De vier grootste educatieve uitgeverijen van Nederland – Malmberg, Zwijsen, Noordhoff en ThiemeMeulenhoff – censureren leermethodes voor het basisonderwijs, blijkt uit onderzoek van NRC. Auteurs en illustratoren van schoolboeken krijgen van de uitgeverijen de opdracht om ‘wereldse’ zaken als kermis, carnaval, make-up en tatoeages te mijden. Ook de evolutieleer is dikwijls een verboden onderwerp. Het gaat om boeken en digitale leermiddelen die door honderdduizenden kinderen op allerlei soorten scholen worden gebruikt.
Uitgeverijen hanteren deze richtlijnen om met name streng christelijke scholen niet te verliezen als (potentiële) klant. Via een aparte stichting lobbyt het reformatorisch onderwijs bij uitgeverijen voor leermiddelen die aansluiten op de eigen levensvisie.
Door de ingrepen schetsen de leermiddelen een vertekend en verarmd beeld van de realiteit, zeggen acht zelfstandig auteurs en illustratoren van schoolboeken tegen NRC. Zeven andere makers bevestigen de censuur in een online enquête die NRC afnam. De krant heeft documenten in bezit die de censuur bevestigen.
Scholen en overkoepelende onderwijsorganisaties zijn zich niet bewust van de censuur. Ze willen dat uitgeverijen uitleg geven en transparantie bieden over hun werkwijze. Onderwijsexperts keuren de werkwijze van educatief uitgeverijen af.
Auteurs en illustratoren die aan de slag gaan bij educatieve uitgeverijen, krijgen er haast onherroepelijk mee te maken: dwingende richtlijnen. Zaken die van de uitgeverijen niet in de lesmethodes mogen belanden. „Je wordt geacht je ernaar te richten.” De richtlijnen zijn bedoeld om scholen in het religieus bijzonder onderwijs en de ouders van hun leerlingen niet voor het hoofd te stoten – en op die manier zoveel mogelijk leermiddelen te kunnen slijten.
Er is niet één standaardinstructie, maar bijna elke educatieve uitgeverij hanteert gedetailleerde richtlijnen, en veel regels komen telkens terug. Dat het niet de bedoeling is God of Allah negatief neer te zetten in woord of beeld. Dat vloekwoorden taboe zijn en soms ook het gebruik van ‘ruwe’ termen als ‘stom’ en ‘kop’. Makers krijgen ook opgelegd ‘wereldse’ zaken als kermis, carnaval, make-up, korte rokjes en tatoeages te negeren of in elk geval niet positief te belichten. Ook zijn bij grote en kleinere uitgeverijen regenbooggezinnen, sporten op zondag en vrouwelijke predikanten taboe. En de evolutieleer is dikwijls een verboden thema, dus ook beschrijven of afbeelden van dino’s mag niet.
Het betreft leermiddelen die gecensureerd zijn onder druk van met name reformatorische scholen. Honderdduizenden kinderen in het gehele basisonderwijs gebruiken dit lesmateriaal.
Als gevolg van de richtlijnen schetsen uitgeverijen in lesboeken, methodische leesboeken en digitale leermiddelen een vertekend en verarmd beeld van de realiteit, zeggen acht freelance makers in gesprek met NRC. Het zijn auteurs en illustratoren die werken of werkten aan lesmethodes voor gerenommeerde uitgeverijen als Malmberg (bekend van bijvoorbeeld De wereld in getallen en Taal actief) en Zwijsen (onder meer Veilig leren lezen en Taal in beeld). Zeven andere makers, die een online vragenlijst van NRC invulden en wier namen bij de redactie bekend zijn, bevestigen de censuur. Noordhoff (onder meer Getal & Ruimte Junior) en ThiemeMeulenhoff (onder meer Alles telt Q) worden door makers eveneens aangemerkt als uitgeverijen die aan censuur doen.
Richtlijnen van educatieve uitgeverij Malmberg uit 2019 aan illustratoren van schoolboeken voor het basisonderwijs. De uitgeverij vraagt hen o.a. het volgende te mijden:
Ver doorgevoerde vormen van emancipatie. Een vrouwelijke predikant ligt erg gevoelig. Politica, vrouwelijke burgemeester en een buschauffeur kunnen weer wel.
Jan Vreeken, projectleider bij de gereformeerde SLRO, merkt dat uitgeverijen „openstaan voor signalen” vanuit reformatorische hoek: „Ook al zijn het misschien maar tweehonderd scholen [die Vreeken vertegenwoordigt], het zijn toch tweehonderd klanten.” Hij doet zijn werk vanuit groot „urgentiebesef”, omdat de kloof tussen de reformatorische identiteit en maatschappelijke denkbeelden volgens hem steeds groter wordt.
Als je uitgevers vraagt wat de visie is achter hun methodes, zegt Vreeken, dan krijg je te horen: ze zijn voor iedereen. „En dat klinkt mooi, je moet ook niemand uitsluiten, maar je zegt er tegelijkertijd wel heel veel mee. Want vanuit Bijbels oogpunt zijn er bepaalde onderwerpen waar je toch een andere visie op hebt. Vaak wordt ‘iedereen’ als heel inclusief gezien, maar dat is het niet. In de praktijk is dat: iedereen met hetzelfde denkbeeld.”
En dus scant de SLRO (pilotversies van) lesmethodes op zaken die niet in overeenstemming zijn met het reformatorische wereldbeeld. Niet dat je kinderen wereldvreemd moet opvoeden, benadrukt Vreeken. Doe bijvoorbeeld niet alsof kermissen niet bestaan. Maar een héél hoofdstuk rekenen met de kermis als decor? Niet oké. Dan kan een kind gaan denken „dat het vanzelfsprekend zou zijn om daar naartoe te gaan.” Een middag vol suikerspinnen, achtbaan en botsauto’s is in de ogen van reformatorische christenen ‘ik-gericht’ genot, dat afleidt van het geloof en van het omkijken naar je naaste. In zo’n geval volgt een klacht richting uitgever, vertelt Vreeken. „Dat wordt door veel mensen misschien als negatief gezien, maar met een klacht zeggen we eigenlijk: ‘ik vind je methode zo mooi, maar ik loop hier tegenaan en we hopen ook in de toekomst nog van je methode gebruik te kunnen maken’. Die houding werkt.”
Richtlijnen van educatieve uitgeverij Zwijsen uit 2020 aan auteurs van schoolboeken voor het basisonderwijs. De uitgeverij meldt hen o.a.:
Gebruik in verhalen ook niet-traditionele samenleefvormen en homoseksualiteit. Hou er wel rekening mee dat dit gevoelig ligt bij sommige PC [protestants-christelijke]-scholen en Islamitische scholen; overdrijf het niet en hou het herkenbaar voor kinderen.
‘Noem het kuisen’
Dat merkt ook Gerdien Lassche, leerkracht op een reformatorische basisschool in Kootwijkerbroek en beleidsmedewerker bij de Reformatorische Oudervereniging (ROV). Het refo-onderwijs neemt leerlingen en ouders gewoon serieus, zegt zij, door lesmethodes consequent stringent tegen het licht te houden. „Zonder op te scheppen, er wordt gewoon heel goed en hard gewerkt in de reformatorische scholen”, zegt Lassche. „Wij noemen dat intern ook wel de calvinistische werkhouding.” Wat vindt zij van het feit dat uitgevers onder druk van het reformatorisch onderwijs censuur plegen? Lassche, die al dertig jaar voor de klas staat: „Iedereen zou kritisch mogen zijn op methodes. Wat wij doen, zou ik anderen ook aanraden – het kan zeker lonen, zeker wanneer uitgeverijen bemerken dat er een significant aantal boeken verkocht kan worden.”
Hou je kinderen niet voor de gek door bepaalde kwesties weg te stoppen of kleiner te maken? „Je mag het kuisen noemen,” zegt Gerdien Lassche, „maar je sluit ermee aan op de werkelijkheid waarin onze kinderen zitten.” Lassche vindt dat je op deze manier „kinderen vanuit een veilige basis opvoedt”. Vreeken: „Je bent als christen verplicht om kinderen op een goede manier voor te bereiden op hun leven in de maatschappij.”
Gökhan Çoban, directeur van islamitische scholenkoepel ISBO, zegt niet bekend te zijn met richtlijnen die educatieve uitgeverijen hanteren. De ISBO zou ook niet lobbyen om invloed uit te oefenen op de totstandkoming van lesmethodes. „Ik zet vraagtekens bij richtlijnen die heel erg sturend zijn in het bevoordelen van een bepaalde groep.” De ISBO is wel betrokken bij de ontwikkeling van islamitische methodes op het gebied van levensbeschouwing, geschiedenis en seksuele diversiteit, net zoals het reformatorisch onderwijs op deze terreinen eigen methodes heeft.
Terwijl het volgens reformatorische lobbyisten geen punt is wanneer af en toe iets ‘werelds’ als een kermis of voetbalwedstrijd voorkomt in een lesmethode, mits niet nadrukkelijk, laten uitgeverijen dit soort ‘wereldse’ zasoms toch liever helemaal weg, stelt illustrator Margot Westermann. Voor de zekerheid. Uitgeverijen zijn soms „roomser dan de paus”.
Spaarolifant
Margot Westermann werkt aan de taalmethode Taal actief voor Malmberg; haar eerste methodeklus. „Toen ik de richtlijnen kreeg toegestuurd, viel ik van mijn stoel van verbazing. Ik dacht: dit ga ik niet doen, dit voelt niet goed.” In deze richtlijnen, in bezit van deze krant, staat expliciet dat de regels zijn opgesteld om rekening te houden met „een groep protestants-christelijke scholen in Nederland”, en onderscheidt Malmberg drie soorten gevoeligheden: „strijdigheid met hun Bijbelse waarden en normen; het ontbreken van een zeker werkelijkheidsgehalte [en] te veel nadruk op consumptief leefgedrag.”
Enkele voorbeelden van verboden en gevoeligheden, letterlijk overgenomen uit de Malmberg-richtlijnen:
Discutabele theorieën: evolutie, astrologie, horoscopen, waarzeggen, toveren, new age.
Ver doorgevoerde vormen van emancipatie. Een vrouwelijke predikant ligt erg gevoelig.
Spoken, geesten en draken (Pokémon).
Geen bloot, naveltruitjes, blote schouders, geen korte rokjes, geen tatoeage.
Sport en amusement, met name de vormen waarbij veel geld wordt verdiend, sportverdwazing, huldigingsceremonies.
‘Decadente’ kunstuitingen zoals dans, toneel en film.
Na kritiek van Westermann zegde de uitgever in een mailwisseling – ingezien door NRC – toe de betreffende richtlijnen voor de Taal actief-methode volledig te schrappen. „Ze gaven aan dat ik gelijk had, dat de richtlijnen overdreven en niet meer van deze tijd waren.”
Toch moest Westermann later een bikinitopje aan een waslijn inwisselen voor een sok, en een heks veranderen in „een ‘gewone’ gemene vrouw”, aldus de uitgever in zijn feedback, want „sprookjesfiguren liggen gevoelig bij gereformeerde scholen”. Ook moest Westermann een spaarvarken ombouwen tot spaarolifant (want volgens moslims zijn varkens onrein).
Kennelijk schrapte Malmberg de richtlijnen toch niet, of in ieder geval niet álle. De uitgever stelt dat Westermanns kritiek wel degelijk is „meegenomen”.
„Er werken welwillende mensen, die mooie methodes willen maken”, zegt de illustrator over haar opdrachtgever. „Ik vind het alleen niet goed dat zij onderwerpen uit de weg gaan, zoals dans en emancipatie, die voor mij en anderen juist belangrijk en inspirerend zijn.” Misschien dat Westermann haar opdracht bij Malmberg nu wel verliest, denkt ze, „maar dat is dan maar zo.” Nederland moet gewoon weten hoe methodes tot stand komen, vindt ze.
„Ik deel de zorgen van de ontwikkelaars”, schrijft hoogleraar educatie en pedagogiek Paul Leseman (Universiteit Utrecht) desgevraagd. „Het onderwijs moet bijdragen aan een gedeelde basis van kennis, vaardigheden en waarden. Dat is de grondslag van de democratische rechtsstaat. Leerlingen stelselmatig informatie onthouden is strijdig met de collectieve verantwoordelijkheid die methodenuitgevers en scholen hebben. Het is belangrijker dan ooit verbinding te zoeken en respect voor andere perspectieven te bevorderen in plaats van onwerkelijke wereldbeelden te schetsen en selectieve informatiebubbels te creëren. De vrijheid van onderwijs is een groot goed, maar niet onbeperkt. Methodenuitgevers verdienen aan de collectieve investering in onderwijs. Het schept verplichtingen waaraan commerciële belangen ondergeschikt zouden moeten zijn.”
Richtlijnen van educatieve uitgeverij Noordhoff uit 2021 aan auteurs van schoolboeken voor het basisonderwijs. De uitgeverij draagt hen o.a. op:
Geen vloekwoorden of afleidingen daarvan (‘op zijn donder geven’, ‘Jeetje!’).
Twee pagina’s toneel
Soms maakt het uit met wie je binnen de uitgeverij te maken krijgt, zeggen verschillende makers. Zo ervoer een schrijfster die zich eerder moest houden aan strenge richtlijnen, bij de ontwikkeling van een biologiemethode voor dezelfde uitgeverij „helemaal geen censuur”. „In het hoofdstuk over voortplanting werd gewoon uitgebreid aandacht besteed aan seksuele diversiteit”, zegt zij. De kleine uitgeverij Blink in Den Bosch wordt door makers meermaals als positieve uitzondering genoemd; ze krijgen daar meer vrijheid.
Dat educatieve uitgeverijen soms wel degelijk ‘wereldse’ zaken belichten, blijkt ook uit een scan door NRC van actuele lesmethodes in de pabobibliotheek van de Hogeschool Utrecht. Zo schrijft Zwijsen in een Schatkist-prentenboek over geluiden op de kermis en besteedt Malmberg in een Staal-taalboek op twee pagina’s aandacht aan toneel. Ook valt op dat in verhaaltjes veel aandacht is voor etnische diversiteit.
Maar wat deze boeken níét heeft gehaald, staat nergens. Censuur door uitgeverijen kan maken „dat je minder snel openstaat voor ander gedachtengoed”, meent auteur Annemarie Bon. Collega Sanne Terlouw: „Je zou toch denken dat uitgevers niet de enige baas moeten zijn over wat er voor onze kinderen in lesmethodes komt te staan?”
In België riep onderwijsminister Ben Weyts (N-VA) afgelopen voorjaar een werkgroep in het leven die leermiddelen moet gaan onderzoeken op kwaliteit. Bedoeling is niet dat de staat met rode pen door lesmethodes gaat, maar dat betrokkenen en deskundigen samen een oordeel vormen over lesmiddelen, in de hoop dat de kwaliteit verbetert. Wat onderwijskundige Arno Reints betreft, moet zo’n initiatief er ook „absoluut” komen in Nederland.
Hoogleraar educatie en pedagogiek Paul Leseman sluit zich daarbij aan: „Het zou goed zijn actief consensus te organiseren over de invulling van de collectieve pedagogische verantwoordelijkheid van het onderwijs rond de vraagstukken van een pluriforme samenleving. Aan dit gesprek met open vizier, in het belang van leerlingen en de samenleving, kunnen ook leiders van religieuze en levensbeschouwelijke gemeenschappen deelnemen, en vertegenwoordigers van ouders. De minister van Onderwijs kan dit gesprek bevorderen als hoeder van het maatschappelijke belang van een common ground.”
Beelden: Getty Images.
Reageren? schoolboeken@
Dom en stom.
Veel plezier met je nerd boeken zonder sexy dino’s en sexy bikini’s.
Hey Thierry Baudet, zie je dit? PC cultuur indoctrineert onze kinderen!
*Gebruik in verhalen ook niet-traditionele samenleefvormen en homoseksualiteit. Hou er wel rekening mee dat dit gevoelig ligt bij sommige PC [protestants-christelijke]-scholen en Islamitische scholen; overdrijf het niet en hou het herkenbaar voor kinderen.*
Gelukkig maar, die dino’s en korte rokjes maakte dit land helemaal kapot. /sarcasme
Wel dapper dat je zo veel mogelijk onwelgevallige dingen schrapt onder het mom van inclusiviteit.
In een ideale wereld zou zelfs een onopzettelijk homofobe of discriminerende afbeelding geen probleem moeten zijn, want daar kun je een goed gesprek over hebben en daar leren kinderen meer van dan van doen alsof het niet bestaat.
Dat de grefo’s geen enkele blootstelling aan bepaalde ideeën willen, geeft aan hoe moeilijk dat gesprek voor hen is en bijgevolg hoe zwak hun intellectuele positie is.
Godverdomme. Zijn we opeens terug in 1952? Fuck die lijpe reli’s. Dat soort flauwekul doen ze maar op zondag.
Te meer reden om het bijzonder onderwijs af te schaffen.
Ik dacht dat er dino’s *in* korte rokjes stond en nu ben ik een beetje teleurgesteld.
Check. In plaats van normaal te maken, wordt het alleen maar erger en een nieuwe generatie wordt nog steeds beleid om haar te beoordelen op hoe ze zich kleden..
En dino’s? Echt? Denken ze nog steeds dat het een soort hoax is?
uit het artikel: „sprookjesfiguren liggen gevoelig bij gereformeerde scholen”
Men duldt geen concurrentie! Nee maar echt.
Mij is geleerd op de basisschool dat de dino’s uitstierven doordat de mens erop jaagde. Ze kunnen het idd beter weren dan onwaarheden vertellen.
Snap ook niet wat de scholen nou willen, de helft van de kinderen leert dit soort dingen toch van YouTube of Google.
De eerste keer las ik:
> Geen bikini’s, geen evolutie en niet te veel kennis
Maar er staat keRMis. Wat een onduidelijk font.
/r/nietdespeld
>Maar een héél hoofdstuk rekenen met de kermis als decor? Niet oké. Dan kan een kind gaan denken „dat het vanzelfsprekend zou zijn om daar naartoe te gaan.”
Ja want god verhoede dat je net als ieder ander levend persoon wat plezier hebt zo nu en dan. Godverdomme zeg, dit klinkt echt als iets wat je zou lezen in een stuk dat dit soort mensen in de zeik neemt.
>>”Zonder op te scheppen, er wordt gewoon heel goed en hard gewerkt in de reformatorische scholen”
Aah ja, in tegenstelling tot openbare en andere basisscholen, waar de leraren niet hard werken /s
Wat de fuck? Gaan we nu echt de kant op van koekoek Amerika?
Religie moet echt heel ver weg van onze scholen. Geloven doe je maar thuis, maar van de opleidingen blijf je ver vandaan. Echt wat een gevaarlijke shit.
Vraag me af waarom ze niet gewoon zeggen dat Dino’s samen hebben geleefd met de mens. Dat lijkt de lijn te zijn van wat apologeten in de VS.
Ik lees ook dat evolutie theorie geweerd gaat worden, gevaarlijk dit!
Dan ben je ook echt triest als je je als uitgever van zulke belangrijke boeken laat overtuigen door een groep trieste droeftoeters.
Nederland lijkt vaak zo vooruitstrevend, maar ondertussen heb je wel dit soort onzin
Die bewoordingen in die richtlijnen ook: “Geen ver doorgevoerde vormen van emancipatie” en homoseksualiteit kan wel, maar “overdrijf het niet”.
Wat bedoel je daar precies mee, Uitgever? Wees eens specifieker. Wat bedoel je?
Op religie gebaseerde scholen zijn gewoon een heel slecht idee. Dit bewijst het maar weer eens. We moeten dat soort scholen vanuit de overheid niet langer subsidie / funding geven. En nog liever gewoon verbieden.
Geef kinderen wel les over de verschillende religies en levensbeschouwingen.
> Ook zijn bij grote en kleinere uitgeverijen regenbooggezinnen, sporten op zondag en vrouwelijke predikanten taboe.
Poetin zou er nog jaloers op zijn hoe de Gereformeerde scholen dit zonder controversiële wet tegen “homo propaganda” hebben kunnen bereiken.
Om woedend van te worden
Wat is er nou mis met een raptortje of twee
Geloof en school zouden ten alle tijden gescheiden moeten zijn. Geloof ga je maar in je vrije tijd aan je kinderen leren.
Echt een gaaf bedrijf, die Kerk. Heel vooruitstrevend, oog op de toekomst. /s
Heb ooit eens stage gelopen als Geschiedenisleraar op een VMBO-Groen school. De docente daar vond alle methodes niet aansluiten bij het leerniveau van de leerlingen (daar had ze wel een punt), dus vroeg ze me of het mij leuk leek haar te helpen met het schrijven van een alternatieve geschiedenismethode. Als amateurstriptekenaar was het voor mij ook een leuke manier om daar mijn creatieve ei in kwijt te kunnen. Er gingen vanuit professioneel oogpunt wel wat alarmbelletjes rinkelen toen ze de nieuwe methode wilde laten beginnen met de Big Bang om vervolgens door te gaan naar de dinosaurussen en via evolutie bij de eerste mensen aan te komen. Feitelijk natuurlijk niks mis mee. Qua ‘geschiedenis’ is het eigenlijk not done: daar verstaan we het verhaal van de mensheid onder, dus begin je bij de prehistorie..
Al vrij snel na de eerste les met deze nieuwe methode kwam er een meisje aan met: “Wij geloven thuis niet in dinosaurussen!”, waarna mijn stagebegeleider reageerde met: “je zit op een openbare school en hier leer je wat we tegenwoordig begrijpen uit de wetenschap”. Sindsdien ben ik absoluut voorstander van de afschaffing van religieus onderwijs..
Er was ook nog een jongetje die vol trots het IJzeren Kruis van zijn grootvader kwam laten zien, maar dat is een ander verhaal..
Dit verbaast me helaas niks. Alleen is het wel echt enorm teleurstellend dat uitgeverijen hier aan meewerken. Die zouden verdomme beter moeten weten.
Ik ben opgegroeid in een omgeving waar de school een verlengstuk was van thuis en van de kerk op zondag. Dinobotten zijn in de aarde gestopt om ons geloof te testen, de aarde is 6000 jaar oud full-stop, de bijbel is 100% geïnspireerd en daarmee onfeilbaar (de formulieren van (on)enigheid stiekem ook, alle refoscholen eisen dat je die onderschrijft).
We hadden een vak dat heette “verzorging”. Ging ook over je lichaam, de ontwikkeling etc. Echter, alles wat met sexualiteit te maken had en niet strikt biologisch van aard was eruit gescheurd, geen grap.
Het was ruw wakker worden toen ik na het voortgezet onderwijs naar een seculiere school ging. Het was alsof ik 15 jaar helemaal over moest doen en alles opnieuw leren.
Mijn ouders hebben gelukkig nooit de toegang tot de openbare bibliotheek ontzegd, werd zelfs gestimuleerd en dat is waar ik dankbaar voor ben. Ik kreeg mijn wederhoor en kritische houding door daar alles te lezen wat los en vast zat. Maar in deze tijd is dat misschien minder vanzelfsprekend, de bieb.
Lang verhaal kort. Er is niets veranderd in al die jaren merk ik. Struisvogelpolitiek die tot meer polarisatie zal leiden. Normen en waarden en ideeën over levensvormen is één ding, de feiten verdraaien of verbergen is simpelweg hersenspoeling en misleiding.
Dat met die bikini’s is niet zo interessant maar dinosauriërs eruit laten is gewoon ronduit misleiding en dom houden van kinderen zodat ze niet teveel vragen gaan stellen over het scheppingsverhaal
“Een middag vol suikerspinnen, achtbaan en botsauto’s is in de ogen van reformatorische christenen ‘ik-gericht’ genot, dat afleidt van het geloof en van het omkijken naar je naaste.”
Ja, dit is de zin die mijn refo opvoeding samenvat. Het is alsof ze al het plezier uit het leven willen zuigen.
Dit artikel verbaast mij helemaal niet. Reformatorische mensen zeggen wel dat ze zijn voor religieuze vrijheid, maar als het erop aankomt willen ze die alleen voor zichzelf. Ze hebben er geen enkel probleem mee hun eisen op te leggen aan de rest van de samenleving.
En “omkijken naar je naaste”? Laat me niet lachen. Refo’s steken geen hand uit de mouwen voor hun naaste, want stel je voor dat er een vlekje komt op hun glanzende zwarte pak, of hun pas gewassen BMW. Het zijn de meest kille, harde, ongevoelige groep mensen die ik ken.
Hoog tijd om religieuze scholen af te schaffen.
Kunnen we het religieus onderwijs niet gewoon een soort van afschaffen? Gewoon alleen subsidie voor openbare scholen. Als een Islamitische organisatie achter deze shit zat, staat heel het land op zijn kop
Nu ben ik niet naar een reformatorische school gegaan, maar zelfs op mijn, over het algemeen milde, christelijke middelbare school heb ik echt nooit wat over dino’s geleerd. Ik kan me nog herinneren dat mijn geschiedenis lerares er echt een punt van maakte dat we de eerste paar paragrafen van ons geschiedenis boek overslagen, omdat daar toch beknopt over de leeftijd van de aarde en dinosauriërs gesproken werd.
Terug naar de basis: scheiding van kerk (religie) en staat nu eens echt doorvoeren. Geen partijen meer in het parlement met een religieuze basis. Geen door de staat betaalde scholen met een religieuze achtergrond. Geen bijbels, korans, en andere religieuze boeken in ons parlement. Geen speciale voorrangsbehandelingen voor religieuze instellingen, zoals recent tijdens de Corona maatregelen.
Al die indoctrinatie door religies van kwetsbaren en kinderen moet echt ophouden.
37 comments
Het nieuws in het kort
De vier grootste educatieve uitgeverijen van Nederland – Malmberg, Zwijsen, Noordhoff en ThiemeMeulenhoff – censureren leermethodes voor het basisonderwijs, blijkt uit onderzoek van NRC. Auteurs en illustratoren van schoolboeken krijgen van de uitgeverijen de opdracht om ‘wereldse’ zaken als kermis, carnaval, make-up en tatoeages te mijden. Ook de evolutieleer is dikwijls een verboden onderwerp. Het gaat om boeken en digitale leermiddelen die door honderdduizenden kinderen op allerlei soorten scholen worden gebruikt.
Uitgeverijen hanteren deze richtlijnen om met name streng christelijke scholen niet te verliezen als (potentiële) klant. Via een aparte stichting lobbyt het reformatorisch onderwijs bij uitgeverijen voor leermiddelen die aansluiten op de eigen levensvisie.
Door de ingrepen schetsen de leermiddelen een vertekend en verarmd beeld van de realiteit, zeggen acht zelfstandig auteurs en illustratoren van schoolboeken tegen NRC. Zeven andere makers bevestigen de censuur in een online enquête die NRC afnam. De krant heeft documenten in bezit die de censuur bevestigen.
Scholen en overkoepelende onderwijsorganisaties zijn zich niet bewust van de censuur. Ze willen dat uitgeverijen uitleg geven en transparantie bieden over hun werkwijze. Onderwijsexperts keuren de werkwijze van educatief uitgeverijen af.
Auteurs en illustratoren die aan de slag gaan bij educatieve uitgeverijen, krijgen er haast onherroepelijk mee te maken: dwingende richtlijnen. Zaken die van de uitgeverijen niet in de lesmethodes mogen belanden. „Je wordt geacht je ernaar te richten.” De richtlijnen zijn bedoeld om scholen in het religieus bijzonder onderwijs en de ouders van hun leerlingen niet voor het hoofd te stoten – en op die manier zoveel mogelijk leermiddelen te kunnen slijten.
Er is niet één standaardinstructie, maar bijna elke educatieve uitgeverij hanteert gedetailleerde richtlijnen, en veel regels komen telkens terug. Dat het niet de bedoeling is God of Allah negatief neer te zetten in woord of beeld. Dat vloekwoorden taboe zijn en soms ook het gebruik van ‘ruwe’ termen als ‘stom’ en ‘kop’. Makers krijgen ook opgelegd ‘wereldse’ zaken als kermis, carnaval, make-up, korte rokjes en tatoeages te negeren of in elk geval niet positief te belichten. Ook zijn bij grote en kleinere uitgeverijen regenbooggezinnen, sporten op zondag en vrouwelijke predikanten taboe. En de evolutieleer is dikwijls een verboden thema, dus ook beschrijven of afbeelden van dino’s mag niet.
Het betreft leermiddelen die gecensureerd zijn onder druk van met name reformatorische scholen. Honderdduizenden kinderen in het gehele basisonderwijs gebruiken dit lesmateriaal.
Als gevolg van de richtlijnen schetsen uitgeverijen in lesboeken, methodische leesboeken en digitale leermiddelen een vertekend en verarmd beeld van de realiteit, zeggen acht freelance makers in gesprek met NRC. Het zijn auteurs en illustratoren die werken of werkten aan lesmethodes voor gerenommeerde uitgeverijen als Malmberg (bekend van bijvoorbeeld De wereld in getallen en Taal actief) en Zwijsen (onder meer Veilig leren lezen en Taal in beeld). Zeven andere makers, die een online vragenlijst van NRC invulden en wier namen bij de redactie bekend zijn, bevestigen de censuur. Noordhoff (onder meer Getal & Ruimte Junior) en ThiemeMeulenhoff (onder meer Alles telt Q) worden door makers eveneens aangemerkt als uitgeverijen die aan censuur doen.
Richtlijnen van educatieve uitgeverij Malmberg uit 2019 aan illustratoren van schoolboeken voor het basisonderwijs. De uitgeverij vraagt hen o.a. het volgende te mijden:
Ver doorgevoerde vormen van emancipatie. Een vrouwelijke predikant ligt erg gevoelig. Politica, vrouwelijke burgemeester en een buschauffeur kunnen weer wel.
Jan Vreeken, projectleider bij de gereformeerde SLRO, merkt dat uitgeverijen „openstaan voor signalen” vanuit reformatorische hoek: „Ook al zijn het misschien maar tweehonderd scholen [die Vreeken vertegenwoordigt], het zijn toch tweehonderd klanten.” Hij doet zijn werk vanuit groot „urgentiebesef”, omdat de kloof tussen de reformatorische identiteit en maatschappelijke denkbeelden volgens hem steeds groter wordt.
Als je uitgevers vraagt wat de visie is achter hun methodes, zegt Vreeken, dan krijg je te horen: ze zijn voor iedereen. „En dat klinkt mooi, je moet ook niemand uitsluiten, maar je zegt er tegelijkertijd wel heel veel mee. Want vanuit Bijbels oogpunt zijn er bepaalde onderwerpen waar je toch een andere visie op hebt. Vaak wordt ‘iedereen’ als heel inclusief gezien, maar dat is het niet. In de praktijk is dat: iedereen met hetzelfde denkbeeld.”
En dus scant de SLRO (pilotversies van) lesmethodes op zaken die niet in overeenstemming zijn met het reformatorische wereldbeeld. Niet dat je kinderen wereldvreemd moet opvoeden, benadrukt Vreeken. Doe bijvoorbeeld niet alsof kermissen niet bestaan. Maar een héél hoofdstuk rekenen met de kermis als decor? Niet oké. Dan kan een kind gaan denken „dat het vanzelfsprekend zou zijn om daar naartoe te gaan.” Een middag vol suikerspinnen, achtbaan en botsauto’s is in de ogen van reformatorische christenen ‘ik-gericht’ genot, dat afleidt van het geloof en van het omkijken naar je naaste. In zo’n geval volgt een klacht richting uitgever, vertelt Vreeken. „Dat wordt door veel mensen misschien als negatief gezien, maar met een klacht zeggen we eigenlijk: ‘ik vind je methode zo mooi, maar ik loop hier tegenaan en we hopen ook in de toekomst nog van je methode gebruik te kunnen maken’. Die houding werkt.”
Richtlijnen van educatieve uitgeverij Zwijsen uit 2020 aan auteurs van schoolboeken voor het basisonderwijs. De uitgeverij meldt hen o.a.:
Gebruik in verhalen ook niet-traditionele samenleefvormen en homoseksualiteit. Hou er wel rekening mee dat dit gevoelig ligt bij sommige PC [protestants-christelijke]-scholen en Islamitische scholen; overdrijf het niet en hou het herkenbaar voor kinderen.
‘Noem het kuisen’
Dat merkt ook Gerdien Lassche, leerkracht op een reformatorische basisschool in Kootwijkerbroek en beleidsmedewerker bij de Reformatorische Oudervereniging (ROV). Het refo-onderwijs neemt leerlingen en ouders gewoon serieus, zegt zij, door lesmethodes consequent stringent tegen het licht te houden. „Zonder op te scheppen, er wordt gewoon heel goed en hard gewerkt in de reformatorische scholen”, zegt Lassche. „Wij noemen dat intern ook wel de calvinistische werkhouding.” Wat vindt zij van het feit dat uitgevers onder druk van het reformatorisch onderwijs censuur plegen? Lassche, die al dertig jaar voor de klas staat: „Iedereen zou kritisch mogen zijn op methodes. Wat wij doen, zou ik anderen ook aanraden – het kan zeker lonen, zeker wanneer uitgeverijen bemerken dat er een significant aantal boeken verkocht kan worden.”
Hou je kinderen niet voor de gek door bepaalde kwesties weg te stoppen of kleiner te maken? „Je mag het kuisen noemen,” zegt Gerdien Lassche, „maar je sluit ermee aan op de werkelijkheid waarin onze kinderen zitten.” Lassche vindt dat je op deze manier „kinderen vanuit een veilige basis opvoedt”. Vreeken: „Je bent als christen verplicht om kinderen op een goede manier voor te bereiden op hun leven in de maatschappij.”
Gökhan Çoban, directeur van islamitische scholenkoepel ISBO, zegt niet bekend te zijn met richtlijnen die educatieve uitgeverijen hanteren. De ISBO zou ook niet lobbyen om invloed uit te oefenen op de totstandkoming van lesmethodes. „Ik zet vraagtekens bij richtlijnen die heel erg sturend zijn in het bevoordelen van een bepaalde groep.” De ISBO is wel betrokken bij de ontwikkeling van islamitische methodes op het gebied van levensbeschouwing, geschiedenis en seksuele diversiteit, net zoals het reformatorisch onderwijs op deze terreinen eigen methodes heeft.
Terwijl het volgens reformatorische lobbyisten geen punt is wanneer af en toe iets ‘werelds’ als een kermis of voetbalwedstrijd voorkomt in een lesmethode, mits niet nadrukkelijk, laten uitgeverijen dit soort ‘wereldse’ zasoms toch liever helemaal weg, stelt illustrator Margot Westermann. Voor de zekerheid. Uitgeverijen zijn soms „roomser dan de paus”.
Spaarolifant
Margot Westermann werkt aan de taalmethode Taal actief voor Malmberg; haar eerste methodeklus. „Toen ik de richtlijnen kreeg toegestuurd, viel ik van mijn stoel van verbazing. Ik dacht: dit ga ik niet doen, dit voelt niet goed.” In deze richtlijnen, in bezit van deze krant, staat expliciet dat de regels zijn opgesteld om rekening te houden met „een groep protestants-christelijke scholen in Nederland”, en onderscheidt Malmberg drie soorten gevoeligheden: „strijdigheid met hun Bijbelse waarden en normen; het ontbreken van een zeker werkelijkheidsgehalte [en] te veel nadruk op consumptief leefgedrag.”
Enkele voorbeelden van verboden en gevoeligheden, letterlijk overgenomen uit de Malmberg-richtlijnen:
Discutabele theorieën: evolutie, astrologie, horoscopen, waarzeggen, toveren, new age.
Ver doorgevoerde vormen van emancipatie. Een vrouwelijke predikant ligt erg gevoelig.
Spoken, geesten en draken (Pokémon).
Geen bloot, naveltruitjes, blote schouders, geen korte rokjes, geen tatoeage.
Sport en amusement, met name de vormen waarbij veel geld wordt verdiend, sportverdwazing, huldigingsceremonies.
‘Decadente’ kunstuitingen zoals dans, toneel en film.
Na kritiek van Westermann zegde de uitgever in een mailwisseling – ingezien door NRC – toe de betreffende richtlijnen voor de Taal actief-methode volledig te schrappen. „Ze gaven aan dat ik gelijk had, dat de richtlijnen overdreven en niet meer van deze tijd waren.”
Toch moest Westermann later een bikinitopje aan een waslijn inwisselen voor een sok, en een heks veranderen in „een ‘gewone’ gemene vrouw”, aldus de uitgever in zijn feedback, want „sprookjesfiguren liggen gevoelig bij gereformeerde scholen”. Ook moest Westermann een spaarvarken ombouwen tot spaarolifant (want volgens moslims zijn varkens onrein).
Kennelijk schrapte Malmberg de richtlijnen toch niet, of in ieder geval niet álle. De uitgever stelt dat Westermanns kritiek wel degelijk is „meegenomen”.
„Er werken welwillende mensen, die mooie methodes willen maken”, zegt de illustrator over haar opdrachtgever. „Ik vind het alleen niet goed dat zij onderwerpen uit de weg gaan, zoals dans en emancipatie, die voor mij en anderen juist belangrijk en inspirerend zijn.” Misschien dat Westermann haar opdracht bij Malmberg nu wel verliest, denkt ze, „maar dat is dan maar zo.” Nederland moet gewoon weten hoe methodes tot stand komen, vindt ze.
„Ik deel de zorgen van de ontwikkelaars”, schrijft hoogleraar educatie en pedagogiek Paul Leseman (Universiteit Utrecht) desgevraagd. „Het onderwijs moet bijdragen aan een gedeelde basis van kennis, vaardigheden en waarden. Dat is de grondslag van de democratische rechtsstaat. Leerlingen stelselmatig informatie onthouden is strijdig met de collectieve verantwoordelijkheid die methodenuitgevers en scholen hebben. Het is belangrijker dan ooit verbinding te zoeken en respect voor andere perspectieven te bevorderen in plaats van onwerkelijke wereldbeelden te schetsen en selectieve informatiebubbels te creëren. De vrijheid van onderwijs is een groot goed, maar niet onbeperkt. Methodenuitgevers verdienen aan de collectieve investering in onderwijs. Het schept verplichtingen waaraan commerciële belangen ondergeschikt zouden moeten zijn.”
Richtlijnen van educatieve uitgeverij Noordhoff uit 2021 aan auteurs van schoolboeken voor het basisonderwijs. De uitgeverij draagt hen o.a. op:
Geen vloekwoorden of afleidingen daarvan (‘op zijn donder geven’, ‘Jeetje!’).
Twee pagina’s toneel
Soms maakt het uit met wie je binnen de uitgeverij te maken krijgt, zeggen verschillende makers. Zo ervoer een schrijfster die zich eerder moest houden aan strenge richtlijnen, bij de ontwikkeling van een biologiemethode voor dezelfde uitgeverij „helemaal geen censuur”. „In het hoofdstuk over voortplanting werd gewoon uitgebreid aandacht besteed aan seksuele diversiteit”, zegt zij. De kleine uitgeverij Blink in Den Bosch wordt door makers meermaals als positieve uitzondering genoemd; ze krijgen daar meer vrijheid.
Dat educatieve uitgeverijen soms wel degelijk ‘wereldse’ zaken belichten, blijkt ook uit een scan door NRC van actuele lesmethodes in de pabobibliotheek van de Hogeschool Utrecht. Zo schrijft Zwijsen in een Schatkist-prentenboek over geluiden op de kermis en besteedt Malmberg in een Staal-taalboek op twee pagina’s aandacht aan toneel. Ook valt op dat in verhaaltjes veel aandacht is voor etnische diversiteit.
Maar wat deze boeken níét heeft gehaald, staat nergens. Censuur door uitgeverijen kan maken „dat je minder snel openstaat voor ander gedachtengoed”, meent auteur Annemarie Bon. Collega Sanne Terlouw: „Je zou toch denken dat uitgevers niet de enige baas moeten zijn over wat er voor onze kinderen in lesmethodes komt te staan?”
In België riep onderwijsminister Ben Weyts (N-VA) afgelopen voorjaar een werkgroep in het leven die leermiddelen moet gaan onderzoeken op kwaliteit. Bedoeling is niet dat de staat met rode pen door lesmethodes gaat, maar dat betrokkenen en deskundigen samen een oordeel vormen over lesmiddelen, in de hoop dat de kwaliteit verbetert. Wat onderwijskundige Arno Reints betreft, moet zo’n initiatief er ook „absoluut” komen in Nederland.
Hoogleraar educatie en pedagogiek Paul Leseman sluit zich daarbij aan: „Het zou goed zijn actief consensus te organiseren over de invulling van de collectieve pedagogische verantwoordelijkheid van het onderwijs rond de vraagstukken van een pluriforme samenleving. Aan dit gesprek met open vizier, in het belang van leerlingen en de samenleving, kunnen ook leiders van religieuze en levensbeschouwelijke gemeenschappen deelnemen, en vertegenwoordigers van ouders. De minister van Onderwijs kan dit gesprek bevorderen als hoeder van het maatschappelijke belang van een common ground.”
Beelden: Getty Images.
Reageren? schoolboeken@
Dom en stom.
Veel plezier met je nerd boeken zonder sexy dino’s en sexy bikini’s.
Hey Thierry Baudet, zie je dit? PC cultuur indoctrineert onze kinderen!
*Gebruik in verhalen ook niet-traditionele samenleefvormen en homoseksualiteit. Hou er wel rekening mee dat dit gevoelig ligt bij sommige PC [protestants-christelijke]-scholen en Islamitische scholen; overdrijf het niet en hou het herkenbaar voor kinderen.*
Gelukkig maar, die dino’s en korte rokjes maakte dit land helemaal kapot. /sarcasme
Wel dapper dat je zo veel mogelijk onwelgevallige dingen schrapt onder het mom van inclusiviteit.
In een ideale wereld zou zelfs een onopzettelijk homofobe of discriminerende afbeelding geen probleem moeten zijn, want daar kun je een goed gesprek over hebben en daar leren kinderen meer van dan van doen alsof het niet bestaat.
Dat de grefo’s geen enkele blootstelling aan bepaalde ideeën willen, geeft aan hoe moeilijk dat gesprek voor hen is en bijgevolg hoe zwak hun intellectuele positie is.
Godverdomme. Zijn we opeens terug in 1952? Fuck die lijpe reli’s. Dat soort flauwekul doen ze maar op zondag.
Te meer reden om het bijzonder onderwijs af te schaffen.
Ik dacht dat er dino’s *in* korte rokjes stond en nu ben ik een beetje teleurgesteld.
Check. In plaats van normaal te maken, wordt het alleen maar erger en een nieuwe generatie wordt nog steeds beleid om haar te beoordelen op hoe ze zich kleden..
En dino’s? Echt? Denken ze nog steeds dat het een soort hoax is?
uit het artikel: „sprookjesfiguren liggen gevoelig bij gereformeerde scholen”
Men duldt geen concurrentie! Nee maar echt.
Mij is geleerd op de basisschool dat de dino’s uitstierven doordat de mens erop jaagde. Ze kunnen het idd beter weren dan onwaarheden vertellen.
Snap ook niet wat de scholen nou willen, de helft van de kinderen leert dit soort dingen toch van YouTube of Google.
De eerste keer las ik:
> Geen bikini’s, geen evolutie en niet te veel kennis
Maar er staat keRMis. Wat een onduidelijk font.
/r/nietdespeld
>Maar een héél hoofdstuk rekenen met de kermis als decor? Niet oké. Dan kan een kind gaan denken „dat het vanzelfsprekend zou zijn om daar naartoe te gaan.”
Ja want god verhoede dat je net als ieder ander levend persoon wat plezier hebt zo nu en dan. Godverdomme zeg, dit klinkt echt als iets wat je zou lezen in een stuk dat dit soort mensen in de zeik neemt.
>>”Zonder op te scheppen, er wordt gewoon heel goed en hard gewerkt in de reformatorische scholen”
Aah ja, in tegenstelling tot openbare en andere basisscholen, waar de leraren niet hard werken /s
Wat de fuck? Gaan we nu echt de kant op van koekoek Amerika?
Religie moet echt heel ver weg van onze scholen. Geloven doe je maar thuis, maar van de opleidingen blijf je ver vandaan. Echt wat een gevaarlijke shit.
Vraag me af waarom ze niet gewoon zeggen dat Dino’s samen hebben geleefd met de mens. Dat lijkt de lijn te zijn van wat apologeten in de VS.
Ik lees ook dat evolutie theorie geweerd gaat worden, gevaarlijk dit!
Dan ben je ook echt triest als je je als uitgever van zulke belangrijke boeken laat overtuigen door een groep trieste droeftoeters.
Nederland lijkt vaak zo vooruitstrevend, maar ondertussen heb je wel dit soort onzin
Die bewoordingen in die richtlijnen ook: “Geen ver doorgevoerde vormen van emancipatie” en homoseksualiteit kan wel, maar “overdrijf het niet”.
Wat bedoel je daar precies mee, Uitgever? Wees eens specifieker. Wat bedoel je?
Op religie gebaseerde scholen zijn gewoon een heel slecht idee. Dit bewijst het maar weer eens. We moeten dat soort scholen vanuit de overheid niet langer subsidie / funding geven. En nog liever gewoon verbieden.
Geef kinderen wel les over de verschillende religies en levensbeschouwingen.
> Ook zijn bij grote en kleinere uitgeverijen regenbooggezinnen, sporten op zondag en vrouwelijke predikanten taboe.
Poetin zou er nog jaloers op zijn hoe de Gereformeerde scholen dit zonder controversiële wet tegen “homo propaganda” hebben kunnen bereiken.
Om woedend van te worden
Wat is er nou mis met een raptortje of twee
Geloof en school zouden ten alle tijden gescheiden moeten zijn. Geloof ga je maar in je vrije tijd aan je kinderen leren.
Echt een gaaf bedrijf, die Kerk. Heel vooruitstrevend, oog op de toekomst. /s
Heb ooit eens stage gelopen als Geschiedenisleraar op een VMBO-Groen school. De docente daar vond alle methodes niet aansluiten bij het leerniveau van de leerlingen (daar had ze wel een punt), dus vroeg ze me of het mij leuk leek haar te helpen met het schrijven van een alternatieve geschiedenismethode. Als amateurstriptekenaar was het voor mij ook een leuke manier om daar mijn creatieve ei in kwijt te kunnen. Er gingen vanuit professioneel oogpunt wel wat alarmbelletjes rinkelen toen ze de nieuwe methode wilde laten beginnen met de Big Bang om vervolgens door te gaan naar de dinosaurussen en via evolutie bij de eerste mensen aan te komen. Feitelijk natuurlijk niks mis mee. Qua ‘geschiedenis’ is het eigenlijk not done: daar verstaan we het verhaal van de mensheid onder, dus begin je bij de prehistorie..
Al vrij snel na de eerste les met deze nieuwe methode kwam er een meisje aan met: “Wij geloven thuis niet in dinosaurussen!”, waarna mijn stagebegeleider reageerde met: “je zit op een openbare school en hier leer je wat we tegenwoordig begrijpen uit de wetenschap”. Sindsdien ben ik absoluut voorstander van de afschaffing van religieus onderwijs..
Er was ook nog een jongetje die vol trots het IJzeren Kruis van zijn grootvader kwam laten zien, maar dat is een ander verhaal..
Dit verbaast me helaas niks. Alleen is het wel echt enorm teleurstellend dat uitgeverijen hier aan meewerken. Die zouden verdomme beter moeten weten.
Ik ben opgegroeid in een omgeving waar de school een verlengstuk was van thuis en van de kerk op zondag. Dinobotten zijn in de aarde gestopt om ons geloof te testen, de aarde is 6000 jaar oud full-stop, de bijbel is 100% geïnspireerd en daarmee onfeilbaar (de formulieren van (on)enigheid stiekem ook, alle refoscholen eisen dat je die onderschrijft).
We hadden een vak dat heette “verzorging”. Ging ook over je lichaam, de ontwikkeling etc. Echter, alles wat met sexualiteit te maken had en niet strikt biologisch van aard was eruit gescheurd, geen grap.
Het was ruw wakker worden toen ik na het voortgezet onderwijs naar een seculiere school ging. Het was alsof ik 15 jaar helemaal over moest doen en alles opnieuw leren.
Mijn ouders hebben gelukkig nooit de toegang tot de openbare bibliotheek ontzegd, werd zelfs gestimuleerd en dat is waar ik dankbaar voor ben. Ik kreeg mijn wederhoor en kritische houding door daar alles te lezen wat los en vast zat. Maar in deze tijd is dat misschien minder vanzelfsprekend, de bieb.
Lang verhaal kort. Er is niets veranderd in al die jaren merk ik. Struisvogelpolitiek die tot meer polarisatie zal leiden. Normen en waarden en ideeën over levensvormen is één ding, de feiten verdraaien of verbergen is simpelweg hersenspoeling en misleiding.
Dat met die bikini’s is niet zo interessant maar dinosauriërs eruit laten is gewoon ronduit misleiding en dom houden van kinderen zodat ze niet teveel vragen gaan stellen over het scheppingsverhaal
“Een middag vol suikerspinnen, achtbaan en botsauto’s is in de ogen van reformatorische christenen ‘ik-gericht’ genot, dat afleidt van het geloof en van het omkijken naar je naaste.”
Ja, dit is de zin die mijn refo opvoeding samenvat. Het is alsof ze al het plezier uit het leven willen zuigen.
Dit artikel verbaast mij helemaal niet. Reformatorische mensen zeggen wel dat ze zijn voor religieuze vrijheid, maar als het erop aankomt willen ze die alleen voor zichzelf. Ze hebben er geen enkel probleem mee hun eisen op te leggen aan de rest van de samenleving.
En “omkijken naar je naaste”? Laat me niet lachen. Refo’s steken geen hand uit de mouwen voor hun naaste, want stel je voor dat er een vlekje komt op hun glanzende zwarte pak, of hun pas gewassen BMW. Het zijn de meest kille, harde, ongevoelige groep mensen die ik ken.
Hoog tijd om religieuze scholen af te schaffen.
Kunnen we het religieus onderwijs niet gewoon een soort van afschaffen? Gewoon alleen subsidie voor openbare scholen. Als een Islamitische organisatie achter deze shit zat, staat heel het land op zijn kop
Nu ben ik niet naar een reformatorische school gegaan, maar zelfs op mijn, over het algemeen milde, christelijke middelbare school heb ik echt nooit wat over dino’s geleerd. Ik kan me nog herinneren dat mijn geschiedenis lerares er echt een punt van maakte dat we de eerste paar paragrafen van ons geschiedenis boek overslagen, omdat daar toch beknopt over de leeftijd van de aarde en dinosauriërs gesproken werd.
Terug naar de basis: scheiding van kerk (religie) en staat nu eens echt doorvoeren. Geen partijen meer in het parlement met een religieuze basis. Geen door de staat betaalde scholen met een religieuze achtergrond. Geen bijbels, korans, en andere religieuze boeken in ons parlement. Geen speciale voorrangsbehandelingen voor religieuze instellingen, zoals recent tijdens de Corona maatregelen.
Al die indoctrinatie door religies van kwetsbaren en kinderen moet echt ophouden.