>**Een grote groep jongeren voelt zich eenzaam, depressief en gespannen. En dat komt niet alleen door corona, zeggen onderzoekers en psychiaters. „Tijd om te stoppen met die letterlijk gekmakende ratrace.”**
>
>Soms sluimert er jarenlang iets onder de oppervlakte tot het plots – bám – zichtbaar wordt. De afgelopen weken verscheen het ene onderzoek na het andere over het welzijn van jongeren, en in grote lijnen laten ze alle hetzelfde zien: het gaat niet goed met een groeiende groep scholieren en jongvolwassenen. Ze voelen zich eenzaam, angstig en gespannen. Hebben last van stress en prestatiedruk. Een op de zes denkt wel eens aan zelfdoding.
>
>Corona, zeggen vrijwel al die onderzoeken, is de katalysator die bestaande problemen verergerde en versnelde. Doordat jongeren als gevolg van de pandemie maandenlang niet naar school konden, niet konden uitgaan, en alleen via het scherm contact hadden met leeftijdsgenoten, misten ze een cruciale fase in hun ontwikkeling.
>
>Dat haal je niet zomaar in, zegt Jolien Dopmeijer. „De laatste lockdown ligt al bijna een jaar achter ons, maar de pijn is niet voorbij.” Dopmeijer doet als projectleider studenten bij kennisinstituut Trimbos al jaren onderzoek naar studentenwelzijn. „Het feit dat alles nu weer kan en mag, betekent niet dat dat ook lukt”, zegt ze. Sommige jongeren zijn in coronatijd zo eenzaam en somber geworden dat ze het nu moeilijk vinden nieuwe vrienden te maken, op te gaan in een groep.
>
>Zorgelijk, zegt Dopmeijer. „De meeste psychische problemen ontstaan voor je zevenentwintigste levensjaar. Als je in die periode niet ingrijpt, kan dat levenslang consequenties hebben.”
>
>„Corona heeft zichtbaar gemaakt wat we in de jeugdpsychiatrie al twintig jaar stiekem zien gebeuren, zegt Wouter Staal, hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie aan de Radboud Universiteit en bijzonder hoogleraar autisme aan Universiteit Leiden. Hij behandelt zelf kinderen als jeugdpsychiater. „Er gaat een groeiende stroom kinderen en jongeren richting psychiatrie en jeugdzorg”, zegt Staal. „Dat zijn geleidelijke processen die in coronatijd enorm zijn versneld. Wie al op het randje zat, heeft een enorme dreun gekregen en is eraf gekukeld. Deze jongeren zijn enorm hard geraakt in een fase van hun leven waarin ze moeten oefenen met sociale contacten en hun plek moeten vinden in hun ‘peer group’.”
>
>De gevolgen ziet Staal terug in zijn spreekkamer. Jongvolwassenen met ernstige depressies. Die zichzelf beschadigen. Jongeren met suïcidale gedachten. En hij ziet een sterke toename van meisjes – en steeds vaker ook jongens – met eetstoornissen die zo erg zijn dat er dwangvoeding aan te pas moet komen. En voor alle hulp zijn de wachtlijsten lang.
>
>**Druk en stress**
>
>„Het beeld van onze blije, gelukkige jeugd heeft een knauw gekregen”, zei jeugdonderzoeker Gonneke Stevens onlangs in NRC naar aanleiding van het vierjaarlijkse Health behaviour in school-aged children-onderzoek dat het welzijn en de gezondheid van jongeren meet. De laatste meting liet een ongekende daling zien in de mentale gezondheid van met name jonge meisjes. Ook hier is corona de meest zichtbare boosdoener, maar sluimert op de achtergrond een ander probleem: tussen 2001 en 2021 steeg het percentage jongeren dat druk en stress door school ervaart van 16 naar 45 procent.
>
>Ook het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) meet sinds 2001 de mentale gezondheid van jongeren. De scores laten een tamelijk stabiele lijn zien tot 2020, zegt hoofdsocioloog Tanja Traag. „Tot corona was één op de twaalf jongere psychisch ongezond, daarna knálde het omhoog naar één op de vijf.”
>
>Wie in de definitie van het CBS psychisch ongezond is, heeft op een vragenlijst aangegeven zich vaak gespannen, zenuwachtig en neerslachtig te voelen. Andere onderzoeken van het CBS laten zien dat het risico op angststoornissen en depressies onder jongeren is toegenomen, ook voor corona.
>
>„Dat kan te maken hebben met de toegenomen druk die jongeren ervaren”, zegt Traag. „We weten ook dat ouders eerder aan de bel trekken als ze denken dat er iets mis is. Er wordt beter en eerder gediagnosticeerd. Het taboe op psychische aandoeningen is eraf.”
>
>„Als je jongeren vraagt waar ze last van hebben”, zegt Wouter Staal, „hoor je vaak: we staan almaar aan. Er is no escape.” Anders dan de generatie van hun ouders – de veertigers en vijftigers van nu – worden jongeren voortdurend in de gaten gehouden. Door elkaar, via hun telefoons. En door hun ouders, die via Magister niet alleen de cijfers zien, maar ook of hun kind z’n huiswerk heeft gemaakt, spijbelt of te laat was.
>
>Ouders zijn vaak heel beschermend en leggen de lat hoog, ziet Staal. „Dat kan tot angstige en gespannen kinderen leiden. We leven in een maatschappij die zegt: alles is mogelijk. Je kan alles bereiken als je maar je best doet. Dat geeft een enorme druk. Want als je de verwachtingen niet waarmaakt, als je niet op het vwo komt of een topstudie doet, dan ligt dat aan jezelf. Dan moet je wel heel suf zijn.”
>
>Die ‘opwaartse druk’ is terug te zien in de aanmeldingen voor vervolgonderwijs: het aantal studenten aan universiteiten verdubbelde de afgelopen twintig jaar, terwijl het aandeel studenten op het mbo daalde.
Kunnen we alstublieft stoppen met die tenenkrommende Engelse jargon en tergend gebruik van zoemwoorden?
“de lockdown” was een wereldwijde gebeurtenis, dus die wil ik door de vingers zien, maar kom op!
Het is NRC.NL niet NRC.COM.
En terug naar het onderwerp…
Kinderen wordt geleerd: je moet voor je 12de beslissen wat je de rest van je leven gaat doen en als je niet in het hoger onderwijs eindigt heb je gefaald.
En we vinden het nog raar dat kinderen last van stress hebben?
Ik heb altijd al gevonden dat het absurd is dat kinderen gemiddeld 32 tot 36u naar school gaan. Om vervolgens daarna thuis ook nog huiswerk te maken. Met allemaal vakken waarvan de meeste geen zak aanvinden. Joh de meeste volwassenen werken nog geen 36u, laat staan om daarna bij thuiskomst ook nog verder te werken. Hoe kan je dat in hemelsnaam van kinderen verwachten.
Met klap op de vuurpijl ook nog een bijbaantje te hebben. Daarnaast is het ook nog gezond om te sporten, sommige op hoog niveau. Zo blijft er weinig tijd over om ook nog gewoon kind te zijn.
Het stoort me vooral dat dit soort signalen al lang opgevangen wordt (ook op de school waar ik werk), maar dat er zo weinig mee gedaan wordt. Het stereotype van de goede leerling die kopje onder gaat door de werkdruk heeft zo’n beetje het stereotype van de luie onderpresteerder vervangen als cause célébré tijdens vergaderingen, maar we lijken daar niets aan te willen of kunnen doen. Hoewel het onderwijs tegenwoordig bol staat van kreten als ‘maatwerk’ en ‘de leerling staat centraal’ komt dat nauwelijks van de grond.
Ik vind het persoonlijk ook erg zwaar wel, ik loop op het moment stage van mijn MBO opleiding. Ik “werk” dus gewoon 40 uur in de week (waar je met reistijd en pauzes en dergelijke wel 50 uur in de week kwijt aan bent). daarnaast nog een bijbaantje van 16 uur in de week (waar je met reistijd en pauzes wel 20 uur in de week mee bezig bent). plus de stageopdrachten die af moeten. En dan moet ik ook nog sporten, en ga ik het liefst met mijn vrienden nog een keer wat doen.
dat is een slordige 80 uur in de week die je vol hebt gepland, en dan gaan mijn ouders nog zeuren dat ik hele dagen niks doe terwijl ze zelf na het avondeten geen donder meer uitvoeren.
7 comments
>**Een grote groep jongeren voelt zich eenzaam, depressief en gespannen. En dat komt niet alleen door corona, zeggen onderzoekers en psychiaters. „Tijd om te stoppen met die letterlijk gekmakende ratrace.”**
>
>Soms sluimert er jarenlang iets onder de oppervlakte tot het plots – bám – zichtbaar wordt. De afgelopen weken verscheen het ene onderzoek na het andere over het welzijn van jongeren, en in grote lijnen laten ze alle hetzelfde zien: het gaat niet goed met een groeiende groep scholieren en jongvolwassenen. Ze voelen zich eenzaam, angstig en gespannen. Hebben last van stress en prestatiedruk. Een op de zes denkt wel eens aan zelfdoding.
>
>Corona, zeggen vrijwel al die onderzoeken, is de katalysator die bestaande problemen verergerde en versnelde. Doordat jongeren als gevolg van de pandemie maandenlang niet naar school konden, niet konden uitgaan, en alleen via het scherm contact hadden met leeftijdsgenoten, misten ze een cruciale fase in hun ontwikkeling.
>
>Dat haal je niet zomaar in, zegt Jolien Dopmeijer. „De laatste lockdown ligt al bijna een jaar achter ons, maar de pijn is niet voorbij.” Dopmeijer doet als projectleider studenten bij kennisinstituut Trimbos al jaren onderzoek naar studentenwelzijn. „Het feit dat alles nu weer kan en mag, betekent niet dat dat ook lukt”, zegt ze. Sommige jongeren zijn in coronatijd zo eenzaam en somber geworden dat ze het nu moeilijk vinden nieuwe vrienden te maken, op te gaan in een groep.
>
>Zorgelijk, zegt Dopmeijer. „De meeste psychische problemen ontstaan voor je zevenentwintigste levensjaar. Als je in die periode niet ingrijpt, kan dat levenslang consequenties hebben.”
>
>„Corona heeft zichtbaar gemaakt wat we in de jeugdpsychiatrie al twintig jaar stiekem zien gebeuren, zegt Wouter Staal, hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie aan de Radboud Universiteit en bijzonder hoogleraar autisme aan Universiteit Leiden. Hij behandelt zelf kinderen als jeugdpsychiater. „Er gaat een groeiende stroom kinderen en jongeren richting psychiatrie en jeugdzorg”, zegt Staal. „Dat zijn geleidelijke processen die in coronatijd enorm zijn versneld. Wie al op het randje zat, heeft een enorme dreun gekregen en is eraf gekukeld. Deze jongeren zijn enorm hard geraakt in een fase van hun leven waarin ze moeten oefenen met sociale contacten en hun plek moeten vinden in hun ‘peer group’.”
>
>De gevolgen ziet Staal terug in zijn spreekkamer. Jongvolwassenen met ernstige depressies. Die zichzelf beschadigen. Jongeren met suïcidale gedachten. En hij ziet een sterke toename van meisjes – en steeds vaker ook jongens – met eetstoornissen die zo erg zijn dat er dwangvoeding aan te pas moet komen. En voor alle hulp zijn de wachtlijsten lang.
>
>**Druk en stress**
>
>„Het beeld van onze blije, gelukkige jeugd heeft een knauw gekregen”, zei jeugdonderzoeker Gonneke Stevens onlangs in NRC naar aanleiding van het vierjaarlijkse Health behaviour in school-aged children-onderzoek dat het welzijn en de gezondheid van jongeren meet. De laatste meting liet een ongekende daling zien in de mentale gezondheid van met name jonge meisjes. Ook hier is corona de meest zichtbare boosdoener, maar sluimert op de achtergrond een ander probleem: tussen 2001 en 2021 steeg het percentage jongeren dat druk en stress door school ervaart van 16 naar 45 procent.
>
>Ook het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) meet sinds 2001 de mentale gezondheid van jongeren. De scores laten een tamelijk stabiele lijn zien tot 2020, zegt hoofdsocioloog Tanja Traag. „Tot corona was één op de twaalf jongere psychisch ongezond, daarna knálde het omhoog naar één op de vijf.”
>
>Wie in de definitie van het CBS psychisch ongezond is, heeft op een vragenlijst aangegeven zich vaak gespannen, zenuwachtig en neerslachtig te voelen. Andere onderzoeken van het CBS laten zien dat het risico op angststoornissen en depressies onder jongeren is toegenomen, ook voor corona.
>
>„Dat kan te maken hebben met de toegenomen druk die jongeren ervaren”, zegt Traag. „We weten ook dat ouders eerder aan de bel trekken als ze denken dat er iets mis is. Er wordt beter en eerder gediagnosticeerd. Het taboe op psychische aandoeningen is eraf.”
>
>„Als je jongeren vraagt waar ze last van hebben”, zegt Wouter Staal, „hoor je vaak: we staan almaar aan. Er is no escape.” Anders dan de generatie van hun ouders – de veertigers en vijftigers van nu – worden jongeren voortdurend in de gaten gehouden. Door elkaar, via hun telefoons. En door hun ouders, die via Magister niet alleen de cijfers zien, maar ook of hun kind z’n huiswerk heeft gemaakt, spijbelt of te laat was.
>
>Ouders zijn vaak heel beschermend en leggen de lat hoog, ziet Staal. „Dat kan tot angstige en gespannen kinderen leiden. We leven in een maatschappij die zegt: alles is mogelijk. Je kan alles bereiken als je maar je best doet. Dat geeft een enorme druk. Want als je de verwachtingen niet waarmaakt, als je niet op het vwo komt of een topstudie doet, dan ligt dat aan jezelf. Dan moet je wel heel suf zijn.”
>
>Die ‘opwaartse druk’ is terug te zien in de aanmeldingen voor vervolgonderwijs: het aantal studenten aan universiteiten verdubbelde de afgelopen twintig jaar, terwijl het aandeel studenten op het mbo daalde.
Kunnen we alstublieft stoppen met die tenenkrommende Engelse jargon en tergend gebruik van zoemwoorden?
“de lockdown” was een wereldwijde gebeurtenis, dus die wil ik door de vingers zien, maar kom op!
Het is NRC.NL niet NRC.COM.
En terug naar het onderwerp…
Kinderen wordt geleerd: je moet voor je 12de beslissen wat je de rest van je leven gaat doen en als je niet in het hoger onderwijs eindigt heb je gefaald.
En we vinden het nog raar dat kinderen last van stress hebben?
Ik heb altijd al gevonden dat het absurd is dat kinderen gemiddeld 32 tot 36u naar school gaan. Om vervolgens daarna thuis ook nog huiswerk te maken. Met allemaal vakken waarvan de meeste geen zak aanvinden. Joh de meeste volwassenen werken nog geen 36u, laat staan om daarna bij thuiskomst ook nog verder te werken. Hoe kan je dat in hemelsnaam van kinderen verwachten.
Met klap op de vuurpijl ook nog een bijbaantje te hebben. Daarnaast is het ook nog gezond om te sporten, sommige op hoog niveau. Zo blijft er weinig tijd over om ook nog gewoon kind te zijn.
Het stoort me vooral dat dit soort signalen al lang opgevangen wordt (ook op de school waar ik werk), maar dat er zo weinig mee gedaan wordt. Het stereotype van de goede leerling die kopje onder gaat door de werkdruk heeft zo’n beetje het stereotype van de luie onderpresteerder vervangen als cause célébré tijdens vergaderingen, maar we lijken daar niets aan te willen of kunnen doen. Hoewel het onderwijs tegenwoordig bol staat van kreten als ‘maatwerk’ en ‘de leerling staat centraal’ komt dat nauwelijks van de grond.
Ik vind het persoonlijk ook erg zwaar wel, ik loop op het moment stage van mijn MBO opleiding. Ik “werk” dus gewoon 40 uur in de week (waar je met reistijd en pauzes en dergelijke wel 50 uur in de week kwijt aan bent). daarnaast nog een bijbaantje van 16 uur in de week (waar je met reistijd en pauzes wel 20 uur in de week mee bezig bent). plus de stageopdrachten die af moeten. En dan moet ik ook nog sporten, en ga ik het liefst met mijn vrienden nog een keer wat doen.
dat is een slordige 80 uur in de week die je vol hebt gepland, en dan gaan mijn ouders nog zeuren dat ik hele dagen niks doe terwijl ze zelf na het avondeten geen donder meer uitvoeren.