Οι φτωχές χώρες ολισθαίνουν προς μια καταστροφή τροφοδοτούμενη από τον πληθωρισμό και το χρέος • Πόλεμος στην Ουκρανία, πιστωτική κρίση, πανδημία, οικονομική επιβράδυνση στην Κίνα συνδυάζονται για να σπείρουν δυστυχία σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος

#Υεμένη
Πριν τον πόλεμο, ο Walid Al-Ahdal δεν ανησυχούσε για το πώς θα θρέψει τα παιδιά του. Στη γενέτειρά του, κοντά στην Ερυθρά Θάλασσα, η οικογένειά του είχε καλαμπόκι, κατσίκες και αγελάδα. Αλλά οι μάχες τούς οδήγησαν σε φυγή και τα τελευταία 4 χρόνια σπίτι τους είναι μια σκηνή όπως και άλλες 9000 οικογένειες δίπλα στην πρωτεύουσα Sana. Εργάζεται ως επιστάτης σε νοσοκομείο και τα λεφτά δεν επαρκούσαν για τρόφιμα. Τώρα ήρθε καπάκι η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, διπλασίασε την τιμή του σιταριού και αύξησε κατά 2/3 την τιμή του γάλατος, οπότε πολλές μέρες δίνει στα παιδιά του, 3,5 και 6 ετών, μόνο ένα τσαγάκι και τα στέλνει για ύπνο.

#Καμερούν
Στη μεγαλύτερη πόλη της χώρας, Douala, ο Michael Moki, οδηγός ταξί, πάει στο φούρνο να αγοράσει πρωϊνό για την πενταμελή οικογένειά του. Πληρώνει 500 φράγκα αλλά όταν βλέπει την ποσότητα ψωμιού που παίρνει παραπονιέται “Πώς θα χορτάσουμε με αυτά;” – “Ανέβηκαν οι τιμές στο αλεύρι” η απάντηση του εμπόρου. Τέτοιες συζητήσεις έχουν γίνει καθημερινότητα σε αγορές της Αφρικής και της Ασίας. Ο σπιτονοικοκύρης παράλληλα τους αυξάνει το νοίκι από 50000 φράγκα στα 75000 με δικαιολογία τα δικά του αυξημένα έξοδα.

#Τουρκία
Ο Sencer Solakoglu είναι γαλακτοπαραγωγός. Οι τιμές των ζωοτροφών (εισαγωγές από Ρωσία/Ουκρανία) έχουν διπλασιαστεί και τριπλασιαστεί τους τελευταίους μήνες. Η κυβέρνηση τον πιέζει να κρατήσει τις δικές του τιμές σταθερές για να αποφύγει κοινωνικές εξεγέρσεις. Τα νοικοκυριά, θύματα μακροχρόνιας κρίσης, έχουν σταματήσει να αγοράζουν γάλα, κόβοντας τις πωλήσεις του στο μισό. Οπότε τώρα αυτός για να βγει αναγκαστικά σκότωσε 200 από τις αγελάδες του, όσες παράγουν κάτω από 30 κιλά γάλα τη μέρα.

Καθώς οι κεντρικές τράπεζες μείωσαν τα επιτόκια κοντά στο μηδέν τα προηγούμενα χρόνια οι επενδυτές αναζητώντας καλύτερες αποδόσεις έριξαν χρήμα σε αναδυόμενες αγορές όπως η Τουρκία. Αλλά το 2017 θεώρησαν ότι μπορεί να μην αποπληρωθούν οπότε έκαναν μαζική έξοδο από τη χώρα. Ενώ ήταν ήδη σε αυτή την αδύναμη θέση ήρθε καπάκι και ο πόλεμος, κάνοντας τον πληθωρισμό να χτυπήσει 70%.

#Πακιστάν
Πριν 2 χρόνια, η Rubab Zafar και ο άντρας της έφυγαν από το χωριό τους όπου δεν υπήρχαν δουλειές και πήγαν στην πρωτεύουσα Islamabad για μια καλύτερη ζωή. Τώρα η Rubab έχασε τη δουλειά της ως νταντά ενώ ο άντρας της εργάζεται σε app με ταξί. Μαζί βγάζουν 25000 ρούπιες το μήνα που ίσα-ίσα καλύπτουν το ενοίκιο για ένα μονόκλινο δωμάτιο. Χρωστάνε για το ρεύμα. Έχουν ζητήσει βοήθημα και τους έχουν απορρίψει χωρίς αιτιολογία.

Η κυβέρνηση ομοίως χρωστάει. Οι αποπληρωμές των τόκων έχουν φτάσει στο 38% των εσόδων οπότε μιλάει με το ΔΝΤ για επέκταση του πακέτου βοήθειας 6 δις δολαρίων.

#Αλλού
14 εκατομμύρια άνθρωποι βρίσκονται στα πρόθυρα λιμοκτονίας στο Κέρας της Αφρικής, αποτέλεσμα της ξηρασίας, πανδημίας και ελλείψεων σιτηρών από Ρωσία/Ουκρανία. Στην Ινδονησία ο διπλασιασμός της τιμής των λιπασμάτων έκανε τους αγρότες να περιορίσουν τη χρήση τους με αποτέλεσμα να μειωθούν οι σοδειές, δημιουργώντας τη χειρότερη κατάσταση που έχει υπάρξει εδώ και γενιές. Η Βραζιλία ως χώρα-εξαγωγέας θεωρείται ως κερδισμένη από τις αυξήσεις στις τιμές των αγαθών. Αλλά στις παραγκουπόλεις των μεγάλων πόλεων υποφέρουν από την αύξηση του γκαζιού που χρησιμοποιούν για μαγείρεμα το 96% των νοικοκυριών. Η UNICEF λέει ότι έχουν αυξηθεί και οι τιμές των συστατικών της ειδικής τροφής που δίνει στα παιδιά που πεθαίνουν από την πείνα.

#Αιτίες
Η πείνα που ταλανίζει εμπόλεμες χώρες όπως η Υεμένη είναι ενδεικτική μιας γενικότερης τάσης που επηρεάζει δισεκατομμύρια ανθρώπους στις λιγότερο εύπορες οικονομίες. Οι παράγοντες που την έχουν προκαλέσει είναι οι συνέπειες της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία, η πανδημία, η πιστωτική στενότητα διεθνώς και η οικονομική επιβράδυνση στην Κίνα. Σύμφωνα με τον οικονομολόγο Jayati Ghosh η κρίση αυτή θα αποδειχθεί πολύ μεγαλύτερη από την κρίση του 2008 και θα καταβάλει κυρίως χώρες χαμηλού ή μεσαίου εισοδήματος. Οι πιο άμεσες συνέπειες φαίνονται στις αυξήσεις τιμών λαδιού τηγανίσματος, λιπασμάτων και βασικών φαγητών όπως τα σιτηρά.

Οι κυρώσεις που επιβλήθηκαν στη Ρωσία έχουν μειώσει την προσφορά αερίου και πετρελαίου αυξάνοντας τις τιμές και μειώνοντας την ανάπτυξη χωρών που εξαρτώνται από εισαγωγές.

Οι κεντρικές τράπεζες έχουν αρχίσει να ανεβάζουν τα επιτόκια για να καταπολεμήσουν τον πληθωρισμό που έχει ως συνέπεια οι επενδυτές να εγκαταλείπουν τις πιο φτωχές χώρες και να στρέφονται σε πιο ασφαλείς επενδύσεις στις πλούσιες. Αυτή η αντιστροφή των ροών χρήματος έχει μειώσει την αξία νομισμάτων όπως της Ινδίας, Ν. Αφρικής, Βραζιλίας αυξάνοντας το κόστος εισαγωγών και δανεισμού.

Η Κίνα, 2η μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου, κάνει συνεχώς εκταταμένα λόκνταουν για την πανδημία με συνέπεια να μειώνεται η ζήτηση για πρώτες ύλες, εξαρτήματα και προϊόντα.

Οι μάχες στην Ουκρανία έχουν τρέψει τους αγρότες εκεί σε φυγή ενώ η Ρωσία έχει αποκλείσει τα λιμάνια στη Μαύρη Θάλασσα, από όπου φεύγουν οι περισσότερες εξαγωγές σιτηρών. Αυτό θα εντείνει την επισιτιστική κρίση σε Αιθιοπία, Ν. Σουδάν, Συρία, Υεμένη και Αφγανιστάν. Η Ρωσία και Ουκρανία αποτελούν το 100% των εισαγωγών σιτηρών για Σομαλία και Μπενίν και πάνω από τα 2/3 για Τανζανία, Σενεγάλη, Κονγκό, Σουδάν και Αίγυπτο.

Οι τιμές σιτηρών/καλαμποκιού αυξήθηκαν παγκοσμίως κατά πάνω από 1/5 στον πρώτο μήνα της εισβολής, κάνοντας κάποιους οικονομολόγους να κατηγορήσουν τις πολυεθνικές ότι κερδοσκοπούν αυξάνοντας τις τιμές πολύ παραπάνω από όσο επιτάσσει η προσφορά και ζήτηση, κάτι στο οποίο συνηγορεί και η δραματική αύξηση της σπέκουλας στις αγορές για αυτά τα προϊόντα. Εντωμεταξύ, η Ινδία, 2η μεγαλύτερη παραγωγός σιτηρών και με άφθονα αποθέματα, απαγόρευσε τις εξαγωγές σιτηρών.

#Συνέπειες
Οι φτωχές χώρες βρίσκονται μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα. Είτε αυξάνουν τα έξοδα για να δώσουν φαγητό στον λαό δυσκολεύοντας την εξυπηρέτηση των χρεών τους. Είτε κάνουν λιτότητα και ρισκάρουν κοινωνικές αντιδράσεις. Την περασμένη εβδομάδα η λαϊκή οργή για την άνοδο του πληθωρισμού και την κρίση χρέους έριξε την κυβέρνηση της Σρι Λάνκα. Παρόμοια πράγματα μπορεί να συμβούν σε Τυνησία, Γκάνα, Ν. Αφρική, Μαρόκο.

—

##Πηγή:

* [Poor Countries Face a Mounting Catastrophe Fueled by Inflation and Debt • Russia’s war in Ukraine is combining with a global tightening of credit and an economic slowdown in China to sow misery in low- and middle-income countries.](https://www.nytimes.com/2022/05/17/business/inflation-developing-economies.html) (New York Times)