Het moest het antwoord worden op de verharding van de onderwereld, na de moord op advocaat Derk Wiersum. Maar het ‘superteam’ dat in het leven werd geroepen door toenmalig minister Ferd Grapperhaus bleef hangen op de Haagse tekentafels.
‘IK VIND DIT GEEN STERKE TEKSTEN, TO SAY THE LEAST.’ Ferd Grapperhaus is niet tevreden. Het is 18 september 2019 en om 21.26 uur reageert de minister van Justitie en Veiligheid via de mail en volledig in kapitalen op een toespraak die zijn medewerkers voor hem hebben geschreven. Daarin zal hij een dag later zijn nieuwe drugs-interventieteam aankondigen in de Tweede Kamer. Die toespraak ‘straalt geen urgentie uit’, moeten ze ‘scherper formuleren’ en ‘de noodzaak van de aanpak van ondermijning’ moet ‘veel gemotiveerder’ doorklinken, mailt Grapperhaus.
In een kluwen van camera’s en microfoons gaf enkele uren eerder een zichtbaar aangedane minister een eerste reactie op het zoveelste dieptepunt in een onophoudelijke reeks van geweld in de onderwereld. Na een afgehakt hoofd dat pontificaal voor een shishalounge was gelegd, een moeder die voor de ogen van haar kinderen werd geliquideerd, tal van mensen die per vergissing zijn doodgeschoten omdat ze voor de verkeerde werden aangezien, de onschuldige broer van kroongetuige Nabil B. die in zijn eigen bedrijf werd omgebracht door iemand die zogenaamd kwam solliciteren, is het nu advocaat Derk Wiersum, de raadsman van de kroongetuige, die bij zijn huis is opgewacht door een moordploeg.
Het is een grens die de georganiseerde misdaad is overgegaan, een grens van absolute nietsontziendheid. En ik ben daar boos over inderdaad’, zegt Grapperhaus tegen de journalisten. ‘Ik denk dat we dat als samenleving, en ik voorop, heel hard moeten aanpakken.’ Dat politieke actie niet kan uitblijven is meteen duidelijk, al was het maar omdat de oppositie daarom vraagt. De door zijn beleidsmedewerkers zorgvuldig voorbereide toespraak kan Grapperhaus nog steeds niet bekoren. ‘IS DIT ALLES?’
Het is deze week precies drie jaar geleden dat Wiersum is doodgeschoten. De politiek greep het moment aan om van de aanpak van de georganiseerde misdaad ‘nu echt’ een speerpunt te maken. Niet eerder werd er zoveel geld uitgetrokken voor de strijd tegen ondermijning. Wat is er sindsdien van die plannen van het ministerie van Justitie en Veiligheid terecht gekomen?
Het eerste en grootste initiatief dat na de moord werd aangekondigd was het Multidisciplinair Interventieteam (mit). Volgens Grapperhaus moest het een nieuwe drugsbrigade worden: een team waarmee de zwaarste criminele netwerken worden aangepakt. De kritiek stroomt vanaf de aankondiging van zijn nieuwe team binnen. Opsporingsdiensten die moeten meehelpen aan de opbouw van het team en moeten samenwerken, zijn vanaf het begin sceptisch. Ze hebben niet genoeg capaciteit voor nóg een samenwerkingsverband en vrezen dat het team hun taken én de beste mensen zal wegkapen.
Door een beroep te doen op de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) ontvingen wij ruim vijftienhonderd pagina’s aan interne e-mails, appjes en documenten rond de totstandkoming van het Multidisciplinair Interventieteam. Samen met journalisten van Follow the Money en Argos deden platform Investico en De Groene Amsterdammer onderzoek naar de documenten en keken naar de honderden miljoenen die de afgelopen vijf jaar voor ‘ondermijningsbestrijding’ werden ingezet.
Daaruit rijst het beeld op dat de toenmalige minister van Justitie Grapperhaus koste wat kost zijn interventieteam wilde optuigen. De interne e-mails tonen politiek opportunisme, stroperige overlegtafels en een compleet gebrek aan visie in de aanpak van georganiseerde misdaad. Criminologen en andere experts waarschuwden al vanaf de aankondiging dat het project onmogelijk kon slagen. Ook Kamerleden waren meteen kritisch en bleven er vragen over stellen.
Het mit is niet het enige plan om misdaad te bestrijden dat het einde niet heeft gehaald, blijkt uit een inventarisatie. Sterker nog, er is een duidelijk patroon. Tussen 2017 en 2022 werd volgens onze berekening ruim negenhonderd miljoen vrijgemaakt voor de bestrijding van ondermijnende criminaliteit. Wat daarvan is terug te zien, is een carrousel van projecten, werkoverleggen en taskforces. Onderzoekers telden in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (wodc) in 2019 maar liefst 126 dergelijke initiatieven. Sinds de moord op Derk Wiersum vonden wij zeker nog 37 nieuw beloofde anti-ondermijningsprojecten, met allemaal een vage en vergelijkbare taakomschrijving. Volgens het ministerie zijn het mede zoveel projecten en initiatieven omdat ze ‘in de praktijk samenhangen en in elkaar overgaan’.
Nu, drie jaar na de aankondiging, trekt de nieuwe minister van Justitie en Veiligheid Dilan Yeşilgöz de stekker uit het Multidisciplinair Interventie Team. Het gedroomde superteam van Ferd Grapperhaus heeft volgens de documenten de staatskas zo’n 160 miljoen euro gekost, maar is nooit toegekomen aan een interventie.
Hoe kunnen zij het verschil maken ten opzichte van bijvoorbeeld de politie?’ wil een journalist van de nos weten als Ferd Grapperhaus de Tweede Kamer uit loopt na zijn aankondiging van een nieuwe interdisciplinaire drugsunit, de dag na de moord. Na zijn emotionele uitspraken van de dag ervoor lijkt hij nu wat bekoeld en hij blijft vaag in zijn antwoorden. ‘Zo’n team kan heel erg gericht de schakel worden tussen de gewone poten van politie en andere onderdelen. Want dat kan echt nog een stuk gestroomlijnder’, zegt de minister. ‘Je kunt heel gespecialiseerd gaan werken.’
Hoewel Grapperhaus het mit helemaal naar zich heeft toegetrokken na de moord op advocaat Wiersum, komt het initiële plan niet van hem. De inspiratie voor het superteam komt van partijgenoot Pieter Heerma, die twee weken voor de moord in De Telegraaf sprak over een op te richten ‘interventieteam ondermijning’. De motie die hij vervolgens met Klaas Dijkhoff (vvd) indient, wordt op 19 september vrijwel unaniem aangenomen. In de dagen erna gaat het ministerie aan de slag met het zo snel mogelijk op papier zetten van de contouren van het superteam, waaraan de politie, de Fiod, Douane, Koninklijke Marechaussee en Defensie, het Openbaar Ministerie en de Belastingdienst samenwerken.
Wat Grapperhaus níet lijkt te doen, is inhoudelijk advies inwinnen bij opsporingsdiensten. In de opgevraagde correspondentie legt hij zijn oor niet te luister bij het team dat Ridouan Taghi op het spoor kwam, de topcrimineel van wie wordt aangenomen dat hij achter de moord op Wiersum zit. Wat is er nodig om deze hardnekkige netwerken aan te pakken? Hij wint ook geen advies in bij financieel rechercheurs of Fiod-medewerkers over waar de knelpunten in de opsporing precies zitten. De oplossing moet passen binnen de kaders van het reeds aangekondigde superteam.
De weken na de aankondiging komt de ene na de andere mail binnen bij het ministerie van Justitie en Veiligheid. De Zeehavenpolitie vraagt zich af: ‘Gaan we drugs op zich aanpakken of ondermijnende/georganiseerde criminaliteit?’ ‘DAT LAATSTE’, luidt het antwoord van het ministerie op 23 september, ‘MAAR MET EEN FOCUS OP DRUGS EN CRIMINELE GELDSTROMEN.’ De Zeehavenpolitie sluit af met: ‘Ik vrees dat hier nog even goed over nagedacht moet worden voordat we kunnen stellen dat dit een goed idee is.’
Het directoraat-generaal van de Belastingdienst somt hun adviezen op: ‘Niet nu overhaast iets inrichten wat uiteindelijk niet werkt’, liever bestaande structuren verbeteren dan iets nieuws optuigen en ‘niet enkel maatregelen op hoop gooien’ maar een ‘echte visie neerzetten’. En: ‘Breng focus aan, er zijn nu te veel verschillende initiatieven.’
De Koninklijke Marechaussee (KMar) maakt zich zorgen over waar de mensen vandaan moeten komen: ‘Het is niet zo dat de KMar nog ergens een voorraadje collega’s, laat staan tactisch rechercheurs/analisten heeft liggen.’ Ook de regioburgemeesters, verantwoordelijk voor de lokale politie-eenheden, maken zich daar zorgen over, en schrijven in een brief van 24 september: ‘Capaciteit van politie, OM, belastingdienst, Fiod etc. uit de regionale samenwerking trekken, kan niet de oplossing zijn om dit complexe probleem aan te pakken.’ Dat is een tegenvaller voor het ministerie: ‘In de derde alinea lees ik een verkapte stellingname dat de 171 fte waarvan we hadden gemeend dat die nu kunnen worden ingezet, in de regio’s moeten blijven.’ Zonder die mensen kan het mit er niet snel genoeg komen.
Het ministerie van Defensie: ‘Vergeef me de directheid, maar het zijn vooral ronkende teksten die eerder in een verkiezingsprogramma passen dan in een stuk dat zijn overredingskracht (ook) van de aanpak moet hebben.’ Wat een lid van de Korpsleiding van de politie betreft, wordt er ‘nog te veel in superlatieven gesproken, nogmaals de schijn van een superteam, dat alles oplost moeten we willen vermijden’.
Hekkensluiter is het Openbaar Ministerie dat op 7 oktober Grapperhaus hun zienswijze stuurt. ‘Het OM is geen voorstander van een aparte drugs unit of een aparte structuur. Extra capaciteit (…) moet centraal binnen de bestaande structuur van de Landelijke Eenheid / Dienst Landelijke Recherche en de Fiod worden ondergebracht.’
Schijnbaar allerminst ontmoedigd door de onmiddellijke kritiek van vrijwel alle beoogde deelnemers aan het mit mailt Grapperhaus op 2 oktober naar zijn ambtenaren van Justitie en Veiligheid: ‘Ik stel voor dat we dit (een eerste notitie) als een ruwe basis gebruiken voor een de komende veertien dagen te schrijven “Deltaplan Ondermijning”.’ Van dat plan worden de dagen erna verschillende versies rondgestuurd op het ministerie, waaraan ‘buzzwords als corruptie, intimidatie, kwetsbare wijken, weerbaarheid en last but not least oprollen afpakken en voorkomen’ worden toegevoegd. Precies een maand na de moord op Wiersum wordt middels een Kamerbrief het mit officieel aan de Kamer gepresenteerd.
(Cont.)
Well this makes Ferd Grapperhaus look like a power-hungry ego-driven maniac with no regard for actual societal impact and only focused on his image. I wish I was remotely surprised.
Voor wie geen tijd heeft om het hele artikel te lezen, hier een korte samenvatting:
​
>Op de eerste verdieping van het politiebureau in Gorinchem is de naam op de gematteerde deuren al vervangen. Waar tot voor kort ‘MIT’ stond, staat nu in vette letters ‘NSOC’. Achter de deuren zitten twee medewerkers achter een computer, op een koffietafel ligt een bak LEGO.
>
>Die zijn overgebleven van een workshop over multidisciplinair werken’, vertelt de woordvoerder. ‘Iedereen moest een eend van LEGO maken die symbool staat voor het NSOC. Dan krijg je dus héél verschillende eenden.’
blijkbaar allemaal voor de show
Goh, dit past helemaal niet in het beeld dat ik van Grapperhaus heb. Integendeel. Het past er perfect in. Wat een malloten zijn politici vandaag de dag toch, manmanman
IRT-affaire 2.0?
Laat dit nou de zoveelste les zijn. Stem niet op partijen die een grotere overheid willen.
7 comments
Archive link: https://archive.ph/GQ6Xu
**Stille dood van een superteam**
Het moest het antwoord worden op de verharding van de onderwereld, na de moord op advocaat Derk Wiersum. Maar het ‘superteam’ dat in het leven werd geroepen door toenmalig minister Ferd Grapperhaus bleef hangen op de Haagse tekentafels.
‘IK VIND DIT GEEN STERKE TEKSTEN, TO SAY THE LEAST.’ Ferd Grapperhaus is niet tevreden. Het is 18 september 2019 en om 21.26 uur reageert de minister van Justitie en Veiligheid via de mail en volledig in kapitalen op een toespraak die zijn medewerkers voor hem hebben geschreven. Daarin zal hij een dag later zijn nieuwe drugs-interventieteam aankondigen in de Tweede Kamer. Die toespraak ‘straalt geen urgentie uit’, moeten ze ‘scherper formuleren’ en ‘de noodzaak van de aanpak van ondermijning’ moet ‘veel gemotiveerder’ doorklinken, mailt Grapperhaus.
In een kluwen van camera’s en microfoons gaf enkele uren eerder een zichtbaar aangedane minister een eerste reactie op het zoveelste dieptepunt in een onophoudelijke reeks van geweld in de onderwereld. Na een afgehakt hoofd dat pontificaal voor een shishalounge was gelegd, een moeder die voor de ogen van haar kinderen werd geliquideerd, tal van mensen die per vergissing zijn doodgeschoten omdat ze voor de verkeerde werden aangezien, de onschuldige broer van kroongetuige Nabil B. die in zijn eigen bedrijf werd omgebracht door iemand die zogenaamd kwam solliciteren, is het nu advocaat Derk Wiersum, de raadsman van de kroongetuige, die bij zijn huis is opgewacht door een moordploeg.
Het is een grens die de georganiseerde misdaad is overgegaan, een grens van absolute nietsontziendheid. En ik ben daar boos over inderdaad’, zegt Grapperhaus tegen de journalisten. ‘Ik denk dat we dat als samenleving, en ik voorop, heel hard moeten aanpakken.’ Dat politieke actie niet kan uitblijven is meteen duidelijk, al was het maar omdat de oppositie daarom vraagt. De door zijn beleidsmedewerkers zorgvuldig voorbereide toespraak kan Grapperhaus nog steeds niet bekoren. ‘IS DIT ALLES?’
Het is deze week precies drie jaar geleden dat Wiersum is doodgeschoten. De politiek greep het moment aan om van de aanpak van de georganiseerde misdaad ‘nu echt’ een speerpunt te maken. Niet eerder werd er zoveel geld uitgetrokken voor de strijd tegen ondermijning. Wat is er sindsdien van die plannen van het ministerie van Justitie en Veiligheid terecht gekomen?
Het eerste en grootste initiatief dat na de moord werd aangekondigd was het Multidisciplinair Interventieteam (mit). Volgens Grapperhaus moest het een nieuwe drugsbrigade worden: een team waarmee de zwaarste criminele netwerken worden aangepakt. De kritiek stroomt vanaf de aankondiging van zijn nieuwe team binnen. Opsporingsdiensten die moeten meehelpen aan de opbouw van het team en moeten samenwerken, zijn vanaf het begin sceptisch. Ze hebben niet genoeg capaciteit voor nóg een samenwerkingsverband en vrezen dat het team hun taken én de beste mensen zal wegkapen.
Door een beroep te doen op de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) ontvingen wij ruim vijftienhonderd pagina’s aan interne e-mails, appjes en documenten rond de totstandkoming van het Multidisciplinair Interventieteam. Samen met journalisten van Follow the Money en Argos deden platform Investico en De Groene Amsterdammer onderzoek naar de documenten en keken naar de honderden miljoenen die de afgelopen vijf jaar voor ‘ondermijningsbestrijding’ werden ingezet.
Daaruit rijst het beeld op dat de toenmalige minister van Justitie Grapperhaus koste wat kost zijn interventieteam wilde optuigen. De interne e-mails tonen politiek opportunisme, stroperige overlegtafels en een compleet gebrek aan visie in de aanpak van georganiseerde misdaad. Criminologen en andere experts waarschuwden al vanaf de aankondiging dat het project onmogelijk kon slagen. Ook Kamerleden waren meteen kritisch en bleven er vragen over stellen.
Het mit is niet het enige plan om misdaad te bestrijden dat het einde niet heeft gehaald, blijkt uit een inventarisatie. Sterker nog, er is een duidelijk patroon. Tussen 2017 en 2022 werd volgens onze berekening ruim negenhonderd miljoen vrijgemaakt voor de bestrijding van ondermijnende criminaliteit. Wat daarvan is terug te zien, is een carrousel van projecten, werkoverleggen en taskforces. Onderzoekers telden in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (wodc) in 2019 maar liefst 126 dergelijke initiatieven. Sinds de moord op Derk Wiersum vonden wij zeker nog 37 nieuw beloofde anti-ondermijningsprojecten, met allemaal een vage en vergelijkbare taakomschrijving. Volgens het ministerie zijn het mede zoveel projecten en initiatieven omdat ze ‘in de praktijk samenhangen en in elkaar overgaan’.
Nu, drie jaar na de aankondiging, trekt de nieuwe minister van Justitie en Veiligheid Dilan Yeşilgöz de stekker uit het Multidisciplinair Interventie Team. Het gedroomde superteam van Ferd Grapperhaus heeft volgens de documenten de staatskas zo’n 160 miljoen euro gekost, maar is nooit toegekomen aan een interventie.
Hoe kunnen zij het verschil maken ten opzichte van bijvoorbeeld de politie?’ wil een journalist van de nos weten als Ferd Grapperhaus de Tweede Kamer uit loopt na zijn aankondiging van een nieuwe interdisciplinaire drugsunit, de dag na de moord. Na zijn emotionele uitspraken van de dag ervoor lijkt hij nu wat bekoeld en hij blijft vaag in zijn antwoorden. ‘Zo’n team kan heel erg gericht de schakel worden tussen de gewone poten van politie en andere onderdelen. Want dat kan echt nog een stuk gestroomlijnder’, zegt de minister. ‘Je kunt heel gespecialiseerd gaan werken.’
Hoewel Grapperhaus het mit helemaal naar zich heeft toegetrokken na de moord op advocaat Wiersum, komt het initiële plan niet van hem. De inspiratie voor het superteam komt van partijgenoot Pieter Heerma, die twee weken voor de moord in De Telegraaf sprak over een op te richten ‘interventieteam ondermijning’. De motie die hij vervolgens met Klaas Dijkhoff (vvd) indient, wordt op 19 september vrijwel unaniem aangenomen. In de dagen erna gaat het ministerie aan de slag met het zo snel mogelijk op papier zetten van de contouren van het superteam, waaraan de politie, de Fiod, Douane, Koninklijke Marechaussee en Defensie, het Openbaar Ministerie en de Belastingdienst samenwerken.
Wat Grapperhaus níet lijkt te doen, is inhoudelijk advies inwinnen bij opsporingsdiensten. In de opgevraagde correspondentie legt hij zijn oor niet te luister bij het team dat Ridouan Taghi op het spoor kwam, de topcrimineel van wie wordt aangenomen dat hij achter de moord op Wiersum zit. Wat is er nodig om deze hardnekkige netwerken aan te pakken? Hij wint ook geen advies in bij financieel rechercheurs of Fiod-medewerkers over waar de knelpunten in de opsporing precies zitten. De oplossing moet passen binnen de kaders van het reeds aangekondigde superteam.
De weken na de aankondiging komt de ene na de andere mail binnen bij het ministerie van Justitie en Veiligheid. De Zeehavenpolitie vraagt zich af: ‘Gaan we drugs op zich aanpakken of ondermijnende/georganiseerde criminaliteit?’ ‘DAT LAATSTE’, luidt het antwoord van het ministerie op 23 september, ‘MAAR MET EEN FOCUS OP DRUGS EN CRIMINELE GELDSTROMEN.’ De Zeehavenpolitie sluit af met: ‘Ik vrees dat hier nog even goed over nagedacht moet worden voordat we kunnen stellen dat dit een goed idee is.’
Het directoraat-generaal van de Belastingdienst somt hun adviezen op: ‘Niet nu overhaast iets inrichten wat uiteindelijk niet werkt’, liever bestaande structuren verbeteren dan iets nieuws optuigen en ‘niet enkel maatregelen op hoop gooien’ maar een ‘echte visie neerzetten’. En: ‘Breng focus aan, er zijn nu te veel verschillende initiatieven.’
De Koninklijke Marechaussee (KMar) maakt zich zorgen over waar de mensen vandaan moeten komen: ‘Het is niet zo dat de KMar nog ergens een voorraadje collega’s, laat staan tactisch rechercheurs/analisten heeft liggen.’ Ook de regioburgemeesters, verantwoordelijk voor de lokale politie-eenheden, maken zich daar zorgen over, en schrijven in een brief van 24 september: ‘Capaciteit van politie, OM, belastingdienst, Fiod etc. uit de regionale samenwerking trekken, kan niet de oplossing zijn om dit complexe probleem aan te pakken.’ Dat is een tegenvaller voor het ministerie: ‘In de derde alinea lees ik een verkapte stellingname dat de 171 fte waarvan we hadden gemeend dat die nu kunnen worden ingezet, in de regio’s moeten blijven.’ Zonder die mensen kan het mit er niet snel genoeg komen.
Het ministerie van Defensie: ‘Vergeef me de directheid, maar het zijn vooral ronkende teksten die eerder in een verkiezingsprogramma passen dan in een stuk dat zijn overredingskracht (ook) van de aanpak moet hebben.’ Wat een lid van de Korpsleiding van de politie betreft, wordt er ‘nog te veel in superlatieven gesproken, nogmaals de schijn van een superteam, dat alles oplost moeten we willen vermijden’.
Hekkensluiter is het Openbaar Ministerie dat op 7 oktober Grapperhaus hun zienswijze stuurt. ‘Het OM is geen voorstander van een aparte drugs unit of een aparte structuur. Extra capaciteit (…) moet centraal binnen de bestaande structuur van de Landelijke Eenheid / Dienst Landelijke Recherche en de Fiod worden ondergebracht.’
Schijnbaar allerminst ontmoedigd door de onmiddellijke kritiek van vrijwel alle beoogde deelnemers aan het mit mailt Grapperhaus op 2 oktober naar zijn ambtenaren van Justitie en Veiligheid: ‘Ik stel voor dat we dit (een eerste notitie) als een ruwe basis gebruiken voor een de komende veertien dagen te schrijven “Deltaplan Ondermijning”.’ Van dat plan worden de dagen erna verschillende versies rondgestuurd op het ministerie, waaraan ‘buzzwords als corruptie, intimidatie, kwetsbare wijken, weerbaarheid en last but not least oprollen afpakken en voorkomen’ worden toegevoegd. Precies een maand na de moord op Wiersum wordt middels een Kamerbrief het mit officieel aan de Kamer gepresenteerd.
(Cont.)
Well this makes Ferd Grapperhaus look like a power-hungry ego-driven maniac with no regard for actual societal impact and only focused on his image. I wish I was remotely surprised.
Voor wie geen tijd heeft om het hele artikel te lezen, hier een korte samenvatting:
​
>Op de eerste verdieping van het politiebureau in Gorinchem is de naam op de gematteerde deuren al vervangen. Waar tot voor kort ‘MIT’ stond, staat nu in vette letters ‘NSOC’. Achter de deuren zitten twee medewerkers achter een computer, op een koffietafel ligt een bak LEGO.
>
>Die zijn overgebleven van een workshop over multidisciplinair werken’, vertelt de woordvoerder. ‘Iedereen moest een eend van LEGO maken die symbool staat voor het NSOC. Dan krijg je dus héél verschillende eenden.’
blijkbaar allemaal voor de show
Goh, dit past helemaal niet in het beeld dat ik van Grapperhaus heb. Integendeel. Het past er perfect in. Wat een malloten zijn politici vandaag de dag toch, manmanman
IRT-affaire 2.0?
Laat dit nou de zoveelste les zijn. Stem niet op partijen die een grotere overheid willen.