Deel van het artikel (zie archive link voor het hele artikel).
‘Het is de enige lokale overheid waar je niet op stemt: de gemeenschappelijke regeling. Die blijkt een bodemloze put waarin miljarden verdwijnen. De gemeenteraden hebben niets te zeggen. ‘Het is tekenen bij het kruisje.’
‘In de laatste vijftien jaar zijn Nederlandse gemeenten steeds vaker met elkaar gaan samenwerken. Een volledig overzicht is er niet, maar een recente studie van onderzoeksbureau Kwink vond ruim 1200 regionale samenwerkingsverbanden in heel Nederland. Voor een deel zijn het informele overleggen tussen wethouders, bijvoorbeeld over de plaatselijke bibliotheek of het uitwisselen van boa’s. Ongeveer een derde is dat niet. Dat zijn zelfstandige organisaties, met een eigen bestuur en miljoenen op de begroting. De veiligheidsregio’s, GGD‘en en omgevingsdienst zijn bekende voorbeelden; andere, zoals 8KTD, blijven voor de meeste inwoners onzichtbaar.’
In 2005 gaven gemeenten 1,8 miljard euro uit aan zulke samenwerkingsverbanden, in 2013 was dat opgelopen tot acht miljard euro. Inmiddels schat het Centraal Bureau voor de Statistiek de totale uitgaven op ruim twaalf miljard euro. Gemeenten besteden gemiddeld een kwart van hun budget aan deze samenwerkingsverbanden. De belangrijkste reden om steeds meer taken samen te organiseren, is efficiëntie en bezuiniging; samenwerken zou de uitvoering van gemeentelijke taken beter en goedkoper maken.
Maar de samenwerkingsverbanden geven structureel meer uit dan oorspronkelijk begroot, berekende platform voor onderzoeksjournalistiek Investico voor De Groene Amsterdammer, Trouw, de Gelderlander en De Stentor. Het is het eerste financiële overzicht van deze bestuurslaag. Elk jaar gaat ruim tweederde van de organisaties over het budget heen, gemiddeld met ruim elf procent, blijkt uit onze inventarisatie. De coronapandemie heeft daar natuurlijk aan bijgedragen, hoewel die invloed beperkt is. In 2019, het jaar vóór corona, was de overschrijding bijna even groot. De problemen zijn bovendien structureel. De helft van de regelingen overschreed het oorspronkelijke budget drie jaar op rij. Gemeenteraden worden hierdoor elk jaar geconfronteerd met honderden miljoenen aan onverwachte uitgaven.
Voor een deel zijn de oorzaken natuurlijk bekend. Veel zorgtaken die in 2015 werden gedecentraliseerd zijn door gemeenten in samenwerkingsverbanden ondergebracht en kosten structureel meer dan voorspeld. Daarnaast maakten de GGD’en in corona-jaar 2020 uiteraard hoge onverwachte kosten. Maar dat jaar hebben nummer één en twee op de lijst van overschrijdende samenwerkingsverbanden niets met zorg te maken. Ook Vervoerregio Amsterdam maakte flink meer kosten dan verwacht door lege trams en bussen vanwege corona. De regeling spant dat jaar de kroon met ruim honderd miljoen euro extra uitgaven, dat is een vijfde meer dan begroot. Het rijk sprong bij om die kosten op te vangen. De Drechtsteden volgt met een overschrijding van ongeveer veertig miljoen euro, bijna twaalf procent van het oorspronkelijke budget.
Peters deed met meerdere rekenkamers onderzoek naar Veilig Thuis, het meldpunt voor huiselijk geweld in Gelderland-Zuid, en zag hoe een samenwerkingsverband de fout in kan gaan en zelfs kwetsbare burgers kan schaden.
Het meldpunt voor huiselijk geweld en kindermishandeling van zeventien gemeenten loopt al vanaf de oprichting in 2015 stroef. Er komen veel meer meldingen dan verwacht, het werk stapelt zich op en slachtoffers moeten soms maanden wachten op hulp. Van de zaken die wél worden behandeld hebben medewerkers niet altijd een goed beeld van de veiligheid omdat ze te veel werk hebben. Alleen niemand informeert de raden, en die vragen er ook niet naar. Als gemeenteraadsleden eenmaal van de problemen horen, zijn ze gedwongen om geld bij te leggen; ruim 400.000 euro. Daarmee zouden de problemen zijn opgelost. Maar na een anonieme tip komt de inspectie begin 2016 onaangekondigd langs, neemt administratie in beslag en ontdekt dat problemen verborgen worden gehouden. De wachtlijsten waren niet verdwenen, ze zijn zelfs ‘significant’ toegenomen: honderden zaken liggen op de plank. De inspectie waarschuwt dat ‘kinderen en kwetsbare volwassenen forse risico’s’ lopen. De aangesloten gemeenten draaien op voor de kosten, het budget is inmiddels verdubbeld tot vier miljoen euro.
Het meldpunt was niet langer een overheid-op-afstand maar een eigen politiek orgaan. Informatie werd achtergehouden en de inspectie werd om de tuin geleid. ‘Je ziet dat zo’n organisatie bij problemen de deuren sluit en zelf de tent gaat runnen’, zegt Peters over de gang van zaken. Volgens haar hebben betrokken gemeenteraden vaak een beperkt zicht op wat er gebeurt binnen een samenwerkingsverband, niet alleen bij Veilig Thuis. ‘De informatievoorziening is echt beroerd. Van de jaarstukken valt vaak geen soep te maken. Als je dan wil terugzoeken of het geld goed besteed is, kom je daar niet achter.’
Het enige waar raadsleden vaak wél zicht op hebben, is de eindeloze stroom begrotingswijzigingen. Een derde van alle raadsleden vindt dat gemeenschappelijke regelingen een te groot beslag leggen op hun budget, bleek afgelopen jaar uit een enquête van de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden. Dat is een sterke toename sinds de vorige enquête vijf jaar terug. Peters begrijpt de frustratie. ‘Budgetrecht is natuurlijk een heel groot recht. Dat jij als raad bepaalt waar je geld aan uitgeeft, dat is de kern van de democratie.’
Bij gemeenschappelijke regelingen beslissen raadsleden niet over begrotingswijzigingen, ze mogen slechts een zienswijze indienen, een formele reactie waar het bestuur niets mee hoeft te doen. Het probleem versterkt zich volgens Peters omdat regelingen de begroting bewust laag inzetten. ‘Ze durven niet tegen de raden te zeggen dat er gewoon twee miljoen bij moet.’ https://archive.is/6hyS0
‘verdwijnen jaarlijks miljarden’ maakt het wel heel krom, het doet denken alsof dit voor de lol maar wordt opgemaakt. Dit geld gaat gewoon naar diensten voor burgers. Het hele artikel kan worden samengevat in deze alinea’s:
>Met de toegenomen decentralisering hebben gemeenten steeds meer taken gekregen die simpelweg te groot voor ze zijn. In een poging deze het hoofd te bieden, zijn gemeenten samen opgetrokken waarmee ze een schaduwoverheid hebben gecreëerd.
>
>Burgers stemmen niet op deze bestuurslaag, en zelfs de gekozen gemeenteraadsleden hebben er amper invloed op. Of zoals de Raad van het Openbaar bestuur schreef: ‘Kennelijk willen we heel graag dingen doen op precies díe schaal waarop Thorbecke geen bestuurslaag had bedacht.’
Het is maar goed dat de regeringspartijen duidelijk veel respect hebben voor de democratie en de rechtstaat, anders zou ik bijna gaan denken dat ze al die inspraak op gemeenteniveau maar lastig vonden en systematisch de gemeenteraden vleugellam zijn gaan maken door hun financiële bewegingsruimte te beperken.
Ik lees vooral dat iedereen meer geld nodig heeft en niemand erom durft te vragen. Voeg daaraan een bestuurscultuur toe waarin men geen verantwoordelijkheid durft te nemen, en je krijgt dit. Lastige taken worden afgeschoven op organisaties die er niet de middelen voor krijgen en als gevolg in zichzelf keren om niet kind van de rekening te worden.
Het artikel had nog iets meer in kunnen gaan op de oorzaken hiervan. Naar mijn idee (maar ik ben geen expert) was het bij Rutte II dat heel veel taken naar de gemeenten werd gedirigeerd. Het was toen al bekend dat veel gemeenten hiervoor te klein zijn. Onderdeel van het plan was dan ook dat gemeenten zouden fuseren. Er zouden ongeveer 100 gemeenten over moeten blijven en de provincies zouden misschien zelf afgeschaft kunnen worden.
Maar veel gemeenten wilden niet fuseren, ze zijn te sterk gehecht aan hun eigen identiteit. Tegelijkertijd waren veel gemeenten te klein. Dus kreeg je alle samenwerkingsverbanden.
5 comments
Deel van het artikel (zie archive link voor het hele artikel).
‘Het is de enige lokale overheid waar je niet op stemt: de gemeenschappelijke regeling. Die blijkt een bodemloze put waarin miljarden verdwijnen. De gemeenteraden hebben niets te zeggen. ‘Het is tekenen bij het kruisje.’
‘In de laatste vijftien jaar zijn Nederlandse gemeenten steeds vaker met elkaar gaan samenwerken. Een volledig overzicht is er niet, maar een recente studie van onderzoeksbureau Kwink vond ruim 1200 regionale samenwerkingsverbanden in heel Nederland. Voor een deel zijn het informele overleggen tussen wethouders, bijvoorbeeld over de plaatselijke bibliotheek of het uitwisselen van boa’s. Ongeveer een derde is dat niet. Dat zijn zelfstandige organisaties, met een eigen bestuur en miljoenen op de begroting. De veiligheidsregio’s, GGD‘en en omgevingsdienst zijn bekende voorbeelden; andere, zoals 8KTD, blijven voor de meeste inwoners onzichtbaar.’
In 2005 gaven gemeenten 1,8 miljard euro uit aan zulke samenwerkingsverbanden, in 2013 was dat opgelopen tot acht miljard euro. Inmiddels schat het Centraal Bureau voor de Statistiek de totale uitgaven op ruim twaalf miljard euro. Gemeenten besteden gemiddeld een kwart van hun budget aan deze samenwerkingsverbanden. De belangrijkste reden om steeds meer taken samen te organiseren, is efficiëntie en bezuiniging; samenwerken zou de uitvoering van gemeentelijke taken beter en goedkoper maken.
Maar de samenwerkingsverbanden geven structureel meer uit dan oorspronkelijk begroot, berekende platform voor onderzoeksjournalistiek Investico voor De Groene Amsterdammer, Trouw, de Gelderlander en De Stentor. Het is het eerste financiële overzicht van deze bestuurslaag. Elk jaar gaat ruim tweederde van de organisaties over het budget heen, gemiddeld met ruim elf procent, blijkt uit onze inventarisatie. De coronapandemie heeft daar natuurlijk aan bijgedragen, hoewel die invloed beperkt is. In 2019, het jaar vóór corona, was de overschrijding bijna even groot. De problemen zijn bovendien structureel. De helft van de regelingen overschreed het oorspronkelijke budget drie jaar op rij. Gemeenteraden worden hierdoor elk jaar geconfronteerd met honderden miljoenen aan onverwachte uitgaven.
Voor een deel zijn de oorzaken natuurlijk bekend. Veel zorgtaken die in 2015 werden gedecentraliseerd zijn door gemeenten in samenwerkingsverbanden ondergebracht en kosten structureel meer dan voorspeld. Daarnaast maakten de GGD’en in corona-jaar 2020 uiteraard hoge onverwachte kosten. Maar dat jaar hebben nummer één en twee op de lijst van overschrijdende samenwerkingsverbanden niets met zorg te maken. Ook Vervoerregio Amsterdam maakte flink meer kosten dan verwacht door lege trams en bussen vanwege corona. De regeling spant dat jaar de kroon met ruim honderd miljoen euro extra uitgaven, dat is een vijfde meer dan begroot. Het rijk sprong bij om die kosten op te vangen. De Drechtsteden volgt met een overschrijding van ongeveer veertig miljoen euro, bijna twaalf procent van het oorspronkelijke budget.
Peters deed met meerdere rekenkamers onderzoek naar Veilig Thuis, het meldpunt voor huiselijk geweld in Gelderland-Zuid, en zag hoe een samenwerkingsverband de fout in kan gaan en zelfs kwetsbare burgers kan schaden.
Het meldpunt voor huiselijk geweld en kindermishandeling van zeventien gemeenten loopt al vanaf de oprichting in 2015 stroef. Er komen veel meer meldingen dan verwacht, het werk stapelt zich op en slachtoffers moeten soms maanden wachten op hulp. Van de zaken die wél worden behandeld hebben medewerkers niet altijd een goed beeld van de veiligheid omdat ze te veel werk hebben. Alleen niemand informeert de raden, en die vragen er ook niet naar. Als gemeenteraadsleden eenmaal van de problemen horen, zijn ze gedwongen om geld bij te leggen; ruim 400.000 euro. Daarmee zouden de problemen zijn opgelost. Maar na een anonieme tip komt de inspectie begin 2016 onaangekondigd langs, neemt administratie in beslag en ontdekt dat problemen verborgen worden gehouden. De wachtlijsten waren niet verdwenen, ze zijn zelfs ‘significant’ toegenomen: honderden zaken liggen op de plank. De inspectie waarschuwt dat ‘kinderen en kwetsbare volwassenen forse risico’s’ lopen. De aangesloten gemeenten draaien op voor de kosten, het budget is inmiddels verdubbeld tot vier miljoen euro.
Het meldpunt was niet langer een overheid-op-afstand maar een eigen politiek orgaan. Informatie werd achtergehouden en de inspectie werd om de tuin geleid. ‘Je ziet dat zo’n organisatie bij problemen de deuren sluit en zelf de tent gaat runnen’, zegt Peters over de gang van zaken. Volgens haar hebben betrokken gemeenteraden vaak een beperkt zicht op wat er gebeurt binnen een samenwerkingsverband, niet alleen bij Veilig Thuis. ‘De informatievoorziening is echt beroerd. Van de jaarstukken valt vaak geen soep te maken. Als je dan wil terugzoeken of het geld goed besteed is, kom je daar niet achter.’
Het enige waar raadsleden vaak wél zicht op hebben, is de eindeloze stroom begrotingswijzigingen. Een derde van alle raadsleden vindt dat gemeenschappelijke regelingen een te groot beslag leggen op hun budget, bleek afgelopen jaar uit een enquête van de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden. Dat is een sterke toename sinds de vorige enquête vijf jaar terug. Peters begrijpt de frustratie. ‘Budgetrecht is natuurlijk een heel groot recht. Dat jij als raad bepaalt waar je geld aan uitgeeft, dat is de kern van de democratie.’
Bij gemeenschappelijke regelingen beslissen raadsleden niet over begrotingswijzigingen, ze mogen slechts een zienswijze indienen, een formele reactie waar het bestuur niets mee hoeft te doen. Het probleem versterkt zich volgens Peters omdat regelingen de begroting bewust laag inzetten. ‘Ze durven niet tegen de raden te zeggen dat er gewoon twee miljoen bij moet.’
https://archive.is/6hyS0
‘verdwijnen jaarlijks miljarden’ maakt het wel heel krom, het doet denken alsof dit voor de lol maar wordt opgemaakt. Dit geld gaat gewoon naar diensten voor burgers. Het hele artikel kan worden samengevat in deze alinea’s:
>Met de toegenomen decentralisering hebben gemeenten steeds meer taken gekregen die simpelweg te groot voor ze zijn. In een poging deze het hoofd te bieden, zijn gemeenten samen opgetrokken waarmee ze een schaduwoverheid hebben gecreëerd.
>
>Burgers stemmen niet op deze bestuurslaag, en zelfs de gekozen gemeenteraadsleden hebben er amper invloed op. Of zoals de Raad van het Openbaar bestuur schreef: ‘Kennelijk willen we heel graag dingen doen op precies díe schaal waarop Thorbecke geen bestuurslaag had bedacht.’
Het is maar goed dat de regeringspartijen duidelijk veel respect hebben voor de democratie en de rechtstaat, anders zou ik bijna gaan denken dat ze al die inspraak op gemeenteniveau maar lastig vonden en systematisch de gemeenteraden vleugellam zijn gaan maken door hun financiële bewegingsruimte te beperken.
Ik lees vooral dat iedereen meer geld nodig heeft en niemand erom durft te vragen. Voeg daaraan een bestuurscultuur toe waarin men geen verantwoordelijkheid durft te nemen, en je krijgt dit. Lastige taken worden afgeschoven op organisaties die er niet de middelen voor krijgen en als gevolg in zichzelf keren om niet kind van de rekening te worden.
Het artikel had nog iets meer in kunnen gaan op de oorzaken hiervan. Naar mijn idee (maar ik ben geen expert) was het bij Rutte II dat heel veel taken naar de gemeenten werd gedirigeerd. Het was toen al bekend dat veel gemeenten hiervoor te klein zijn. Onderdeel van het plan was dan ook dat gemeenten zouden fuseren. Er zouden ongeveer 100 gemeenten over moeten blijven en de provincies zouden misschien zelf afgeschaft kunnen worden.
Maar veel gemeenten wilden niet fuseren, ze zijn te sterk gehecht aan hun eigen identiteit. Tegelijkertijd waren veel gemeenten te klein. Dus kreeg je alle samenwerkingsverbanden.