hebt. Je moet gewoon betalen voor je nieuws. Maar als dat fors duurder wordt, dan betekent dat nogal wat voor veel mensen, met name in de wat armere groepen.”

   Wat kun je als overheid om de positie van journalisten te versterken?

   ,,De inhoud moet je overlaten aan de media zelf. De overheid heeft wel een rol in het creëren van de randvoorwaarden, zoals de veiligheid en financiering van publieke media. Maar je kunt er ook met belastingmaatregelen voor zorgen dat mensen daar ook gebruik van gaan maken. Je zou moeten zeggen: het is aan jou of je het AD leest of Trouw, maar weet dat je een paar honderd euro kunt aftrekken. Zo laat je zien dat je het belangrijk vindt dat mensen zich informeren. Dat is tegenovergesteld aan wat nu in het regeerakkoord staat.”

2. Ik vind het doodeng.

   De rechtse populistische hoek in het politieke landschap is veel groter dan de linkse hoek en partijen die zeggen normen en waarden hoog in het vaandel te hebben schuiven deze normen en waarden net iets te makkelijk opzij om maar in het pluche te kunnen zitten. 

   Er wordt veel bombarie gemaakt over het beperken van de media, en voor een deel klopt dat ook wel, maar laten we niet doen alsof de afgelopen 15 jaar de media altijd even scherp is geweest. De populaire TV programma’s lullen ook maar wat in de richting waar de wind op blaast. Iedere keer als ik Sven Kokkelman zie krijg ik al kokhals neigingen. En of Beau of Renze nou zulke fenomenale journalistieke bakens van wijsheid zijn. Natuurlijk zijn er nog instituten als Follow The Money of kritische stukken in NRC, maar het bereik daarvan is extreem beperkt vergeleken met een Op1 of RTL Late Night. Om nog maar niet over Vandaag Inside te praten, want dat “Fox News van de lage landen” is waar veel mensen hun wereldbeeld op baseren. 

   Maar tegelijkertijd weet ik ook niet goed wat ik er tegen kan doen en dat frustreert. Ik kan met een spandoek op de A12 gaan staan, maar inmiddels komen protestacties niet meer in het nieuws zolang er geen enorme relpartijen zijn of een politiehond doodgeschoten wordt. En je wordt sneller gearresteerd dan je “from the rive…” kan zeggen en door de politiek afgeschilderd als extremist, alleen maar omdat je je om het milieu bekommerd.

   Ik kan een brief naar het VVD bestuur sturen om ze te smeken alsnog niet met PVV in zee te gaan, maar het VVD bestuur is totaal niet geïnteresseerd in wie dan ook er wat dan ook van vindt. 

   Ik zie alleen maar een hopeloze situatie.

3. Nederland heeft een extreemrechts kabinet tegenwoordig, met dank aan een gedeelte vd bevolking, en met steun van voorheen acceptabele politieke partijen.

4. Ik ben d’r wel bang voor. Die-hard PVV supporters rukken zich online suf op het “vrije, trotse en blanke Hongarije”. Dat Orban een pro-Russische corrupte protodictator is, willen ze niet geloven.

   Ik denk dat Wilders oprecht baalt dat hij niet zo makkelijk de macht naar zich toe kon trekken als de leiders daar gedaan hebben.

5. Wat in alle landen die ons zijn voorgegaan en de democratie kwijtraakten gebeurde was dat er een diehard groep van zo’n 10 procent van de bevolking is die een sterke leider prachtig vindt en een grotere groep die een stuk gematigder is maar om oppertunistische redenen gebruikt van die groep. Speel met vuur een voordat je het weet staat alles in de brand.

6. Ik denk dat veel van het rechtse sentiment vooral anti immigratie is. Als er een centrumlinkse partij is die ook tegen immigratie is, of als bestaande linkse partijen op dat vlak zouden inleveren, zouden we al verder zijn, ondanks dat inleveren op waarden kut is. Maar het is blijkbaar wel belangrijk voor veel mensen en de politiek moet de bevolking dienen, ik denk oprecht dat dat de enige echte uitweg is op dit punt want zelfs wanneer dit kabinet klapt (vermoedelijk vrij snel) gaan mensen de les niet leren en de volgende keer nog harder rechts stemmen