**‘Die stikstofcrisis is ons aangepraat’, zegt de boer**
Platteland ‘Den Haag’ wil het vertrouwen van de boeren herstellen. Varkensboeren Arie en Gert van Dam ontvangen departementaal adviseur Coen Zoon. Er is koffie, en diep onbegrip.
• Martin Kuiper 12 november 2021 om 16:16
Leestijd 5 minuten
Nog voor de koffie loopt, heeft de topambtenaar zijn eerste verwijt al geïncasseerd. „Ik twijfel of er bekwame mensen achter minister Schouten zitten”, zegt de Zeeuwse varkenshouder Gert van Dam (32). De stikstofcrisis, de CO2-problematiek, de waterhuishouding, somt zijn vader, Arie van Dam (62) op: „Alles wordt in Den Haag beslist zonder afstemming met de boeren. Ik vind dat triest.”
De ambtenaar van het ministerie van Landbouw geeft geen krimp. Coen Zoon (41) is sinds tweeënhalf jaar strategisch adviseur. Hij communiceert direct met minister Carola Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, ChristenUnie) en haar rechterhand, secretaris-generaal Jan-Kees Goet. Maandelijks bezoekt Zoon boerenbedrijven, regelmatig voert hij pittige gesprekken.
Terwijl Schouten aanschuift bij de formatiegesprekken voor een nieuw kabinet, bezoekt Zoon boeren en praat hij over hun toekomst. Om het vertrouwen tussen de boeren en ‘Den Haag’ te herstellen, toeren LNV-ambtenaren deze maanden over het platteland. Op deze vrijdagmiddag drinkt Zoon koffie in de varkensstal van de familie Van Dam uit Aagtekerke; op de achtergrond krijsen biggen.
Uit recent onderzoek van I&O Research in opdracht van de Volkskrant blijkt dat negen op de tien veeboeren vinden dat de overheid „niets begrijpt van de positie van de veeteeltbedrijven”. De overheid is onbetrouwbaar, besluiteloos en onkundig, zeggen ze. Nog 2 procent heeft „vrij veel vertrouwen” in de politiek – een dieptepunt.
De LNV-woordvoerder had vooraf beloofd: dit wordt geen LNV-toneelstukje. Het gesprek mag „best schuren”, zei hij, en niets is vooraf georkestreerd. „Nul komma nul niks.”
Online vond Coen Zoon veel informatie over Arie van Dam. Hij groeide op in de Alblasserwaard, heeft een groot gezin met twaalf kinderen en houdt circa 4.000 varkens. Van Dam is bovendien een innovator. Omdat een luchtwasser stroom slurpt is voor de nieuwste stal een vloer ontworpen die de urine en poep snel afvoert waardoor de uitstoot „bij de bron wordt aangepakt”, volgens Arie van Dam. Daarom is de lucht in de stal schoner voor de varkens, zegt hij, en wordt minder stikstof de natuur ingestoten.
Soms achterdochtig
Wat Zoon opviel toen hij kort belde om de afspraak te verzetten: Arie van Dam is een kritische boer, en soms achterdochtig. De onderzoeken naar verschillende landbouwkwesties van Wageningen University & Research (WUR) vindt Van Dam vooringenomen: „Allemaal vegetariërs en veganisten.” Het mestprobleem – Nederland produceert jaarlijks 75 miljard kilo mest, te veel voor Nederlandse weilanden, wat tot gesjoemel leidt om ervan af te komen – ontkent hij. En het VN-klimaatpanel IPCC vindt Van Dam een ongeloofwaardige club.
Coen Zoon hoort het geduldig aan, maar tot een discussie komt het deze middag amper. Daarvoor praten ze te veel langs elkaar heen. Telkens als Zoon de discussie opzoekt, ontkennen Gert of zijn vader de aard van het probleem. Zoon: „Ik vind het jammer dat we het over de basis niet eens zijn. Wij zijn er niet om boeren te pesten.”
De Van Dams willen op hun beurt juist, beklemtonen ze, de discussie voeren op basis van „de echte feiten”. Onderzoeken waarop Zoon en zijn ministerie zich baseren, met name die van de WUR en het Planbureau voor de Leefomgeving, erkent Arie van Dam niet.
Neem de vleesproductie, zegt Van Dam senior. De basisgedachte is dat vleesproductie slecht is voor het milieu, maar dat klopt volgens hem niet. Hij tekent een cirkel op een wit vel en vertelt een ingewikkeld verhaal. Het komt erop neer dat de productie van vlees juist goed is voor het klimaat, volgens hem, omdat zijn varkens graan eten en graan CO2 onttrekt aan de lucht – zo zou de opwarming van de aarde juist worden tegengegaan.
Volgende keer nemen we factcheckers mee
Zoon kijkt vertwijfeld. „Interessante gedachte, maar ik kan niet bepalen of het klopt. Volgende keer nemen we factcheckers mee”, zegt hij.
Vleesproductie
Uit een publicatie van de VN-voedsel- en landbouworganisatie FAO, uit 2013, blijkt dat de bijdrage van vleesproductie aan de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen groot is, bijna 15 procent van het totaal.
En de stikstofcrisis? In 2019 oordeelde de Raad van State dat in Nederland te weinig was gedaan om de stikstofneerslag terug te dringen, natuurgebieden leden eronder. Door talrijke bouwprojecten ging vervolgens een streep, of ze werden tijdelijk stilgelegd.
„Die [stikstofcrisis] is ons aangepraat”, zegt Gert van Dam. Nergens is de uitstoot van stikstof zo veel gereduceerd als in de landbouwsector, zegt hij. De afgelopen dertig jaar nam de uitstoot in deze sector met circa twee derde af.
Klopt, zegt Zoon, maar de landbouw stoot nog steeds veruit het meeste uit. Bovendien slaat nog steeds stikstof neer, bovenop wat er al ligt. „Het stapelt zich zo op.”
De uitspraak van de Raad van State was een „wake-upcall”, zegt Zoon. Sommige kwetsbare natuurgebieden waren erdoor aangetast, volgens hem. De stikstofwet, die afgelopen zomer is aangenomen, bepaalt dat de uitstoot in 2035 gehalveerd moet zijn, en daarna nog verder omlaag moet.
Wat de boeren heel boos maakt, zijn berichten over onteigening. Het ministerie van Landbouw liet het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) doorberekenen wat het kost (17 miljard euro) om de grond van honderden boeren te onteigenen, voor meer duurzame landbouw met minder dieren. En, nog ingrijpender: de landsadvocaat adviseerde minister Schouten desgevraagd dat de overheid de mogelijkheid moet hebben vergunningen van boeren in te trekken als hun bedrijven te veel stikstof uitstoten in de buurt van natuurgebieden. „Hoe bedenkt-ie het”, zegt Gert van Dam. Arie van Dam wijst naar Zoon: „Het lijkt wel alsof jullie ons koste wat het kost weg willen hebben.”
Persoonlijk vind ik dat het klaar moet zijn met dat pappen en nathouden. Het is treurig voor de boerenbedrijven, maar in mijn ogen is er geen plek meer voor intensieve veeteelt. Naast de ethische vraagstukken is het in mijn ogen gewoon qua milieu niet vol te houden op lange termijn. Deze hele sector drijft ook op de subsidies.
Ik moet ook zeggen dat ik wel vind dat het beter is om lokaal eten te produceren, maar in mijn ogen is veeteelt dan niet het antwoord, we zullen in de toekomst meer plantaardig en minder vlees moeten eten.
> De onderzoeken naar verschillende landbouwkwesties van Wageningen University & Research (WUR) vindt Van Dam vooringenomen: „Allemaal vegetariërs en veganisten.”
Ah ja, dat zal het zijn.
Ik weet niet hoor, maar ik vind peppie en kokkie hier maar een stelletje egoïstische lafbekken die gewoon hun kop in het zand willen steken zodat ze niks hoeven te erkennen wat ze niet aanstaat.
> Neem de vleesproductie, zegt Van Dam senior. De basisgedachte is dat vleesproductie slecht is voor het milieu, maar dat klopt volgens hem niet. Hij tekent een cirkel op een wit vel en vertelt een ingewikkeld verhaal. Het komt erop neer dat de productie van vlees juist goed is voor het klimaat, volgens hem, omdat zijn varkens graan eten en graan CO2 onttrekt aan de lucht – zo zou de opwarming van de aarde juist worden tegengegaan.
Echt te dom om te poepen.
>De stikstofcrisis, de CO2-problematiek, de waterhuishouding, somt zijn vader, Arie van Dam (62) op: „Alles wordt in Den Haag beslist zonder afstemming met de boeren. Ik vind dat triest.”
>Uit recent onderzoek van I&O Research in opdracht van de Volkskrant blijkt dat negen op de tien veeboeren vinden dat de overheid „niets begrijpt van de positie van de veeteeltbedrijven”. De overheid is onbetrouwbaar, besluiteloos en onkundig, zeggen ze.
Hmm, eens zien wat de positie is van dit veeteeltbedrijf…
>De onderzoeken naar verschillende landbouwkwesties van Wageningen University & Research (WUR) vindt Van Dam vooringenomen: „Allemaal vegetariërs en veganisten.” Het mestprobleem – Nederland produceert jaarlijks 75 miljard kilo mest, te veel voor Nederlandse weilanden, wat tot gesjoemel leidt om ervan af te komen – ontkent hij. En het VN-klimaatpanel IPCC vindt Van Dam een ongeloofwaardige club.
>
>[…] Het komt erop neer dat de productie van vlees juist goed is voor het klimaat, volgens hem, omdat zijn varkens graan eten en graan CO2 onttrekt aan de lucht – zo zou de opwarming van de aarde juist worden tegengegaan.
Oh, dear god. Als ik er heilig van overtuigd ben dat de lucht groen is, dan zou ik ook boos worden wanneer mij gezegd wordt dat ‘ie blauw is. Dat maakt de lucht alleen niet groener. Maar die smurfen liegen natuurlijk allemaal, vet vooringenomen over de kleur blauw die lui. De lucht is groen. Want fuck toegeven dat ik mijn feiten niet op orde heb en mijn wereldbeeld moet bijstellen.
Waarom geeft het NRC hier een podium aan?
Het boerenverstand lijkt in de laatste jaren steeds meer op een mentale handicap te lijken
Amazone en Indonesië in de fik -> soja kweken -> boot naar Nederland -> varkens in een betonnen stal soja voeren (misstanden zijn altijd uitzondering) -> varken door onderbetaalde oost-europeanen laten slachten -> verkopen aan China -> boot -> lokale markt verstoren voor boeren. Oja de schijt blijft ook hier.
Wat een kutsysteem. Zelfde geldt voor melk, maar dan is de afzet ook in Afrikaanse landen zodat melkboeren daar de lul zijn.
De biodiversiteit van Nederland stort in vanwege de hoeveelheid stikstof in de grond. Wat een slechte take dit.
9 comments
**‘Die stikstofcrisis is ons aangepraat’, zegt de boer**
Platteland ‘Den Haag’ wil het vertrouwen van de boeren herstellen. Varkensboeren Arie en Gert van Dam ontvangen departementaal adviseur Coen Zoon. Er is koffie, en diep onbegrip.
• Martin Kuiper 12 november 2021 om 16:16
Leestijd 5 minuten
Nog voor de koffie loopt, heeft de topambtenaar zijn eerste verwijt al geïncasseerd. „Ik twijfel of er bekwame mensen achter minister Schouten zitten”, zegt de Zeeuwse varkenshouder Gert van Dam (32). De stikstofcrisis, de CO2-problematiek, de waterhuishouding, somt zijn vader, Arie van Dam (62) op: „Alles wordt in Den Haag beslist zonder afstemming met de boeren. Ik vind dat triest.”
De ambtenaar van het ministerie van Landbouw geeft geen krimp. Coen Zoon (41) is sinds tweeënhalf jaar strategisch adviseur. Hij communiceert direct met minister Carola Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, ChristenUnie) en haar rechterhand, secretaris-generaal Jan-Kees Goet. Maandelijks bezoekt Zoon boerenbedrijven, regelmatig voert hij pittige gesprekken.
Terwijl Schouten aanschuift bij de formatiegesprekken voor een nieuw kabinet, bezoekt Zoon boeren en praat hij over hun toekomst. Om het vertrouwen tussen de boeren en ‘Den Haag’ te herstellen, toeren LNV-ambtenaren deze maanden over het platteland. Op deze vrijdagmiddag drinkt Zoon koffie in de varkensstal van de familie Van Dam uit Aagtekerke; op de achtergrond krijsen biggen.
Uit recent onderzoek van I&O Research in opdracht van de Volkskrant blijkt dat negen op de tien veeboeren vinden dat de overheid „niets begrijpt van de positie van de veeteeltbedrijven”. De overheid is onbetrouwbaar, besluiteloos en onkundig, zeggen ze. Nog 2 procent heeft „vrij veel vertrouwen” in de politiek – een dieptepunt.
De LNV-woordvoerder had vooraf beloofd: dit wordt geen LNV-toneelstukje. Het gesprek mag „best schuren”, zei hij, en niets is vooraf georkestreerd. „Nul komma nul niks.”
Online vond Coen Zoon veel informatie over Arie van Dam. Hij groeide op in de Alblasserwaard, heeft een groot gezin met twaalf kinderen en houdt circa 4.000 varkens. Van Dam is bovendien een innovator. Omdat een luchtwasser stroom slurpt is voor de nieuwste stal een vloer ontworpen die de urine en poep snel afvoert waardoor de uitstoot „bij de bron wordt aangepakt”, volgens Arie van Dam. Daarom is de lucht in de stal schoner voor de varkens, zegt hij, en wordt minder stikstof de natuur ingestoten.
Soms achterdochtig
Wat Zoon opviel toen hij kort belde om de afspraak te verzetten: Arie van Dam is een kritische boer, en soms achterdochtig. De onderzoeken naar verschillende landbouwkwesties van Wageningen University & Research (WUR) vindt Van Dam vooringenomen: „Allemaal vegetariërs en veganisten.” Het mestprobleem – Nederland produceert jaarlijks 75 miljard kilo mest, te veel voor Nederlandse weilanden, wat tot gesjoemel leidt om ervan af te komen – ontkent hij. En het VN-klimaatpanel IPCC vindt Van Dam een ongeloofwaardige club.
Coen Zoon hoort het geduldig aan, maar tot een discussie komt het deze middag amper. Daarvoor praten ze te veel langs elkaar heen. Telkens als Zoon de discussie opzoekt, ontkennen Gert of zijn vader de aard van het probleem. Zoon: „Ik vind het jammer dat we het over de basis niet eens zijn. Wij zijn er niet om boeren te pesten.”
De Van Dams willen op hun beurt juist, beklemtonen ze, de discussie voeren op basis van „de echte feiten”. Onderzoeken waarop Zoon en zijn ministerie zich baseren, met name die van de WUR en het Planbureau voor de Leefomgeving, erkent Arie van Dam niet.
Neem de vleesproductie, zegt Van Dam senior. De basisgedachte is dat vleesproductie slecht is voor het milieu, maar dat klopt volgens hem niet. Hij tekent een cirkel op een wit vel en vertelt een ingewikkeld verhaal. Het komt erop neer dat de productie van vlees juist goed is voor het klimaat, volgens hem, omdat zijn varkens graan eten en graan CO2 onttrekt aan de lucht – zo zou de opwarming van de aarde juist worden tegengegaan.
Volgende keer nemen we factcheckers mee
Zoon kijkt vertwijfeld. „Interessante gedachte, maar ik kan niet bepalen of het klopt. Volgende keer nemen we factcheckers mee”, zegt hij.
Vleesproductie
Uit een publicatie van de VN-voedsel- en landbouworganisatie FAO, uit 2013, blijkt dat de bijdrage van vleesproductie aan de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen groot is, bijna 15 procent van het totaal.
En de stikstofcrisis? In 2019 oordeelde de Raad van State dat in Nederland te weinig was gedaan om de stikstofneerslag terug te dringen, natuurgebieden leden eronder. Door talrijke bouwprojecten ging vervolgens een streep, of ze werden tijdelijk stilgelegd.
„Die [stikstofcrisis] is ons aangepraat”, zegt Gert van Dam. Nergens is de uitstoot van stikstof zo veel gereduceerd als in de landbouwsector, zegt hij. De afgelopen dertig jaar nam de uitstoot in deze sector met circa twee derde af.
Klopt, zegt Zoon, maar de landbouw stoot nog steeds veruit het meeste uit. Bovendien slaat nog steeds stikstof neer, bovenop wat er al ligt. „Het stapelt zich zo op.”
De uitspraak van de Raad van State was een „wake-upcall”, zegt Zoon. Sommige kwetsbare natuurgebieden waren erdoor aangetast, volgens hem. De stikstofwet, die afgelopen zomer is aangenomen, bepaalt dat de uitstoot in 2035 gehalveerd moet zijn, en daarna nog verder omlaag moet.
Wat de boeren heel boos maakt, zijn berichten over onteigening. Het ministerie van Landbouw liet het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) doorberekenen wat het kost (17 miljard euro) om de grond van honderden boeren te onteigenen, voor meer duurzame landbouw met minder dieren. En, nog ingrijpender: de landsadvocaat adviseerde minister Schouten desgevraagd dat de overheid de mogelijkheid moet hebben vergunningen van boeren in te trekken als hun bedrijven te veel stikstof uitstoten in de buurt van natuurgebieden. „Hoe bedenkt-ie het”, zegt Gert van Dam. Arie van Dam wijst naar Zoon: „Het lijkt wel alsof jullie ons koste wat het kost weg willen hebben.”
Persoonlijk vind ik dat het klaar moet zijn met dat pappen en nathouden. Het is treurig voor de boerenbedrijven, maar in mijn ogen is er geen plek meer voor intensieve veeteelt. Naast de ethische vraagstukken is het in mijn ogen gewoon qua milieu niet vol te houden op lange termijn. Deze hele sector drijft ook op de subsidies.
Ik moet ook zeggen dat ik wel vind dat het beter is om lokaal eten te produceren, maar in mijn ogen is veeteelt dan niet het antwoord, we zullen in de toekomst meer plantaardig en minder vlees moeten eten.
> De onderzoeken naar verschillende landbouwkwesties van Wageningen University & Research (WUR) vindt Van Dam vooringenomen: „Allemaal vegetariërs en veganisten.”
Ah ja, dat zal het zijn.
Ik weet niet hoor, maar ik vind peppie en kokkie hier maar een stelletje egoïstische lafbekken die gewoon hun kop in het zand willen steken zodat ze niks hoeven te erkennen wat ze niet aanstaat.
> Neem de vleesproductie, zegt Van Dam senior. De basisgedachte is dat vleesproductie slecht is voor het milieu, maar dat klopt volgens hem niet. Hij tekent een cirkel op een wit vel en vertelt een ingewikkeld verhaal. Het komt erop neer dat de productie van vlees juist goed is voor het klimaat, volgens hem, omdat zijn varkens graan eten en graan CO2 onttrekt aan de lucht – zo zou de opwarming van de aarde juist worden tegengegaan.
Echt te dom om te poepen.
>De stikstofcrisis, de CO2-problematiek, de waterhuishouding, somt zijn vader, Arie van Dam (62) op: „Alles wordt in Den Haag beslist zonder afstemming met de boeren. Ik vind dat triest.”
Meneer van Dam vergeet voor het gemak even dat boeren [geborgde zetels](https://www.trouw.nl/opinie/vaste-zetels-voor-boeren-en-bedrijven-in-waterschap-is-uit-de-tijd~b5fc4f7b/) hebben in de waterschappen.
>Uit recent onderzoek van I&O Research in opdracht van de Volkskrant blijkt dat negen op de tien veeboeren vinden dat de overheid „niets begrijpt van de positie van de veeteeltbedrijven”. De overheid is onbetrouwbaar, besluiteloos en onkundig, zeggen ze.
Hmm, eens zien wat de positie is van dit veeteeltbedrijf…
>De onderzoeken naar verschillende landbouwkwesties van Wageningen University & Research (WUR) vindt Van Dam vooringenomen: „Allemaal vegetariërs en veganisten.” Het mestprobleem – Nederland produceert jaarlijks 75 miljard kilo mest, te veel voor Nederlandse weilanden, wat tot gesjoemel leidt om ervan af te komen – ontkent hij. En het VN-klimaatpanel IPCC vindt Van Dam een ongeloofwaardige club.
>
>[…] Het komt erop neer dat de productie van vlees juist goed is voor het klimaat, volgens hem, omdat zijn varkens graan eten en graan CO2 onttrekt aan de lucht – zo zou de opwarming van de aarde juist worden tegengegaan.
Oh, dear god. Als ik er heilig van overtuigd ben dat de lucht groen is, dan zou ik ook boos worden wanneer mij gezegd wordt dat ‘ie blauw is. Dat maakt de lucht alleen niet groener. Maar die smurfen liegen natuurlijk allemaal, vet vooringenomen over de kleur blauw die lui. De lucht is groen. Want fuck toegeven dat ik mijn feiten niet op orde heb en mijn wereldbeeld moet bijstellen.
Waarom geeft het NRC hier een podium aan?
Het boerenverstand lijkt in de laatste jaren steeds meer op een mentale handicap te lijken
Amazone en Indonesië in de fik -> soja kweken -> boot naar Nederland -> varkens in een betonnen stal soja voeren (misstanden zijn altijd uitzondering) -> varken door onderbetaalde oost-europeanen laten slachten -> verkopen aan China -> boot -> lokale markt verstoren voor boeren. Oja de schijt blijft ook hier.
Wat een kutsysteem. Zelfde geldt voor melk, maar dan is de afzet ook in Afrikaanse landen zodat melkboeren daar de lul zijn.
De biodiversiteit van Nederland stort in vanwege de hoeveelheid stikstof in de grond. Wat een slechte take dit.