Klimaatactivisten, pro-Israëlische en pro-Palestijnse actievoerders hebben iets met elkaar gemeen. Ze verwijten de NOS niet neutraal te zijn. Volgens hoofdredacteur Giselle van Cann is kritiek van actievoerders en politici vaak een manier om zelf in de aandacht te komen.
Verslaggever Hans Middenweg van Neutraal Nieuws maakt een reportage van een anti-racisme demonstratie. Een demonstrant vraagt hem wat hij als ‘neutraal’ beschouwt. “Nou”, stelt Middenweg, “als je het bijvoorbeeld hebt over racisme, dan zeg je niet dat het goed of slecht is, maar je laat beide kanten aan het woord.” Om zijn punt te verduidelijken zegt hij tegen een andere demonstrant: “Als iemand beweert dat het regent, moet ik ook iemand spreken die zegt dat het droog is.” Waarop de demonstrant antwoordt: “Of je gaat zelf naar buiten om te zien of het regent.”
De scène komt uit het (dit jaar gestopte) satirische programma Plakshot, en is bedoeld als humorvolle kritiek op het streven naar neutraliteit in de journalistiek. Neutraliteit is een veelbesproken begrip onder verslaggevers. Het betekent feitelijk verslag doen van gebeurtenissen, zonder dat daar een mens- en maatschappijbeeld achter zit. Trouw heeft bijvoorbeeld wel zo’n visie, over duurzaamheid bijvoorbeeld. De Telegraaf heeft daar weer een hele andere kijk op.
De NOS heeft zo’n maatschappijvisie niet. Meer dan andere media probeert de NOS de neutraliteit te bewaken. Dat gebeurt onder leiding van Giselle van Cann, de hoofdredacteur van de NOS. De fictieve verslaggever van Neutraal Nieuws zou bij haar op een stevige tussentijdse evaluatie kunnen rekenen. “Wij laten niet iemand aan het woord die zegt dat het regent om daarna iemand anders te zoeken die beweert dat de zon schijnt. Ons werk is om vast te stellen of het regent of dat de zon schijnt. Door aanwezig te zijn, ook op plekken waar je als kijker, luisteraar of lezer niet kunt zijn. Wij zoeken uit hoe het zit en vertellen jou wat we hebben aangetroffen. Dat is waar ons werk over gaat.”
Ook een journalistieke organisatie met een maatschappijvisie kan prima goede, onafhankelijke journalistiek bedrijven, stelt Van Cann. “Maar de NOS is bij uitstek een organisatie die dat juist niet vanuit een maatschappijvisie moet doen. Het draait bij ons om wat er feitelijk gebeurt, dat is het uitgangspunt in onze verslaggeving. Maar als je kijkt naar hoe mensen ons beoordelen, dan merk ik dat er vaak wordt gezocht naar wat wij vinden.”
Activisten keuren neutraliteit af
Activisten vinden de neutrale houding van de NOS maar niets. Extinction Rebellion bijvoorbeeld demonstreerde eerder dit jaar voor het NOS-gebouw omdat de klimaatberichtgeving niet urgent en niet volledig zou zijn. “Het gaat er niet om dat wij wel of niet begaan zijn met de aarde”, zegt Van Cann. “Een krant zoals Trouw heeft daar een opvatting over, maar wij op zich niet. Wij proberen simpelweg te vertellen wat er gebeurt met het klimaat. Dat is onze taak.
“Als de klimaatbeweging vindt dat we alarmistisch moeten zijn, dat we bepaalde aspecten van het klimaat nadrukkelijker moeten belichten, dan is dat hun mening en die mogen ze hebben. Maar wij proberen zoveel mogelijk perspectieven op een onderwerp te belichten. Dat is ook waar neutraliteit over gaat.”
Van Cann zegt nooit twijfels te hebben bij de vraag of neutrale verslaggeving van de NOS wenselijk is. “Nee. Wij worden gefinancierd door jou, je buurman en door alle belastingbetalers, om dit voor iedereen te doen. Als je werkt vanuit een maatschappijvisie, doe je dat per definitie voor slechts een deel van de samenleving. We horen steeds vaker dat het niet oké zou zijn als je je niet uitspreekt, omdat je dan ook partij kiest. Dat hoor ik niet alleen bij jongeren maar ook bij ouderen, in de politiek, overal. Daar wil ik toch tegenin gaan. Want dat idee is volgens mij het begin van een glijbaan richting een samenleving waarin twee kampen ontstaan die helemaal niet meer met elkaar praten.”
Wel of geen genocide
Dat is precies wat er is gebeurd met het onderwerp Gaza. Een discussie met andersdenkenden is nagenoeg onmogelijk. Wie neutraal verslag wil doen over Gaza, zal moeten koorddansen met woorden. Wat doe je bijvoorbeeld met de term ‘genocide’? Daarover is binnen de NOS veel discussie geweest, wat ook tot nieuwe inzichten heeft geleid. “Vanaf het begin van deze oorlog hebben we een helder standpunt gehad: we gebruiken het woord ‘genocide’ niet. Genocide is een juridische term, en wij kunnen dat niet vaststellen. Daarom vermeden we dat woord.
“Daarnaast hebben we ook meteen besloten dat we geen enerzijds-anderzijds journalistiek zouden doen. Geen ‘ja maar’, maar ‘en en’. Dus én de misdaden van Hamas én de catastrofe in Gaza. We laten zien wat er gebeurt, en daarbij nemen we alle perspectieven mee. Dat kan niet binnen één item, of binnen één verhaal. Maar als je alle berichtgeving optelt, moeten die perspectieven allemaal aan bod komen.
“In maart dit jaar kwam er een bestand, maar dat werd geschonden. Daarna volgden nieuwe ontwikkelingen: honger werd gebruikt als wapen, het culturele leven werd systematisch vernietigd, en er waren uitspraken van bepaalde Israëlische leiders die gericht waren op het ontmenselijken van de Palestijnen. Deze journalistieke optelsom en inzichten vanuit de wetenschap, dat genocide geen moment is maar een proces, was voor ons aanleiding om ons standpunt aan te passen. We realiseerden ons dat we af en toe het woord ‘genocide’ of ‘genocidaal geweld’ nodig hebben om adequaat te beschrijven wat er feitelijk gebeurt. Als we dat woord volledig vermijden, kunnen we niet meer goed uitleggen wat er gebeurt.
“Maar het gebruik van de begrippen genocidaal geweld of genocide gebeurt bij ons niet lichtzinnig. Dus ja, we hebben ons standpunt aangepast op basis van de ontwikkelingen ter plekke en de inzichten die we vanuit wetenschappelijke hoek hebben gekregen. Het standpunt dat het woord ‘genocide’ alleen door een rechter gebruikt mag worden, hebben we verlaten. Tegelijkertijd vind ik dat in het maatschappelijke debat de discussie over het wel of niet gebruiken van dat woord vaak wordt ingezet als een soort weerspiegeling van een bepaalde opvatting, een manier om te laten zien waar je staat. Die betekenis wordt er vaak in gelegd, maar zo gebruiken wij dat woord nadrukkelijk niet.”
Politici die media misbruiken
De NOS wordt, zoals Van Cann al zei, gefinancierd door de belastingbetaler. Dat maakt de omroep gevoelig voor kritiek vanuit politiek Den Haag. De BBB bijvoorbeeld vroeg de minister van OCW om onderzoek te doen naar de NOS na onwelgevallige berichtgeving over Israël. Toenmalig minister van Onderwijs, Cultuur en Media Eppo Bruins wees de partij terecht. De regering dient zich niet te bemoeien met de journalistiek van de NOS of andere media, zei hij. “En toch”, zegt Van Cann, “schrijft de SGP in haar verkiezingsprogramma dat zij toezicht wil op de berichtgeving van de NOS.
“Maar je ziet dat sommige politieke partijen de media, zoals de NOS, gebruiken om zich ergens tegen af te zetten en zo hun punt te maken”, zegt Van Cann. “Media maken deel uit van het spel van polarisatie. Maar eigenlijk gaat het niet over ons. Als Extinction Rebellion hier voor de deur komt demonstreren, gebruiken ze de NOS als een middel om hun punt te maken, om aandacht te krijgen. Datzelfde zie ik bij politieke partijen en bij columnisten. Als vanuit de politiek vraagtekens worden gezet bij de integriteit van de NOS, dan vind ik echt dat een grens wordt overschreden. Natuurlijk mag iedereen, inclusief politici, kritiek hebben, alle kritiek die je wilt. Maar het in twijfel trekken van de legitimiteit van media en journalistiek is vaak de eerste stap naar het aantasten van het democratische fundament. Als je kijkt naar landen waar stappen worden gezet richting meer autocratische samenlevingen, zie je dat de media vaak als eerste worden aangepakt.”
Daarmee verwijst Van Cann onder meer naar Hongarije en de Verenigde Staten, waar president Donald Trump mediabedrijven zoals onlangs nog The New York Times met miljardenclaims bedreigt omdat zij te kritisch zouden zijn op zijn beleid. “Nu wil ik niemand beschuldigen van het willen creëren van een autocratische samenleving in Nederland, maar het is wel belangrijk om het ecosysteem van een onafhankelijke pers intact te houden. Dat is absoluut noodzakelijk in een gezonde, goed functionerende samenleving.”
Dat activisten zoals die van Extinction Rebellion, politici, of columnisten van onder meer De Telegraaf kritiek hebben op de neutraliteit van de NOS, het zij zo, zegt Van Cann. “Wat mij ontzettend trots maakt, als ik dat even mag zeggen, is dat deze redactie, keer op keer, ondanks dat het niet makkelijk is om steeds weer kritiek over jezelf te lezen, toch de kracht vindt om te blijven doen wat we behoren te doen.”
Bezuinigingen kunnen leiden tot kaalslag
Grotere zorgen heeft Van Cann over de bezuinigingen op de publieke omroepen, die ook de NOS raken. “Iedereen roept dat onafhankelijke journalistiek belangrijk is, maar de logische consequentie hiervan, namelijk dat je niet moet willen bezuinigen op de nieuwsvoorziening, zie ik niet terug. Dat baart me echt grote zorgen. Als ik voor volgend jaar een begroting moet maken en niet meer wil uitgeven dan vorig jaar, dan moet ik al besparen. De gestegen kosten, van lonen bijvoorbeeld, worden namelijk niet volledig gecompenseerd in onze budgetten. Daar komen de bezuinigingen vanuit Den Haag nog eens bovenop.
“Als die worden doorgevoerd, dan is dat echt catastrofaal. Dan moeten er tientallen mensen weg en dat betekent een kaalslag voor het nieuws. Minder journalisten betekent minder mensen om feiten te achterhalen en dus minder nieuws uitzenden. Feiten achterhalen is de laatste jaren al moeilijker geworden en kost meer tijd en menskracht, onder meer door alle desinformatie. Als de bezuinigingen komen, ga je dat terugzien op alle fronten. En dat gebeurt nota bene in een tijd waarin we heel goed weten hoe belangrijk betrouwbare nieuwsvoorziening is.”
by Chaimasala
27 comments
>pro-Israëlische en pro-Palestijnse actievoerders hebben iets met elkaar gemeen. Ze verwijten de NOS niet neutraal te zijn.
Toch mooi dat ze samenkomen om een mooi compliment voor de NOS inelkaar te zetten.
Ik vind ook de kritiek op de NOS lastig. Ze maken misschien af en toe fouten, maar ik denk nog steeds dat dit een van de meest onafhankelijke nieuws platformen is die we hebben.
Tja goed artikel lijkt me. Ik zet ook weleens vraagtekens bij bepaalde formuleringen van NOS artikelen, maar ik denk dat dat juist goed is. Daar mag best discussie over gevoerd worden.
Die regeringsbemoeienis vind ik maar een eng idee. Daar moeten we ver vandaan blijven als we niet de kans van de VS willen opgaan.
Nog een reden om nooit op de SGP te stemmen.
> dus én de ***misdaden* van Hamas** én de ***catastrofe* in Gaza**.
Lol, het is blijkbaar geheel automatisch inmiddels om een verwoording te kiezen die vooral niet zegt dat Israel iets verkeerd doet.
Neutraliteit is niet hetzelfde als objectiviteit.
Maar goed blijf maar claimen dat het een feit is dat neo-nazi’s bij een betoging niet neo-nazi’s zijn maar “ontevreden voetbalsupporters/burgers”. Je kan niet eens de feitelijke factoren aangeven waarom de mainstream journalistiek naar de klote wordt bezuinigd door dit kabinet.
Goed artikel. Ik vind het belangrijk dat NOS verslaggeving behouden blijft. Geen click-bait, geen sensatie, bij de feiten.
Neutraal nieuws bestaat niet…
Persoonlijk vind ik het interview tekenend voor de NOS. Heilig geloof in neutraliteit, er wordt geen enkele blijk gegeven van een kritische blik op het eigen handelen of een andere vorm van zelfreflectie.
Op de kritiek die wordt geuit (bijv. door middel van de satire van Plakshot) reageert ze door het punt te missen. Het punt daarvan is namelijk dat de neutraliteit die de NOS claimt na te streven niet bestaat. Jezelf wijs maken dat neutraliteit wel bestaat en dat je dat moet nastreven gaat juist ten koste van objectiviteit.
Verder gooit ze ook alle kritiek op de NOS op één hoop terwijl een deel van de kritiek op de NOS juist wordt gegeven ómdat goede journalistiek zo erg belangrijk is voor het democratische fundament van onze samenleving.
De passieve toon over geweld en moord valt me altijd op. Zeker bij vrouwen. Lisa bijvoorbeeld, “werd slachtoffer van geweld”. Alsof het haar allemaal maar overkomen is. Ineens! Uitgegleden? Nee, slachtoffer van geweld geworden.
Moet nog zien dat ze een keer gewoon schrijven “vrouw verkracht en vermoord”. Zal wel niet neutraal genoeg zijn.
> Genocide is een juridische term, en wij kunnen dat niet vaststellen.
Dan heb je hoor en wederhoor:
Aan de ene kant allerlei organisaties die hierin gespecialiseerd zijn die constateren dat het wél zo is.
Aan de andere kant Israel en de VS die stellen “van niet”, zonder dat te onderbouwen.
Door het te negeren, geef je de kant zónder feitelijke onderbouwing evenveel waarde als de kant mét feitelijke onderbouwing.
Aan de andere kant met de klimaat discussie doen ze wél netjes waarde toekennen aan de kanten in het debat.
Ik zit in twee vriendenkringen (jeugdvrienden en studie); een overwegend rechts, de ander overwegend links. Het komt weleens voor dat ik *op één avond* beklag hoor over de berichtgeving van de NOS *van beide groepen*, soms over hetzelfde onderwerp. Ik moet er altijd een beetje om lachen.
Wat de NOS in mijn optiek vaak fout doet, is koppen en artikelen schrijven die één kant van het verhaal belichten en dan in een ander artikel de andere kant belichten. Als je beiden leest, is het in balans. Maar als je er één leest is het inderdaad eenzijdig.
Het zou beter zijn als ze beide kanten in één, langer artikel vatten.
Maar ik heb het vermoeden dat ze bij se NOS ook gewoon sturen op *engagement*. Een lang, genuanceerd artikel, met neutrale kop krijgt gewoon minder clicks dan een waar mensen zich gehoord of boos door voelen.
NOS blijft nog steeds heel matig of zelfs onvoldoende zolang ze schuldig blijven aan zogeheten “waarheidsverwaarlozing”.
In deze context kan ik deze episode van onderstaande podcast Universiteit van Nederland aanraden.
Wat ik een eye opener vond was het punt dat die wetenschapper maakte dat “framing” bij het brengen van nieuws niet te vermijden is. Dat dat op zich ook geen ramp hoeft te zijn, als je maar duidelijk bent over vanuit welk frame je nieuws brengt.
Dat doet wat mij betreft de NOS fout – prima dat ze op kantoor heel lang gediscussieerd hebben over het al dan niet gebruik van het woord “genocide” – maar dat kan ik als lezer dus niet weten. Gevolg is dat ik een mening heb over hun berichtgeving. Wat ze dus beter moeten doen in hun verslaglegging – is dat kort uitleggen, dan weet ik vanuit welk frame ze bericht geven.
https://traffic.omny.fm/d/clips/61ee9ca4-a1b2-4660-9651-b2b70035edf5/e3cbd078-9414-4691-b0f1-b2fe0110b4c7/1158b154-d5e3-4afc-b028-b35300ef8007/audio.mp3?utm_source=Podcast&in_playlist=f2f192d9-787a-4383-8c1a-b2fe0110b4d3
> Dus én de misdaden van Hamas én de catastrofe in Gaza
Dit is dus precies weer niet neutraal. De misdaden van Hamas en de ‘catastrofe’ in Gaza.
Het klinkt allemaal heel mooi, maar de praktijk…
Ik vraag me regelmatig af waarom de NOS bepaalde feiten wel of juist niet aandacht geeft.
Ik ben het er maar gedeeltelijk mee eens. Ja, de nos moet bij de feiten blijven, maar ze moeten wel feiten geven met context.
Als simpel voorbeeld:
Als een politicus zegt dat de lucht groen, is is het niet voldoende dit gewoon te rapporteren (het is immers een feit dat de politicus dit gezegd heeft). De pers moet in zo’n geval er ook bij zetten: wij hebben buiten gekeken en de lucht is blauw (dit is ook een feit).
Als je context niet meegeeft dan ben je niets anders dan een megafoon voor bepaalde mensen en ideeën.
Ik moet zeggen dat het me de laatste tijd echt opvalt dat de NOS weinig neutraal is. Bijvoorbeeld onlangs het ontslag van Jimmy Kimmel in de VS. Dat werd door de NOS gebracht als “Latenightshow van Jimmy Kimmel van buis gehaald om Kirk-opmerkingen”.
Maar dat is geen objectieve titel. Dat is het excuus dat de Trump-regering gebruikt, maar de sterke verdenking is toch dat hij ontslagen is vanwege teveel kritiek op Trump. Of dat werkelijk zo is, kan ik natuurlijk niet bewijzen, maar om het tegendeel als feit te brengen is natuurlijk totaal niet neutraal.
En dat valt me heel vaak op. Dat alle mooie persberichten van rechtse regimes over waarom ze iets doen klakkeloos als feit worden overgenomen.
NOS vind ik best ok, nu.nl daarintegen.. man man wat een gekleurde bende is het daar zeg. Probeer maar eens een comment te maken, als de comments al open staan, moet je exact de goede dingen zeggen die in lijn vallen met de toon en agenda van het artikel, bah
Er wordt maar één protestbeweging bij naam genoemd, en dat wel drie keer, Extinction Rebellion. Verder wel aandacht voor een aantal politieke partijen maar geen woord over de PVV die de hele NOS op wil doeken.
Genocide is een juridische term? Kan iemand mij uitleggen wat hiermee bedoeld wordt? Het is volgens mij gewoon het woord wat we gebruiken voor doelgerichte etnische uitroeiingen. Zeg maar exact wat er gebeurt in palestina. Van nederlands belasting geld. Sorry maar dit klinkt als een zeer zeer zwakke poging om verantwoordelijkheid weg te schuiven.
Maar misschien heeft iemand een argument waarom ik het mis zou hebben?
Sorry, maar wat een onzin. Ze gaan niet zeggen of racisme goed is slecht is??? Want dat zou een maatschappelijk perspectief zijn? Okay dan…
>Dus én de misdaden van Hamas én de catastrofe in Gaza.
Dus wat Hamas doet zijn misdaden (is dat niet een juridische term?) en wat in Gaza gebeurt is een catastrofe maar wie dat veroorzaakt laat je maar even in het midden.
“Verslaggever Hans Middenweg van *Neutraal Nieuws*”
Ik heb hier wel even om gegniffeld.
Journalistiek is geen neutraal vak, maar draait om waarheidsvinding, en de NOS is het beste voorbeeld van een volstrekt gebrek aan besef van het verschil tussen objectiviteit en neutraliteit. Als je er meer in geïnteresseerd bent kan ik het boek ‘Alle Journalistiek Is Activisme’ van Frederike Geerdink ontzettend aanraden.
‘Feiten brengen’ kan iedereen, daar is de NOS niet voor nodig. Deze mevrouw zegt dat ze trots is op wat zij ‘neutraal’ noemt, maar feitelijk zegt ze dat de NOS overbodig is. Voor duiding kan je beter bij de Telegraaf zijn (als je extreem-rechts bent) of bijvoorbeeld Trouw (als je om de wereld geeft). Tijd voor journalistiek dus bij de NOS, of weg.
En nog wat: je kan wel ter plaatse zijn, maar dan zie je nog niet veel. De ‘misdaden van Hamas’ zijn mogelijk gemaakt door Netanyahu, maar dat ga je daar ter plaatse niet zien. Wel dat Israël letterlijk alles kapot maakt inclusief mensen, maar jullie hebben er voor gekozen om dat geen genocide te noemen omdat dat een juridische term zou zijn? Rot gewoon op met je stompzinnige geneuzel, je hoopt met dit gedrag dat rechtse politici misschien minder gaan bezuinigen ofzo maar je bedriegt iedereen met je ‘neutrale nieuws’.
De NOS *is* neutraal, maar soms niet op de juiste manier.
De neutraliteit van de NOS is heel afzwakkend, als iemand bijv zwaar discriminerende uitspraken doet wordt dat gebracht als “persoon doet onfraaie uitspraken”. Dit geeft het gevoel alsof dat allemaal niet zo erg is.
Die afzwakking wordt ook niet altijd evenredig toegepast, waardoor het kan voelen alsof er een bias is terwijl de NOS gewoon de feiten brengt. Ook bij het bovenstaande voorbeeld is “persoon doet onfraaie uitspraken” objectief correct, maar zou het toch fijn zijn om zwaar discriminerende uitspraken ook zo te benoemen.
Al helemaal bij politiek nieuws over de plannen van bijv de PVV, BBB en VVD zijn ze heel afzwakkend, zeker als het over negatief nieuws gaat.
Raad van state heeft een decimerende uitspraak gedaan over een racistisch plan van de PVV? “raad van state niet enthousiast over plan PVV”.
Dat is correct, maar voelt alsof ze daar de kant van de PVV kiezen.
Dit doen ze overigens ook op links, ze gaan te vaak mogelijk polariserende woorden uit de weg omdat dit “partijdig” zou zijn, met als resultaat dat het voelt alsof ze partijdig zijn.
Het leven is soms polariserend. En dat mag dan ook uitgesproken worden.
Als een plan van een partij gewoon compleet onhaalbaar verklaard is door de experts, breng dat dan ook zo in plaats van “plan partij X lastig uitvoerbaar volgens experts”
Comments are closed.