Nieuw onderzoek naar aanbieden van extra scans bij dicht borstklierweefsel

Het UMC Utrecht is een nieuw onderzoek begonnen om borstkanker eerder op te sporen bij vrouwen met dicht borstklierweefsel. Deze vrouwen hebben een veel grotere kans op borstkanker, terwijl juist bij hen tumoren slecht zichtbaar zijn op de mammografie tijdens het bevolkingsonderzoek.

Van de vrouwen tussen de 50 en 75 jaar die aan het bevolkingsonderzoek meedoen, heeft ongeveer een op de twaalf zeer dicht klierweefsel. Zij hebben anderhalf tot twee keer zoveel kans op borstkanker, en juist bij hen zijn tumoren niet goed zichtbaar op een mammografie. Een half jaar geleden ontstond veel commotie hierover naar aanleiding van een artikel in de de Volkskrant.

“We hebben in Nederland een zeer goed bevolkingsonderzoek borstkanker. Ook voor vrouwen met dicht klierweefsel is het belangrijk om mee te doen”, benadrukt radioloog Wouter Veldhuis, die samen met hoogleraar epidemiologie Carla van Gils het onderzoek leidt bij het UMC Utrecht. “Maar in die groep is er wel echt ruimte voor verbetering. Bij hen zijn vier op de tien tumoren niet zichtbaar op de mammografie.”

Dat overkwam de 68-jarige Caty Bulte. Bij het bevolkingsonderzoek in juni vorig jaar werd een tumor van een centimeter gevonden in haar linkerborst. Op de MRI-scan een maand later, voorafgaand aan haar borstsparende operatie, werden in haar rechterborst nog twee tumoren ontdekt, waaronder een sneller groeiende van 4 centimeter.

“Het is puur toeval dat die ontdekt zijn”, zegt Bulte. Ze had al eens gehoord dat ze dicht klierweefsel heeft. “Maar ik wist niets van de gevolgen, ook niet dat je een grotere kans hebt op borstkanker.” Dat las ze pas in het Volkskrant-artikel. “Ik was behoorlijk overstuur. Dat ik steeds mammografieën heb gehad waarbij ze weten dat ze niet alles zien en dat je dan toch gewoon het bericht krijgt: er is geen afwijking.”

Bulte is opgelucht dat ze ondanks deze tumoren nog steeds borstsparend kon worden geopereerd en dat er geen chemotherapie nodig is. “Maar mijn vertrouwen ben ik wel kwijtgeraakt. Ik weet niet hoe lang ik er al mee rondgelopen heb.”

Veldhuis en Van Gils concludeerden vijf jaar geleden al na een jarenlange studie dat met een aanvullende MRI bij het bevolkingsonderzoek bij vrouwen met dicht klierweefsel zo goed als alle borstkankers worden opgespoord.

“Een tumor eerder vinden betekent dat je behandeling veel minder uitgebreid is, dat je misschien toe kan met een borstsparende operatie of geen chemo hoeft”, zegt Veldhuis. “Dat is ten eerste voor een vrouw zelf hartstikke fijn, en daarnaast voor de maatschappij goed, want dan zijn de kosten lager.”

Toch besloot het ministerie van Volksgezondheid geen aanvullende MRI in te voeren omdat dit volgens de Gezondheidsraad “geen toekomstbestendige aanvulling op het bevolkingsonderzoek naar borstkanker” is.

Aan Van Gils en Veldhuis is gevraagd in een tweede onderzoek te kijken naar kortere en goedkopere methodes: een contrastmammografie, waarbij vloeistof wordt ingebracht zodat tumoren duidelijk oplichten, en een verkorte MRI.

“We gaan nu kijken of een MRI van vijf minuten, die vier keer zo kort duurt als nu, nog steeds net zo goed werkt”, zegt Veldhuis. “Door ons eerste onderzoek weten we precies welke MRI-beelden nodig zijn om eventuele tumoren op te sporen. Daarnaast zijn we aan het kijken of het mammogram ook veel beter kan met contrastmiddel.”

Er zijn inmiddels tientallen vrouwen gescand in verschillende ziekenhuizen. De ervaringen zijn tot nu toe positief. “‘Oh, is het nu al voorbij’, zeggen veel vrouwen.”

De onderzoeksresultaten volgen pas in 2031. Daarom zijn de onderzoekers heel blij dat staatssecretaris Karremans na druk vanuit de Tweede Kamer en Borstkankervereniging Nederland het RIVM laat onderzoeken op welke manier eerder al MRI’s aangeboden kunnen worden aan vrouwen met dicht klierweefsel. Rond de zomer moet dit duidelijk zijn.

Volgens Veldhuis is de krapte in de zorg des te meer reden om deze vrouwen zo snel mogelijk aanvullende MRI’s te geven. “Hoe krapper de capaciteit, hoe slimmer je die in moet zetten. Dat wil zeggen: een mammogram bij wie het kan, een MRI bij wie het moet.”

Aan dit tweede DENSE-onderzoek door het UMC Utrecht werken in totaal 15 ziekenhuizen in het hele land mee.

Vrouwen krijgen na deelname aan het bevolkingsonderzoek een aanvullende contrastmammografie of MRI. Bij beide methodes wordt contrastvloeistof ingespoten en beide onderzoeken duren vijf minuten.

Vrouwen kunnen zich niet zelf opgeven voor het onderzoek. De 7000 vrouwen die deelnemen krijgen een contrastmammografie of een verkorte MRI.