Hugo de Jonge: ‘We kunnen niet met zijn allen op kluitje in de Randstad wonen’

20 comments
  1. **De verdeling van de schaarse ruimte in Nederland moet terug op de politieke agenda, nu er na meer dan tien jaar weer een minister voor ruimtelijke ordening is. Hugo de Jonge wil zijn stempel drukken bij de bouw van data- en distributiecentra, huizen, windmolens en zonneparken.**

    Hugo de Jonge, minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, bij aankomst op het Binnenhof voor de wekelijkse ministerraad. Foto: Sandra Uittenbogaart/ANP
    Of het nu gaat om de bouw van distributiecentra, de plaatsing van windmolens, de uitbreiding van stallen of de aanleg van woonwijken: overal in het land discussiëren en ruziën burgers, ondernemers, boeren en overheden met elkaar over de inrichting van Nederland. Maar in Den Haag is het debat over de verdeling van de ruimte in Nederland verstomd, constateert Hugo de Jonge, de eerste minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening sinds 2010.

    ‘Dat debat moet terug op de politieke agenda’, zegt De Jonge in een interview met het FD. ‘Vanuit een groot maakbaarheidsideaal heeft Nederland juist een geweldige traditie in ruimtelijke ordening. Het lijkt wel of wij die traditie verleerd zijn. Nederland was af, was de heersende gedachte.’

    **Grote verbouwing**

    Niets blijkt minder waar. ‘Nederland staat aan de vooravond van een grote verbouwing’, meent CDA’er De Jonge. Daarom neemt het Rijk na twee decennia waarin het steeds meer taken op het gebied van ruimtelijke ordening overliet aan provincies en gemeenten, het heft zelf weer meer in handen.

    Geen overbodige luxe. Het kabinet wil bijna één miljoen huizen bouwen, de landbouw moet verduurzamen, Nederland moet zich aanpassen aan klimaatverandering, er is een grootschalige uitrol van wind- en zonneparken voorzien.

    Waar kan en mag er nog gebouwd worden? In een 46 pagina’s tellende beleidsbrief aan de Tweede Kamer, zet voormalig coronaminister De Jonge uiteen hoe het kabinet de greep op de inrichting van het land weer terug denkt te krijgen. Het kabinet wil vóór 1 oktober keuzes en doelen formuleren op het gebied van woningbouw, (energie)infrastructuur, milieu en landbouw, die vervolgens door de provincies uiterlijk op 1 juli 2023 moeten zijn ingevuld.

    De Jonge kijkt ook naar aanscherpingen om de wildgroei aan distributiecentra een halt toe te roepen. Voor deze logistieke dozen wordt onder meer gekeken naar speciale economische clusters. ‘Te lang hebben wij niet duidelijk gemaakt hoe wij willen omgaan met distributiecentra. Dus zie je ze nu overal verschijnen. Dat kan niet de bedoeling zijn. Daarvoor hebben we te weinig ruimte in Nederland.’

    Hugo de Jonge: ‘Ik verbaasde mij erover dat de komst van een datacenter van Meta in Zeewolde op het bordje van de gemeenteraad was beland.’

    U zegt: het Rijk is terug op het gebied van ruimtelijke ordening. Tegelijkertijd belast u de provincies met de uitvoering.
    ‘Het gaat om één overheid. Bij deze enorme transities kunnen wij niet zonder de provincies, gemeenten en waterschappen. We hebben hen hard nodig. Nederland heeft een eeuwenoude bestuurstraditie waarin samen optrekken de kern is.’

    In het stikstofdossier zien we dat die samenwerking met de provincies niet vlekkeloos verloopt.
    ‘Toch is dit de manier waarop wij dit moeten doen. Uiteindelijk komen die ruimtelijke vraagstukken allemaal terecht in een bepaalde provincie of gemeente. Daar wordt de puzzel gelegd. Als kabinet moeten wij de doelen helder vastleggen en sommige keuzes nationaal maken. In sommige provincies zal die puzzel niet passen. Dat is het moment dat het Rijk moet instappen. Past het niet in deze provincie, waar dan wel? Of zetten we toch door? Ook dat moet mogelijk zijn.’

    **Wanneer slaat u met de vuist op tafel en zegt u: we doen het zo?**

    ‘Op momenten dat het niet lukt. Ik zie steeds vaker, soms hoogoplopende, conflicten tussen provincies en gemeenten. Bijvoorbeeld over de Gnephoek in Alphen aan den Rijn, waar ik vorige week ben geweest (daar blokkeert de provincie de bouw van duizenden woningen omdat de bodem niet geschikt zou zijn, red). Als een provincie ergens echt niet wil bouwen, maar wel kan voldoen aan de woningbouwopgave die we afspreken, fair enough. Maar als dat niet zo is, dan is het wel aan mij om de knoop door te hakken. Bij de Gnephoek hebben we afgesproken dat er voor het eind van het jaar duidelijkheid moet zijn.’ De Jonge wijst bovendien zestien regio’s aan, waaronder Schiphol, de Rotterdamse haven, het Groene Hart en ‘Stedelijk Brabant’, waar de Rijksoverheid direct betrokken is.

    **Welke bevoegdheden heeft u als minister om ruimtelijke keuzes af te dwingen?**

    ‘Eigenlijk best veel. Het begint ermee dat we bestaande instrumenten veel beter moeten benutten. In de eerste weken dat ik hier zat, verbaasde ik mij erover dat de komst van een datacenter van Meta in Zeewolde op het bordje van de gemeenteraad was beland. Terwijl er al wel landelijk beleid was geformuleerd dat datacenters alleen toestaat aan de randen van het land, waar niet te veel concurrentie is met ander ruimtegebruik. Maar dat beleid had vertaald moeten worden in juridisch afdwingbare regels. Nu konden de instrumenten — die er wel degelijk zijn — om in te grijpen, niet gebruikt worden.’

    ‘Ik wist ook van behoorlijk wat initiatieven die tot nog heel wat nieuwe Zeewoldes hadden kunnen leiden. Dus heb ik gezegd: wat kunnen we nu doen? Welk instrument zit er nu al in de gereedschapskist om te voorkomen dat dit nog een keer gebeurt en er een tijdelijk stop komt op de bouw van hyperscale datacenters? Nou, daarvoor is er het zogeheten voorbereidingsbesluit. Het is de eerste keer dat dit instrument überhaupt is benut. Maar als er naast bestaande instrumenten nieuwe nodig zijn, zal ik daar met voorstellen voor komen.’

    De Jonge wil afwenteling voorkomen: van het ene gebied op het andere, en van de huidige generatie op de toekomstige. Er moet gebouwd worden ‘met de klimaatverandering op het netvlies’. ‘Nu heel veel woningen gaan bouwen in een polder die ver beneden NAP ligt, betekent het eigenlijk dat je de volgende generatie opzadelt met een enorme kostenpost. De ruimtelijke keuzes die wij nu maken moeten de tand des tijds kunnen doorstaan.’

    **Daarmee zegt u: ga maar bouwen in het oosten en noorden?**

    ‘We moeten de steven wenden naar de gebieden die dunner bevolkt zijn. Over krimpgebieden moeten we het echt niet meer hebben in een land waar de bevolking de komende decennia waarschijnlijk hard zal groeien. We moeten de demografische groei beter over Nederland verdelen, we kunnen niet met z’n allen op een kluitje in de Randstad wonen. Ook met het oog op de aanpassing aan klimaatverandering moeten we de hoger gelegen delen van het land beter gaan benutten. Daarom maakt dit kabinet ook de keuze voor de Lelylijn naar het noorden.’

    **Wat zit complexer in elkaar? De gezondheidszorg of de ruimtelijke ordening?**

    ‘Er zijn heel veel parallellen. In beide sectoren is er een veel te groot geloof dat de optelsom van decentrale besluiten als vanzelf leidt tot het antwoord op het vraagstuk nationaal. Ook heeft de overheid als het gaat om zowel gezondheidszorg als ruimtelijke ordening een te groot geloof dat de markt als vanzelf vraag en aanbod in evenwicht brengt. Dat is natuurlijk niet zo.’

    ‘En in beide sectoren hebben we te maken met de enorme impact van de demografische groei. Dat is echt een thema dat politiek wordt onderschat. Ik vind dat we daar alle dagen over zouden moeten hebben. Een miljoen mensen erbij in tien jaar (de prognose van het CBS, red) heeft zo’n enorme impact op onze sociale zekerheid, op onze ruimtevraag, op onze woningbouw, op ons zorgstelsel en op onze arbeidsmarkt. Demografie is nu vaak iets wat ons overkomt, ik denk dat het de uitkomst moet zijn van een bewust gemaakte keuze.’

  2. We kunnen niet allemaal in de Randstad wonen. Maar nu zie je wel dat de hogere inkomens voor het zeggen als het gaat om de demografie van de grote steden.

    Wat ooit eerst arbeidersbolwerken waren, worden diezelfde arbeiders nu de stad uitgejaagd omdat de hogere inkomens het nu bepalen (terwijl arbeiders daar ook nog steeds werken) maar volgens De Jonge bereidt moeten zijn om minstens anderhalf uur te moeten reizen voor dezelfde baan.

    We weten nu weer waar De Jonge staat.

  3. Als we nou eens afstappen van de Amerikaanse suburbs of vinex-wijken, en overgaan op hoogbouw, dan kunnen we prima op een kluitje wonen. Dan hoeven we ook geen natuurgebieden op te geven voor meer auto-centrische buitenwijken.

  4. Het klinkt alsof hoogbouw de oplossing is. Groef mensen die genoegen nemen met een appartement, mits het op een goede locatie in Utrecht of Amsterdam staat een een beetje te betalen is. Dan hoeft er ook niet te veel grond opgeofferd worden. Alleen jammer voor het uitzicht van de buren.

  5. Het overheidsbeleid was lang juist om overheidsdiensten te decentraliseren. Daarom zit DUO bijvoorbeeld in Groningen.

    Onder het eerste Kabinet Rutte werd dat echter anders. Alles moest in de Randstad, lekker dichtbij.

    De Jonge is hier dus het wiel opnieuw aan het uitvinden, met dank aan zijn maatjes in het kabinet.

  6. OK Hugo – laat ons dan full-time thuiswerken indien mogelijk. Begin met de Rijksoverheid, dan verkas ik wel naar Drenthe.

  7. CDA gonna CDA, precies waar ik bang voor was toen ik zag dat De Jonge op Volkshuisvesting ging zitten.

    “Ik zweer het jongens als we nog een paar Blauwestad-achtige spookdorpen in Drenthe neerzetten is de woningnood in de Randstad zo opgelost!”

  8. No shit sherlock. Maar miss moeten jullie dan ook eens wat aandacht besteden aan gebieden buiten de Randstad. Ik vind de uitspraak ook weer genoeg aangeven over ons Hugo, kijk hem ervan uit gaande dat iedereen zo graag de Randstad in wil.

  9. Waarom niet gewoon blijven bouwen in de randstad en brabantstad juist om de buitengebieden te sparen? Laten we nog wel een beetje landelijk Nederland behouden.

  10. Ik ben het op zich eens met alles wat hij hier zegt, alleen hebben hij en dit kabinet een prutreputatie wat betreft doen wat ze zeggen……

  11. Overheid afgelopen tien jaar: “Laten we actief heel veel bedrijven aantrekken in de Randstad, dat is volgens een of andere theorie goed voor innovatie en werkgelegenheid door middel van kruisbestuiving. Oh hee, andere delen van het land krimpen. Nou ja, kunnen we daar meteen voorzieningen als bibliotheken weghalen omdat het niet meer efficiënt is.”

    Overheid nu: “Wat is dit nu? Iedereen wil in de Randstad wonen? Dat gaat niet he jongens, hoe komen jullie nu op dat malle idee?”

  12. Een nieuwe Nota over de Ruimtelijke Ordening lijkt me geen slecht plan, in de hoop dat werkelijke planologen over de inhoud zullen beslissen.

    Maar, als ik het artikel zo lees heb ik er weinig vertrouwen in. Als voorbeeld:

    >Als een provincie ergens echt niet wil bouwen, maar wel kan voldoen aan de woningbouwopgave die we afspreken, fair enough. Maar als dat niet zo is, dan is het wel aan mij om de knoop door te hakken. Bij de Gnephoek hebben we afgesproken dat er voor het eind van het jaar duidelijkheid moet zijn.

    Stel dat het interview vandaag (18-5-2022) is afgenomen, dan zijn er nog 227 dagen tot het einde van het jaar (“Voor het einde van het jaar” kan immers 31 december om 23.59 zijn). Dit betreft geen doorgehakte knoop, want er is geen besluit genomen. Het ontbreekt aan besluitvaardigheid en daadkracht. Dit is een herhaling van de invulling die De Jonge aan zijn vorige ministerspost gaf, eindeloos polderen.

    Daarnaast wil men niet allemaal op een kluitje in de Randstad zitten, maar men wordt er bijna toe gedwongen door de afname van faciliteiten, werkgelegenheid en openbaar vervoer in meer landelijke gebieden. Sluiting van bankkantoren, tekorten aan leraren en huisartsen, sterk vergrijzende bevolking die steeds complexere zorg vereist terwijl de mobiliteit afneemt, geen treinverbindingen en buslijnen die slechts één keer per uur gaan om maar een paar voorbeelden te noemen.

  13. Als iedereen voor de helft thuiswerk kan de helft van de kantoren omgebouwd worden tot woonruimte… Er staat ook nog steeds een hoop kantoorruimte gewoon leeg in de randstad. Want ombouwen kan niet vanwege beleggingen en dan zouden pensioenfondsen geld verliezen… Dus laten ze het liever leeg staan.

Leave a Reply