,,Zmiana Konstytucji” – karykatura polityczna wykonana w latach 30. przez polskiego rysownika Zdzisława Czermańskiego

3 comments

1. Karykatura nawiązuje oczywiście do [obrazu Jana Matejki odnoszącego się do uchwalenia konstytucji z 3 maja 1791 r.](https://pl.wikipedia.org/wiki/Konstytucja_3_Maja_1791_roku) Jedyną szczegółową identyfikację wszystkich postaci na rysunku odnalazłem w ilustrowanej wkładce do jednego ze starszych wydań biografii Piłsudskiego autorstwa Andrzeja Garlickiego:

   >Od lewej: prezydent Ignacy Mościcki, Jakób Bojko, prof. Wacław Makowski, gen. Jan Romer, gen. Daniel Konarzewski, Wojciech Stpiczyński, Marszałek Piłsudski, Stanisław Patek, Wacław Sieroszewski, Janusz Radziwiłł, August Zaleski, biskup Władysław Bandurski, prof. Kazimierz Bartel, Aleksander Prystor, Maciej Rataj, Walery Sławek, Mieczysław Niedziałkowski, Andrzej Strug, płk Janusz Jagrym-Maleszewski, Wojciech Trąmpczyński, Włodzimierz Jaroszewicz, Bolesław Wieniawa-Długoszowski, Jan Lechoń.

   Z ciekawszych analogii:

   * odpowiednikiem króla Stanisława Augusta Poniatowskiego z oryginalnego obrazu jest tu Józef Piłsudski
   * postacią na koniu był na oryginalnym obrazie Józef Poniatowski, bratanek monarchy i ta sama osoba, która utonie lata później w rzece Elsterze – tutaj ową postacią jest jeden z najbliższych współpracowników Piłsudskiego, zwany niekiedy żartobliwie ,,ulubieńcem Cezara”
   * na oryginalnym obrazie postaciami noszonymi na ramionach byli Stanisław Małachowski i Kazimierz Nestor Sapieha, przedstawiciele najwyższych władz dwóch składowych Rzeczpospolitej Obojga Narodów, odpowiednio jako marszałek Sejmu Wielkiego i marszałek litewski – na tej karykaturze są zastąpieni odpowiednio ludowcem Maciejem Ratajem i endekiem Wojciechem Trąmpczyńskim, działaczami opozycji. Jak widać, zarówno Rataj (związany i podtrzymywany przez Prystora i Sławka, członków najbliższego otoczenia Piłsudskiego określanego jako grupa pułkowników), jak i Trąmpczyński (wymachujący rękami, kiedy niesie go na ramieniu Jagrym-Maleszewski, prosanacyjny komendant główny Policji Państwowej) znajdują się tu wbrew własnej woli – z jakiego zatem powodu ukazano ich w miejscu Małachowskiego i Sapiehy? Być może dlatego, że byli marszałkami obu izb parlamentu w kadencji poprzedzającej przewrót majowy – Rataj marszałkiem Sejmu, a Trąmpczyński marszałkiem Senatu
   * ukazanego jako drobny człowieczek Mieczysława Niedziałkowskiego (opozycyjny socjalista) trzyma za rękę Andrzej Strug (inny opozycyjny socjalista) – w tym miejscu karykatura nieco traci powiązanie z obrazem Matejki: przedstawieni politycy odpowiadają posłowi Janowi Suchorzewskiemu i jego synowi – Suchorzewski był opłacony przez Rosję i sprzeciwiał się uchwaleniu konstytucji do tego stopnia, że groził, że jeśli zostanie ona uchwalona, zabije on swojego syna; na oryginalnym obrazie zaciśniętą na nożu rękę Suchorzewskiego trzymał poseł Stanisław Kublicki, zwolennik reform. W przypadku karykatury Czermańskiego, zwolennika sanacji, wygląda to na naigrywanie się z opozycji przeciwnej konstytucji kwietniowej
   * postacią zwróconą tyłem do widza był na oryginalnym obrazie Franciszek Ksawery Branicki, jeden z założycieli konfederacji targowickiej; tutaj zastąpił go Janusz Franciszek Radziwiłł, lider prosanacyjnych konserwatystów (z jakiego powodu umieszczono go w takim kontekście, nie wiem – jego stronnictwo polityczne raczej popierało nową konstytucję)
   * na oryginalnym obrazie jako kapłana ukazano Hugona Kołłątaja, współtwórcę konstytucji i kanonika krakowskiego; tutaj zastąpił go Bandurski, biskup sympatyzujący z Piłsudskim jeszcze od czasów działalności Legionów Polskich

2. Właściwie to co się najbardziej rozmija z rzeczywistością to fakt, że Piłsudski na karykaturze jeszcze stoi, podczas gdy w 1935 był już raczej warzywem.

3. „ ” – łap i nie będziesz musiał wstawiać przecinków zamiast cudzysłowów.