19 grudnia 2005 roku na wysokości p.o. Pewel Wielka rozbrzmiało chyba najbardziej znane wołanie o pomoc na polskiej kolei: “Jeleśnia, zróbcie coś, stawcie przelot, nie mam hamowania!” Dziś mija 19 lat od kontrolowanego zderzenia pociągów w Świnnej.

Dzień jak każdy inny dla Czesława Gołuszki (maszynista) i Lucyny Kubieniec (kier. poc.), którzy stanowili obsadę pociągu 34527 z Suchej Beskidzkiej do Żywca.
Pociąg ten obsługiwał EN57-840, który był wyposażony w kompozytowe wkładki hamulcowe FR502.

34527 odjechał z Suchej o 14:00.
W tym samym czasie w Żywcu do drogi szykowała się załoga Os 43524 w relacji przeciwnej: Ryszard Budziak (maszynista) i Maciej Polak (kier. poc.).
Do obsługi tego pociągu skierowano EN57-1271 – po modernizacji w 2006 jako 2033. Odjazd: 14:33.

Jak z kolei wyglądała linia nr 97 między Suchą (ok 342 m.n.p.m.) a Żywcem (ok 344 m)?
30 km/h do Huciska (560 m, najwyżej na całej LK97), potem 40 km/h do Żywca. Dla zaznaczenia: st Jeleśnia to wysokość ok. 424 m. Oprócz Jeleśni są także dwie inne stacje: Ż. Sporysz i Lachowice.

Sytuacja ruchowa na linii była normalna do 14:38 – czyli przez 5 minut po odjeździe 43524 z Żywca. Gołuszka ma poważne problemy z zatrzymaniem EN57-840 na p.o. Hucisko – co niestety było typowe dla wkładek FR502. Ostatecznie jednak udaje mu się zatrzymać Os, a następnie ruszyć.

Za Huciskiem Gołuszka postanawia kontrolnie zahamować skład. Ustawia kran hamulca w jednej z pozycji hamowania. Os 34527 powinien zacząć zwalniać.

FR502 przestają jednak działać w ogóle.
EN57-840 zaczyna się rozpędzać bez hamulców w kierunku Jeleśni.

Załoga 34527 próbuje zahamować skład w każdy możliwy sposób. Nic, zero. Brak reakcji.
Lucyna Kubieniec przeprowadza pasażerów do tylnego członu. Z przodu zostaje tylko Gołuszka.
Jest 14:45. EN57-840 przejeżdża przez p.o. Pewel Wielka. Wskazówka Haslera pokazuje 70 km/h. I rośnie.

Wówczas pada wezwanie Gołuszki przez radiotelefon.
"Jeleśnia, zróbcie coś, stawcie przelot, nie mam hamowania!"
840 po krótkiej chwili przejeżdża przez przejazd na ul. U Świętych w Pewli Wielkiej – zostaje nagrany przez tamtejszą kamerę. Pędzi z prędkością 78 km/h.

Tego dnia służbę w Jeleśni ma Danuta Gancarz. Tutaj o 14:58 miały minąć się oba osobowe.
Instrukcje PKP PLK nakazują wykolejenie "uciekającego" składu na żeberku.

Jak by się to skończyło w przypadku 840? Jeżeli nie wykolejeniem na stacji, to katastrofą w rzece Sopotnia Wielka.

Gancarz decyduje się na realizację polecenia Gołuszki i złamanie procedur. Układa przelot i wywołuje 43524.
"Zatrzymaj natychmiast pociąg! Udaj się do drugiej kabiny i uciekaj w stronę Żywca, bo jedzie na ciebie rozpędzony 34527 bez hamowania. Natychmiast!"

Budziak zgodnie z poleceniem zatrzymuje 1271 – znajduje się wówczas na p.o. Pewel Mała. Szybko przechodzi na drugi koniec pociągu i rusza na Żywiec, rozpędzając skład do 70 km/h. Z tyłu zostaje tylko kier. Polak.

Po chwili 840 przelatuje przez Jeleśnię. V=90 km/h.

Jedyne co mogła jeszcze zrobić Gancarz to zawiadomić pobliskie stacje. I czekać.
840 bardzo szybko dogania 1271; oba składy będąc bardzo blisko siebie wchodzą w łuki wzdłuż rzeki Koszarawy. Na wysokości tamy na rzece znajduje się most, który nie utrzyma obu pociągów.

Budziak, informowany przez kier. Polaka o odległości decyduje się na przyjęcie uderzenia 840, gdy ta wynosi 30 m. Opuszcza pantografy i ostrożnie wdraża hamowanie (65 km/h, 840 85 km/h).
Na wysokości Świnnej 840 najeżdża w kontrolowany sposób na 1271.

Budziak wdraża hamowanie do końca i zatrzymuje oba pociągi przed mostem. Zarówno on, jak i Gołuszka, zostali ranni w głowę w wyniku uderzenia – rany odniosło również 6 pasażerów obu pociągów.
Najważniejsza wiadomość: WSZYSCY ŻYJĄ

Po wypadku trzeba było jednak kolejnego tego typu incydentu na LK97, aby UTK cofnęło dopuszczenie dla wkładek FR502 (od 1 IV 2006 są zakazane w PL). PREG wycofały je ze swoich EN57 23 I.

Prezes firmy odpowiedzialnej za FR502 stwierdził, że to był spisek przeciwko jego firmie.

Bohaterowie z Jeleśni zostali odznaczeni medalem Za Ofiarność i Odwagę przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego.
"Tu do tej tragedii nie doszło, bo znalazła się grupa ludzi, którzy są fachowcami, znają się na swojej pracy i którzy są ludźmi odważnymi"

Nitka z https://x.com/kuracyja