KALENDARIUM. 28 września 1651 roku podpisano w Białej Cerkwi ugodę, która miała zakończyć powstanie kozackie pod wodzą Bohdana Chmielnickiego. Dokument ten był efektem trudnych negocjacji po wyczerpujących walkach, przede wszystkim po wielkiej bitwie pod Beresteczkiem, jednej z największych bitew XVII wieku, zakończonej zwycięstwem wojsk Rzeczypospolitej, ale bez możliwości całkowitego rozbicia sił kozacko-tatarskich. Jesienne starcie pod Białą Cerkwią, choć nie przyniosło decydującego rozstrzygnięcia, zmusiło obie strony do rozmów, gdyż dalsza walka groziła wyniszczeniem zarówno polskiej szlachty, jak i ziem ukraińskich.
Na mocy ugody liczebność rejestru kozackiego zmniejszono z 40 000 do 20 000, ograniczając tym samym siłę militarną Kozaków. Ich swoboda osiedlania się i działania została zawężona wyłącznie do województwa kijowskiego, natomiast województwa bracławski i czernihowski wracały pod administrację królewską, co umożliwiło polskiej szlachcie powrót do swoich majątków. Hetman Chmielnicki zobowiązał się do zerwania przymierza z Chanatem Krymskim oraz do rezygnacji z samodzielnej polityki zagranicznej, podporządkowując się formalnie królowi i państwu polsko-litewskiemu. Ugoda przewidywała również amnestię dla uczestników powstania oraz potwierdzała dawne swobody Kościoła prawosławnego, co miało łagodzić napięcia religijne.
Choć na papierze wyglądała jak kompromis, ugoda w praktyce była dokumentem słabym i nietrwałym. Sejm, który miał ją zatwierdzić, odrzucił jej ratyfikację, uznając, że przekracza ona uprawnienia komisji negocjacyjnej. Mimo to Chmielnicki, świadomy wyczerpania swoich wojsk, próbował początkowo respektować część postanowień i nawet nakazał tłumienie chłopskich wystąpień na Ukrainie, aby utrzymać porządek. Jednak napięcia społeczne i powrót polskich magnatów do utraconych dóbr szybko doprowadziły do wzrostu niezadowolenia wśród ludności. Wielu mieszkańców prawobrzeżnej Ukrainy zaczęło masowo przenosić się na lewobrzeżną stronę Dniepru lub jeszcze dalej, uciekając przed represjami i powrotem dawnych stosunków pańszczyźnianych.

BiałaCerkiew #Ugoda1651 #BohdanChmielnicki #PowstanieChmielnickiego #Rzeczpospolita #HistoriaPolski #Historia