Deze vraag kwam op bij een gesprek dat ik met een vriendin had naar aanleiding van de discussie in de VS omtrent abortus.

Ik heb lang geleden twee jaar rechten gestudeert en heb daarom nog twee wetbundels, en aangezien abortus nog steeds in het Nederlands wetboek van strafrecht staat maar met een clausule dat het onder bepaalde omstandigheden (door een arts in een abortuskliniek, etc.) niet strafbaar is, leek het me interessant om te kijken wat deze wet nou precies zegt.

[Je kunt de wet hier zelf lezen als je wilt.](http://www.wetboek-online.nl/wet/Wetboek%20van%20Strafrecht/296.html)

Wat me opviel is dat, als ik het goed lees, degene die de abortus uitvoert strafbaar is maar niet de zwangere vrouw zelf. Dat deed mij afvragen of dat überhaupt ooit illegaal was, of dat alleen degene die het uitvoerde bestraft kon/kan worden.

Google leidt alleen maar tot geschiedenis over de afschaffing en maar weinig over de situatie daarvoor.

Iemand hier met verstand van rechtsgeschiedenis die mij hier wat voer zou kunnen vertellen?

7 comments

  1. Niet helemaal on-topic, maar als het inderdaad nog in het wetboek van strafrecht staat wordt het hoog tijd om het eruit te halen.

    Je ziet nu in de VS wat er kan gebeuren als je dat soort ouderwetse shit laat staan…

  2. Geen verstand van rechtsgeschiedenis maar ik doe toch een poging.

    Heb eerst gezocht naar welke wetgeving gehanteerd werd:

    >In de 19de eeuw werd in Nederland de wetgeving vervangen door de net nieuwe Franse Code Pénal uit 1810 tot de eerste versie van het huidige Wetboek van Strafrecht werd in 1881 vastgesteld en, na eerst nog in 1886 gewijzigd te zijn, in dat jaar ingevoerd.

    (van wikipedia en andere bronnen)

    Met deze informatie heb ik het volgende kunnen vinden uit Franse Code Pénal uit 1810:

    >Article 317. Whoever, by reason of substances to be swallowed, either solid or liquid; by medicines; by violence; or by any other means; shall have caused the miscarriage of a woman with child, whether she has consented to it or not, shall be punished with solitary imprisonment.
    >
    >**The same penalty shall be awarded against the woman who shall have procured her own miscarriage, or shall have consented to make use of the means prescribed to her, or administered for that purpose, if the miscarriage has actually ensued therefrom.**
    >
    >The physicians, surgeons, and other officers of health, who shall have prescribed or administered such means, shall be condemned to hard labour for time, if the miscarriage has actually taken place.

    s: [https://www.napoleon-series.org/research/government/france/penalcode/c_penalcode3b.html](https://www.napoleon-series.org/research/government/france/penalcode/c_penalcode3b.html)

    Als deze informatie klopt kunnen we concluderen dat het ook voor de zwangere vrouw illegaal was om een abortus uit te laten voeren in de jaren 1811 – 1886.

  3. Abortus werd inderdaad eind 1984 gelegaliseerd. Echter kan hierbij gesproken worden van een compromis aangezien daarvoor een gedoogbeleid gold: Ten tijden van de tweede feministische golf (Dolle Mina – ‘Baas in eigen buik’) richtte in de jaren ’60 verschillende ziekenhuizen een abortuscommissie op die bepaalde of een zwangerschap afgebroken kon worden. Justitie negeerde dit. In verschillende Europese landen was abortus tenslotte al gelegaliseerd, waaronder Zweden in 1938.

    Daarop kwamen er ook verschillende abortusklinieken waaronder het Mildredhuis. De gemoederen liepen hoog op nadat de minister van justitie een daarvan poogde te sluiten. Dit sluiten werd echter gedwarsboomd door activisten.

    Vervolgens kwam het compromis van de abortuswet:

    >Eind 1984 trad de Nederlandse abortuswet in Nederland. In de Wet afbreking zwangerschap (WAZ), zoals de naam van de [abortuswet](https://historiek.net/nederlandse-abortuswet-1984/4643/) officieel luidt, werd vastgesteld dat de behandeling alleen door een geneeskundige mag worden verricht in een ziekenhuis of kliniek met een speciale vergunning. Daarnaast moeten vrouwen die een abortus willen laten uitvoeren vijf dagen bedenktijd in acht nemen. (…) Het wetsontwerp werd in 1980 ingediend door Job de Ruiter (CDA) en Leendert Ginjaar (VVD) en op 18 december datzelfde jaar door een minieme meerderheid (76 tegen 74) goedgekeurd door de Tweede Kamer. Ook in de Eerste Kamer kwam het wetsontwerp maar net door de stemming (38 tegen 37). Abortus is volgens het Wetboek van Strafrechten nog altijd strafbaar. De abortuswet heeft er echter voor gezorgd dat bevoegde artsen die een abortus uitvoeren niet gestraft worden als de vrouw verklaart vanwege een ‘noodsituatie’ een abortus te willen laten uitvoeren. Abortus is in Nederland toegestaan tot en met de 23e week van de zwangerschap.

    https://historiek.net/abortus-nederland-geschiedenis/4642/

    Andere belangrijke jaartallen van vrouwenemancipatie zijn 1919, het vrouwenkiesrecht, 1956, handelingsbekwaam voor vrouwen – daarvoor mochten enkel ongetrouwde vrouwen; “juffrouwen” een beroep beoefenen, 1971, toen ‘de man is het hoofd van de echtvereniging aan wie de vrouw gehoorzaamheid verschuldigd was’ uit het wetboek werd geschrapt en tot slot 1991 toen ook verkrachting binnen een huwelijk illegaal werd.

    Tot slot zou ik daadwerkelijke vrouwenemancipatie nog geen mission accomplished noemen. Een vrouw zal nog steeds scheve blikken krijgen als ze tot 17 uur moet werken en haar kinderen niet kan ophalen waartegenover de man als harde werker gezien wordt. Ook als we kijken naar onze taal kan je als vrouw worden uitmaakt voor trut, wijf, heks, draak, kreng, teef, del, slet, snol, hoer, tuthola, huppelkut, doos of muts. Als man ben je slechts een hond, zak of kwal (als we de homofobische of seksistische (“wees niet zo’n wijf”) termen buiten beschouwing laten).

  4. Die wet stelt, naar hoe het leest, dat abortus alleen door een professional gedaan mag worden. Het is denk ik wel handig om het illegaal te maken voor een random junkie achter een mcdonalds om abortus aan te bieden, lijkt me levensgevaarlijk. Zeker aangezien deze wet ook aangeeft dat de patient toestemming gegeven moet hebben. Lid 5 van deze wet maakt abortus juist legaal.

  6. Deze informatie is redelijk makkelijk te vinden online, maar enfin, voor OP en andere geïnteresseerden een samenvatting.

    Nee, het was tussen 1911 en 1984 sowieso niet illegaal voor een vrouw om een abortus te ondergaan, maar nadrukkelijk wel illegaal voor een behandelaar *(zei het opgeleide arts of vaker een goedkopere ‘aborteur’)* om deze uit te voeren.

    Abortussen werden dan ook in het geheim uitgevoerd, en dan ook nog vaak door een aborteur die er vaak een potje van maakte met alle gevolgen van dien voor vrouwen die zich tot hen wenden (rijke vrouwen konden een arts betalen die tegen een flinke vergoeding wel het risico wilden nemen). Dit was dan ook de aanleiding voor sociale hervormingen op dit vlak.

    Let wel, van daadwerkelijk vervolgen en straffen van behandelaars was echter al bij invoering van de nieuwe abortuswet enkele decennia niet of nauwelijks sprake, in de jaren 60 hebben we het dan over enkele tientallen behandelaars per jaar die vervolgd werden, en tegen de jaren 70 waren er gewoon al in alle openbaarheid abortusklinieken en werd het volledig gedoogd (vergelijkbaar met wiet en coffeeshops).

    Begin jaren 80 werd uiteindelijk de nieuwe abortuswet ingevoerd maar dit was dus voor de goede orde meer een formaliteit.

  7. Deze informatie is redelijk makkelijk te vinden online, maar enfin, voor OP en andere geïnteresseerden een samenvatting.

    Nee, het was tussen 1911 en 1984 nadrukkelijk niet illegaal voor een vrouw om een abortus te ondergaan, maar wel illegaal voor een behandelaar *(zei het opgeleide arts of vaker een goedkopere ‘aborteur’)* om deze uit te voeren. (Voor 1911 was het naar mijn weten überhaupt niet in het wetboek opgenomen).

    Abortussen werden dan ook in het geheim uitgevoerd, en dan ook nog vaak door een aborteur die er vaak een potje van maakte met alle gevolgen van dien voor vrouwen die zich tot hen wenden (rijke vrouwen konden een arts betalen die tegen een flinke vergoeding wel het risico wilden nemen). Dit was dan ook de aanleiding voor sociale hervormingen op dit vlak, die rond die tijd ook buiten Nederland gaande waren.

    Let wel, van daadwerkelijk vervolgen en straffen van behandelaars was echter al bij invoering van de nieuwe abortuswet enkele decennia niet of nauwelijks sprake, in de jaren 60 hebben we het dan over enkele tientallen behandelaars per jaar die vervolgd werden, en tegen de jaren 70 waren er gewoon al in alle openbaarheid abortusklinieken en werd het volledig gedoogd (vergelijkbaar met wiet en coffeeshops).

    Begin jaren 80 werd uiteindelijk de nieuwe abortuswet ingevoerd maar dit was dus voor de goede orde meer een formaliteit.

Leave a Reply