Zorg In de strijd tegen obesitas zet de Zorgautoriteit in op het veranderen van leefstijl. Bewijs voor effectiviteit ontbreekt, schrijven Lisette Cleyndert en Lester du Perron. Lisette Cleyndert is directeur van het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde. Lester du Perron is arts en redacteur bij het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde.
Steeds meer Nederlanders worden ziek door hun leefstijl, met als gevolg ruim een miljoen diabetes-type-2-patiënten en zo’n 100.000 volwassen met morbide obesitas. Vorig jaar zijn ruim 10.000 maagverkleiningsoperaties uitgevoerd. Het is een epidemie, er valt niet tegenop te behandelen.
Bij wijze van antwoord heeft de overheid een paar jaar terug ingezet op een programma dat met een combinatie van bewegingsbevordering, dieetadvies en psychologische begeleiding een ongezonde leefstijl probeert te veranderen, als mogelijke behandeling voor overgewicht en diabetes type 2. Sinds 2019 wordt deze ‘gecombineerde leefstijlinterventie’ vergoed door de zorgverzekeraar.
Uiteraard zijn er succesverhalen, maar het bewijs voor effectiviteit van de gecombineerde leefstijlinterventie is uiterst beperkt. Over het algemeen blijkt dat ingesleten leefgewoontes nauwelijks te veranderen zijn. Onderzoek heeft bovendien al jaren geleden inzicht opgeleverd in de sterke biologische en hormonale effecten die bij mensen met ernstig overgewicht eventueel gewichtsverlies snel weer ongedaan maken. In maart 2021 publiceerde chirurg Maurits de Brauw een samenvatting van het wetenschappelijke onderzoek naar de gecombineerde leefstijlinterventie in hetNederlands Tijdschrift voor Geneeskunde. Op basis van verschillende gerandomiseerde onderzoeken ontbreekt bewijs voor langdurige effectiviteit: gewichtsverlies blijft beperkt tot zo’n vijf procent op korte termijn en is op langere termijn niet vol te houden. Belangrijker is dat geen van de studies enig effect toont van de gecombineerde leefstijlinterventie op hart- en vaatziekten of sterfte. Daarom roept deze chirurg op om over te gaan tot meer regulering rondom productie en aanbod van voedsel en aanpassing van de leefomgeving, in plaats van in te zetten op de gecombineerde leefstijlinterventie. En hij staat niet alleen. Een recent rapport van de OESO gaf aan dat iedere euro die wordt geïnvesteerd in preventie van overwicht – dus niet door het voorschrijven van leefstijlverandering maar door regulatie van aanbod en advertenties door de overheid – in potentie vijf euro kan opleveren. Ook het in september uitgekomen rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, ‘Kiezen voor houdbare zorg’, stelt dat meer inzet op preventie nodig is om de zorg duurzaam en betaalbaar te houden.
NZa spoort verzekeraars aan
Opvallend genoeg constateerde de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) desondanks in een recente brief aan betrokken partijen dat het niet opschiet met de invoer van de gecombineerde leefstijlinterventie. De NZa vraagt verzekeraars om daar meer werk van te maken. Maar zorgverleners zijn, gezien het beperkte bewijs voor effectiviteit terecht, terughoudend bij het voorschrijven van de gecombineerde leefstijlinterventie. Ook blijkt het streven naar duurzame gedragsverandering te arbeidsintensief en kan de arts-patiëntrelatie onder druk komen te staan. Focus op de behandeling van de gevolgen van een ongezonde leefstijl zal eerder tot stigmatisering van mensen met overgewicht leiden dan tot verandering van de maatschappelijke oorzaak.
Bovendien zijn mensen met een ongezonde leefstijl zelf niet happig op de leefstijlinterventie, omdat deze zo ongeveer het onmogelijke vraagt, namelijk grondige verandering van gewoontes die gedurende vele decennia zijn gegroeid en door de omgeving worden bevorderd. In alle publieke ruimtes worden mensen verleid of aangespoord tot consumeren. Ongezond eten is meestal makkelijker en goedkoper dan gezond eten. Vrijwel nooit hoef je meer ergens op eigen kracht naartoe. Met auto’s, openbaar vervoer, liften en roltrappen en de bezorging aan huis vergt het leven in Nederland nog maar weinig fysieke inspanning.
Lees ook:Ongelijkheid op school zit ook in het lunchtrommeltje
Reguleer de voedselindustrie
Het is bijzonder dat de NZa zowel de wetenschappelijke feiten als de signalen van arts en patiënt blijft negeren en de verzekeraars aanspoort tot het invoeren van een behandeling waar niet veel mensen op zitten te wachten. Een behandeling bovendien die het zorgsysteem belast en de belastingbetaler geld kost. Zou dit volharden komen doordat het reguleren van de voedingsmiddelenindustrie en het herinrichten van onze openbare ruimtes niet strookt met de heersende politieke ideologie? Die legt immers vooral de nadruk op ruimte voor ondernemers en individuele verantwoordelijkheid.
Wij roepen een nieuwe regering op om de epidemie van leefstijlziekten niet te bestrijden met meer, doorgaans ineffectieve, behandeling. We bevelen aan te mikken op een transitie die zich richt op het duurzaam veranderen van maatschappelijke voedings- en beweegpatronen. Met een hoofdrol voor regulering van de industrie, het anders inrichten van de leefomgeving en onderwijs en voorlichting.
Meer over dit onderwerp: Vet Belangrijk van Liesbeth van Rossum en Mariëtte Boon, twee wetenschappers en expliciet geen dieetgoeroe’s.
Niet de eerste keer dat ik ‘m aanbeveel, maar het heeft me heel wat doen realiseren over het onderwerp. Vooral dat er zó veel factoren zijn die invloed hebben op lichaamsbouw, ook erfelijke of anderszins buiten de persoonlijke invloed, dat simpelweg meer bewegen, meer eten echt niet het einde van het verhaal is. Én dat je met dikke mensen zich slecht laten voelen over hun dik-zijn niets bereikt.
Ach, waarom zou je een systematisch probleem oplossen, als je ook gewoon het op het individu kan afschuiven?
Ik vind het altijd grappig dat in deze discussie er nog vrij veel mensen met de dooddoener komen van “ja als je te dik bent moet je gewoon minder eten”. En sure dat klopt ook, maar is even kortzichtig als “een roker die wil stoppen moet gewoon geen peuken meer roken” of “iemand die arm is moet gewoon meer geld verdienen met een betere baan”. Ja sure het klopt wel, maar je negeert gewoon een hoop van de problemen waardoor het niet lukt.
Mij lijkt het verdomd lastig dat als je de aanleg er voor hebt om dan alle verleidingen te negeren. Daar heb je best wel discipline voor nodig, maar die discipline wordt blijkbaar als heel makkelijk gezien of zo.
Naast alle serieuze reacties wil ik er ook graag op wijzen dat de journo een lolbroek is:
“Bovendien zijn mensen met een ongezonde leefstijl zelf niet happig op de leefstijlinterventie […]”
Helemaal eens met het idee om structurele veranderingen aan te brengen binnen de voedselindustrie in Nederland IPV het op een individu af te schuiven.
Ik ken zelf een hoop mensen die moeite hebben met op hun ideale gewicht te blijven, en vaak is het niet alleen honger, maar ook gemak of onderliggende oorzaken zoals depressie of medicijngebruik.
Van medicijnen of depressie kom je niet aan/val je niet af, maar het kan wel je eetlust zodanig aanpassen dat het de hele tijd lijkt alsof je van je stokkie gaat als je niet eet.
Leefstijl interventies zullen vast (zoals in artikel beschreven) voor een enkeling werken, maar we moeten dit probleem bij de wortel (ha-ha) aanpakken.
Reclames voor ongezond voedsel, twijfelachtige claims op verpakkingen, onduidelijkheid en goedkoop aanbod voor ongezond voedsel is gewoon een probleem.
Zelf heb ik moeite met ondergewicht, dat is er ook eentje. Ik ga niemand de schuld geven voor mijn gewicht, maar als de GGZ beter had gewerkt was ik ongetwijfeld beter op gewicht (zoals ik de rest van mijn leven was).
Levensomstandigheden hebben gewoon een enorme impact op wat je eet en hoeveel je eet, we kunnen dan niet iedereen redden met een maag verkleining of advies van een diëtist “eet gewoon meer groenten en fruit” die een twijfelachtige schijf van vijf aan loopt te prijzen.
Mijn gewicht is toen ik in een zware depressie terecht kwam echt omhoog geschoten. Van een goed gewicht naar zo’n 10 kg te zwaar.
En nu nadat het ietsjes beter mentaal gaat merk ik gewoon dat ik zelf ontzettend jojo tussen goed gewicht en 7-8 kg te zwaar. Terwijl ik voor de depressie jaren op goed gewicht kon blijven.
Het is ontzettend lastig als je er in zit om er echt permanent van af te komen.
Een paar maanden geleden heeft De Volkskrant [een podcast](https://www.volkskrant.nl/kijkverder/t/podcasts/serie/ondertussen-in-de-kosmos/waarom-afvallen-nog-moeilijker-is-dan-we-denken/) opgenomen over (permanente) hormonale veranderingen bij mensen die heel dik zijn geworden. Erg toegankelijk en heel interessant. Zo kost het voor mensen die ernstig overgewicht hadden en zijn afgevallen ontzettend veel meer moeite (en dan heb ik het niet over mentale moeite) om op gewicht te blijven dan mensen die nooit een hoog gewicht hebben aangetikt. Als ik het goed heb onthouden. Anyway, hieronder de beschrijving die bij de podcast staat (36:12 min):
*Ben je eindelijk wat kilo’s afgevallen, zitten ze er een paar maanden later weer aan! Extreem veel mensen die willen afslanken worstelen met dit jojo-effect. Hoe werkt dit in het lichaam? En valt het jojo-effect te overwinnen? Hoogleraar en internist Liesbeth van Rossum (Erasmus MC) en wetenschapsjournalist Ronald Veldhuizen (o.a. van het boek Eet Mij) over de nieuwste inzichten.*
10 comments
[Archive link](https://archive.is/rGEvH/again?url=https://www.nrc.nl/nieuws/2021/10/08/leefstijlinterventie-vraagt-van-mensen-het-onmogelijke-a4061216)
​
Zorg In de strijd tegen obesitas zet de Zorgautoriteit in op het veranderen van leefstijl. Bewijs voor effectiviteit ontbreekt, schrijven Lisette Cleyndert en Lester du Perron. Lisette Cleyndert is directeur van het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde. Lester du Perron is arts en redacteur bij het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde.
Steeds meer Nederlanders worden ziek door hun leefstijl, met als gevolg ruim een miljoen diabetes-type-2-patiënten en zo’n 100.000 volwassen met morbide obesitas. Vorig jaar zijn ruim 10.000 maagverkleiningsoperaties uitgevoerd. Het is een epidemie, er valt niet tegenop te behandelen.
Bij wijze van antwoord heeft de overheid een paar jaar terug ingezet op een programma dat met een combinatie van bewegingsbevordering, dieetadvies en psychologische begeleiding een ongezonde leefstijl probeert te veranderen, als mogelijke behandeling voor overgewicht en diabetes type 2. Sinds 2019 wordt deze ‘gecombineerde leefstijlinterventie’ vergoed door de zorgverzekeraar.
Uiteraard zijn er succesverhalen, maar het bewijs voor effectiviteit van de gecombineerde leefstijlinterventie is uiterst beperkt. Over het algemeen blijkt dat ingesleten leefgewoontes nauwelijks te veranderen zijn. Onderzoek heeft bovendien al jaren geleden inzicht opgeleverd in de sterke biologische en hormonale effecten die bij mensen met ernstig overgewicht eventueel gewichtsverlies snel weer ongedaan maken. In maart 2021 publiceerde chirurg Maurits de Brauw een samenvatting van het wetenschappelijke onderzoek naar de gecombineerde leefstijlinterventie in hetNederlands Tijdschrift voor Geneeskunde. Op basis van verschillende gerandomiseerde onderzoeken ontbreekt bewijs voor langdurige effectiviteit: gewichtsverlies blijft beperkt tot zo’n vijf procent op korte termijn en is op langere termijn niet vol te houden. Belangrijker is dat geen van de studies enig effect toont van de gecombineerde leefstijlinterventie op hart- en vaatziekten of sterfte. Daarom roept deze chirurg op om over te gaan tot meer regulering rondom productie en aanbod van voedsel en aanpassing van de leefomgeving, in plaats van in te zetten op de gecombineerde leefstijlinterventie. En hij staat niet alleen. Een recent rapport van de OESO gaf aan dat iedere euro die wordt geïnvesteerd in preventie van overwicht – dus niet door het voorschrijven van leefstijlverandering maar door regulatie van aanbod en advertenties door de overheid – in potentie vijf euro kan opleveren. Ook het in september uitgekomen rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, ‘Kiezen voor houdbare zorg’, stelt dat meer inzet op preventie nodig is om de zorg duurzaam en betaalbaar te houden.
NZa spoort verzekeraars aan
Opvallend genoeg constateerde de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) desondanks in een recente brief aan betrokken partijen dat het niet opschiet met de invoer van de gecombineerde leefstijlinterventie. De NZa vraagt verzekeraars om daar meer werk van te maken. Maar zorgverleners zijn, gezien het beperkte bewijs voor effectiviteit terecht, terughoudend bij het voorschrijven van de gecombineerde leefstijlinterventie. Ook blijkt het streven naar duurzame gedragsverandering te arbeidsintensief en kan de arts-patiëntrelatie onder druk komen te staan. Focus op de behandeling van de gevolgen van een ongezonde leefstijl zal eerder tot stigmatisering van mensen met overgewicht leiden dan tot verandering van de maatschappelijke oorzaak.
Bovendien zijn mensen met een ongezonde leefstijl zelf niet happig op de leefstijlinterventie, omdat deze zo ongeveer het onmogelijke vraagt, namelijk grondige verandering van gewoontes die gedurende vele decennia zijn gegroeid en door de omgeving worden bevorderd. In alle publieke ruimtes worden mensen verleid of aangespoord tot consumeren. Ongezond eten is meestal makkelijker en goedkoper dan gezond eten. Vrijwel nooit hoef je meer ergens op eigen kracht naartoe. Met auto’s, openbaar vervoer, liften en roltrappen en de bezorging aan huis vergt het leven in Nederland nog maar weinig fysieke inspanning.
Lees ook:Ongelijkheid op school zit ook in het lunchtrommeltje
Reguleer de voedselindustrie
Het is bijzonder dat de NZa zowel de wetenschappelijke feiten als de signalen van arts en patiënt blijft negeren en de verzekeraars aanspoort tot het invoeren van een behandeling waar niet veel mensen op zitten te wachten. Een behandeling bovendien die het zorgsysteem belast en de belastingbetaler geld kost. Zou dit volharden komen doordat het reguleren van de voedingsmiddelenindustrie en het herinrichten van onze openbare ruimtes niet strookt met de heersende politieke ideologie? Die legt immers vooral de nadruk op ruimte voor ondernemers en individuele verantwoordelijkheid.
Wij roepen een nieuwe regering op om de epidemie van leefstijlziekten niet te bestrijden met meer, doorgaans ineffectieve, behandeling. We bevelen aan te mikken op een transitie die zich richt op het duurzaam veranderen van maatschappelijke voedings- en beweegpatronen. Met een hoofdrol voor regulering van de industrie, het anders inrichten van de leefomgeving en onderwijs en voorlichting.
Meer over dit onderwerp: Vet Belangrijk van Liesbeth van Rossum en Mariëtte Boon, twee wetenschappers en expliciet geen dieetgoeroe’s.
Niet de eerste keer dat ik ‘m aanbeveel, maar het heeft me heel wat doen realiseren over het onderwerp. Vooral dat er zó veel factoren zijn die invloed hebben op lichaamsbouw, ook erfelijke of anderszins buiten de persoonlijke invloed, dat simpelweg meer bewegen, meer eten echt niet het einde van het verhaal is. Én dat je met dikke mensen zich slecht laten voelen over hun dik-zijn niets bereikt.
Ach, waarom zou je een systematisch probleem oplossen, als je ook gewoon het op het individu kan afschuiven?
Ik vind het altijd grappig dat in deze discussie er nog vrij veel mensen met de dooddoener komen van “ja als je te dik bent moet je gewoon minder eten”. En sure dat klopt ook, maar is even kortzichtig als “een roker die wil stoppen moet gewoon geen peuken meer roken” of “iemand die arm is moet gewoon meer geld verdienen met een betere baan”. Ja sure het klopt wel, maar je negeert gewoon een hoop van de problemen waardoor het niet lukt.
Mij lijkt het verdomd lastig dat als je de aanleg er voor hebt om dan alle verleidingen te negeren. Daar heb je best wel discipline voor nodig, maar die discipline wordt blijkbaar als heel makkelijk gezien of zo.
Naast alle serieuze reacties wil ik er ook graag op wijzen dat de journo een lolbroek is:
“Bovendien zijn mensen met een ongezonde leefstijl zelf niet happig op de leefstijlinterventie […]”
Helemaal eens met het idee om structurele veranderingen aan te brengen binnen de voedselindustrie in Nederland IPV het op een individu af te schuiven.
Ik ken zelf een hoop mensen die moeite hebben met op hun ideale gewicht te blijven, en vaak is het niet alleen honger, maar ook gemak of onderliggende oorzaken zoals depressie of medicijngebruik.
Van medicijnen of depressie kom je niet aan/val je niet af, maar het kan wel je eetlust zodanig aanpassen dat het de hele tijd lijkt alsof je van je stokkie gaat als je niet eet.
Leefstijl interventies zullen vast (zoals in artikel beschreven) voor een enkeling werken, maar we moeten dit probleem bij de wortel (ha-ha) aanpakken.
Reclames voor ongezond voedsel, twijfelachtige claims op verpakkingen, onduidelijkheid en goedkoop aanbod voor ongezond voedsel is gewoon een probleem.
Zelf heb ik moeite met ondergewicht, dat is er ook eentje. Ik ga niemand de schuld geven voor mijn gewicht, maar als de GGZ beter had gewerkt was ik ongetwijfeld beter op gewicht (zoals ik de rest van mijn leven was).
Levensomstandigheden hebben gewoon een enorme impact op wat je eet en hoeveel je eet, we kunnen dan niet iedereen redden met een maag verkleining of advies van een diëtist “eet gewoon meer groenten en fruit” die een twijfelachtige schijf van vijf aan loopt te prijzen.
Mijn gewicht is toen ik in een zware depressie terecht kwam echt omhoog geschoten. Van een goed gewicht naar zo’n 10 kg te zwaar.
En nu nadat het ietsjes beter mentaal gaat merk ik gewoon dat ik zelf ontzettend jojo tussen goed gewicht en 7-8 kg te zwaar. Terwijl ik voor de depressie jaren op goed gewicht kon blijven.
Het is ontzettend lastig als je er in zit om er echt permanent van af te komen.
Vandaag ook zo leuk [Artikel](https://www.msn.com/nl-nl/gezondheid/medisch/nederlander-wil-niet-duur-biologisch-eten/ar-AAPmHCl?ocid=msedgdhp&pc=U531). Nederlander wil niet duur bio eten. Natuurlijk niet alles is al duur zat en natuurlijk is de consument de “klootzak” in deze situatie.
Laat er nou ook -recent- [onderzoek](https://www.hadoks.nl/app/uploads/2021/09/Brochure-Van-protocollen-naar-persoonsgerichte-zorg-Van-Bruggen-2021.pdf) zijn dat de beweringen van deze artsen nu niet direct ondersteunt…
Een paar maanden geleden heeft De Volkskrant [een podcast](https://www.volkskrant.nl/kijkverder/t/podcasts/serie/ondertussen-in-de-kosmos/waarom-afvallen-nog-moeilijker-is-dan-we-denken/) opgenomen over (permanente) hormonale veranderingen bij mensen die heel dik zijn geworden. Erg toegankelijk en heel interessant. Zo kost het voor mensen die ernstig overgewicht hadden en zijn afgevallen ontzettend veel meer moeite (en dan heb ik het niet over mentale moeite) om op gewicht te blijven dan mensen die nooit een hoog gewicht hebben aangetikt. Als ik het goed heb onthouden. Anyway, hieronder de beschrijving die bij de podcast staat (36:12 min):
*Ben je eindelijk wat kilo’s afgevallen, zitten ze er een paar maanden later weer aan! Extreem veel mensen die willen afslanken worstelen met dit jojo-effect. Hoe werkt dit in het lichaam? En valt het jojo-effect te overwinnen? Hoogleraar en internist Liesbeth van Rossum (Erasmus MC) en wetenschapsjournalist Ronald Veldhuizen (o.a. van het boek Eet Mij) over de nieuwste inzichten.*