Κακά οικονομικά για δύσκολους καιρούς – Γιατί ο φόρος άνθρακα και το ευρωπαικό χρηματιστήριο ρύπων, ήταν εξαρχής καταδικασμένα σε αποτυχία.

Καλησπέρα σε όλους και όλες.

Η κουβέντα για τον φόρο άνθρακα ( [2022 Carbon Tax Rates in Europe | European Countries with a Carbon Tax (taxfoundation.org)](https://taxfoundation.org/carbon-taxes-in-europe-2022/) ) και το ευρωπαικό χρηματιστήριο ρύπων φαίνεται πως επανέρχεται στην επικαιρότητα με αφορμή την ενεργειακή κρίση.

Στην παρούσα λοιπόν ανάρτηση, θα προσπαθήσω να εξηγήσω γιατί αμφότεροι οι παραπάνω μηχανισμοί διακρίνονταν εξαρχής από αμφίβολη αποτελεσματικότητα.Θεωρητικά, τόσο ο φόρος άνθρακα (Pigouvian Tax, [Pigouvian Tax – Overview, How it Works, Advantages (corporatefinanceinstitute.com)](https://corporatefinanceinstitute.com/resources/economics/pigouvian-tax/) ) όσο και το χρηματιστήριο ρύπων (Cap and Trade, [How cap and trade works – Environmental Defense Fund (edf.org)](https://www.edf.org/climate/how-cap-and-trade-works) ) μπορούν να συμβάλλουν στην μείωση των εκπομπών CO2, βελτιστοποιώντας τον λόγο κόστους / ωφέλειας για την σχέση μόλυνση περιβάλλοντος / οικονομία.

Παρόλα αυτά όπως μας έδειξε ο Martin Weitzman, η προηγούμενη πρόταση δεν δύναται να ισχύει στον βαθμό που οι κυβερνήσεις δεν διαθέτουν τέλεια πληροφόρηση αναφορικά με το κόστος μείωσης των εκπομπών, αλλά και σχετικά με την μείωση της ζημίας που προκαλούν οι εκπομπές CO2 στην οικονομία.

Η αιτία είναι η εξής: υπό καθεστώς αβεβαιότητας (ο Weitzman την αποκαλεί δομική αβεβαιότητα / structural uncertainty), οι επιδόσεις των δύο εργαλείων εξαρτώνται αποκλειστικά από την κλίση της ευθείας (ή το σχήμα της καμπύλης), με την βοήθεια της οποίας αποτυπώνονται τα σχετικά μεγέθη. Υπενθυμίζω ότι στον πραγματικό κόσμο, η τέλεια πληροφόρηση (ή αλλιώς η μηδενική αβεβαιότητα) ανήκει στην σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας.

Ξεκινάμε από το θεώρημα του Coase:

​

[Σχήμα 1](https://preview.redd.it/c63qi55yzi1a1.png?width=1071&format=png&auto=webp&s=d3d2d3808df8580422e3e145a3a6a9911a6cac67)

Στον κάθετο άξονα του Σχήματος 1 τοποθετούμε την τιμή, ενώ στον οριζόντιο την ποσότητα εκπομπών CO2.

Η ιδέα πίσω από την ευθεία “ Marginal costs of emission reduction” (στην πραγματικότητα είναι καμπύλη) είναι πως η μείωση των εκπομπών γίνεται σταδιακά ολοένα και ακριβότερη. Κατά παρόμοιο τρόπο, στην ευθεία “Marginal Benefits of emmision reduction” η ωφέλεια από την μείωση των εκπομπών μεγαλώνει όσο αυξάνονται οι εκπομπές (ή ανάποδα η ζημία από την έκλυση ρύπων μεγαλώνει όσο η ποσότητα των ρύπων αυξάνεται)

Σύμφωνα με τα παραπάνω, μια κυβέρνηση μπορεί είτε να καθορίσει το βέλτιστο ύψος του φόρου άνθρακα στο σημείο τομής των δύο ευθειών (p\*), είτε να ορίσει το βέλτιστο επίπεδο εκπομπών CO2 στο (q\*). Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι η μείωση των ρύπων που κοστίζει λιγότερο από τον φόρο καθίσταται ασύμφορη (θα πληρώσεις ούτως ή άλλως τον φόρο) – επομένως οι επιχειρήσεις θα σταματήσουν να εκλύουν τους συγκεκριμένους “φθηνούς” ρύπους, μέχρι να φτάσουν την ποσότητα (q\*). Το ίδιο ακριβώς θα συνέβαινε, εάν η κυβέρνηση επέλεγε να θεσμοθετήσει ένα ανώτατο επιτρεπτό όριο εκπομπών στο (q\*).

Ας υποθέσουμε τώρα, πως κάποια καινούρια τεχνολογία μειώνει δραματικά το κόστος περιορισμού των ρύπων, μετακινώντας την ευθεία κόστους προς τα αριστερά (true marginal costs).

​

[Σχήμα 2](https://preview.redd.it/rl0nofk10j1a1.png?width=1156&format=png&auto=webp&s=5ee435934d18a0ccbf352a2ca42b83178b3c3290)

​

Σε αυτήν την περίπτωση η απώλεια ευημερίας για την κοινωνία εξαιτίας υπερρύθμισης (φόρος) ή απορύθμισης (ανώτατο όριο), είναι διαφορετική ανάλογα με το είδος του εργαλείου που χρησιμοποιήθηκε.

Στο Σχήμα 2, η νέα τιμή ισορροπίας που προκύπτει είναι ξανά η (p\*) και είναι διαφορετική εκείνης του Σχήματος 1. Όμως ο φόρος είχε οριστεί ήδη στην τιμή (p’), με την χρήση της ευθείας assumed marginal costs. Είναι προφανές ότι η τιμή (p’), επιτρέπει την έκλυση περισσότερων ρύπων (q’έναντι q\*) συγκριτικά με την (p\*). Εδώ έχουμε απορρύθμιση και οι επιχειρήσεις θα ανταλλάσουν τους ρύπους κάτω από το όριο, μέχρι να εμφανιστεί η τιμή ισορροπίας p’’, ενώ παράλληλα θα συνεχίσουν να εκπέμπουν CO2 μέχρι το σημείο q’. Με άλλα λόγια θα εκμπέψουν περισσότερους ρύπους από ότι θα επέτρεπε η τιμή q\*. Αυτή είναι η απώλεια ευημερίας εξαιτίας της απορρύθμισης (το μπλε τρίγωνο). Ο περαιτέρω περιορισμός των ρύπων θα ενίσχυε την ευημερία της κοινωνίας.

Με παρόμοιο τρόπο, η τιμή του φόρου είχε αρχικά καθοριστεί στο p’ – δηλαδή υψηλότερα από την τιμή ισορροπίας p\*. Συνεπώς οι επιχειρήσεις θα μείωναν υπερβολικά τις εκπομπές τους, προκαλώντας μεγάλες ζημιές στην οικονομία. Εδώ έχουμε απώλεια ευημερίας εξαιρίας υπερρύθμισης (ροζ τρίγωνο). Από τα παραπάνω, προκύπτει επίσης ότι το μέγεθος της εν λόγω απώλειας εξαρτάται από την κλίση των δύο ευθειών – μια κλίση που δυστυχώς είναι εν πολλοίς άγνωστη στην πραγματική ζωή.

​

https://preview.redd.it/x15nw9380j1a1.png?width=1109&format=png&auto=webp&s=e39149d85e48379c2155722ec4d96b7504083e91

​

https://preview.redd.it/5tfjfv390j1a1.png?width=985&format=png&auto=webp&s=0531474cdaaa73e873ee2b312e67e02dcf99580c

Εν κατακλείδι, χωρίς τέλεια πληροφόρηση είναι αδύνατον να εκμηδενίσουμε την απώλεια ευημερίας συνολικά για την κοινωνία. Με άλλα λόγια δεν υπάρχει κανένας τρόπος να επιτευχθεί το θεωρητικό βέλτιστο, ανάμεσα στην ευημερία και την μείωση των εκπομπών. Κατά την γνώμη μου, αμφότεροι οι μηχανισμοί μοιάζουν περισσότερο ως μια απόπειρα των κυβερνήσεων να υποστηρίξουν ότι κάνουν κάτι για την κλιματική αλλαγή, ώστε να ξαναψηφιστούν.

ΥΓ 1. Η ανάλυση βασίζεται κατά κύριο λόγο στο έργο του σπουδαίου Martin Weitzman.

Πηγές:

[Publications by Year: 2009 | Martin Weitzman (harvard.edu)](https://scholar.harvard.edu/weitzman/publications/year/2009)

[The Economic Effects of Climate Change – American Economic Association (aeaweb.org)](https://www.aeaweb.org/articles?id=10.1257/jep.23.2.29)

[Correction and Update: The Economic Effects of Climate Change – American Economic Association (aeaweb.org)](https://www.aeaweb.org/articles?id=10.1257/jep.28.2.221)

[Climate Shock: The Economic Consequences of a Hotter Planet: Wagner, Gernot, Weitzman, Martin L.: 9780691159478: Amazon.com: Books](https://www.amazon.com/Climate-Shock-Economic-Consequences-Hotter/dp/0691159475)

[(71) Max Weber Lecture by Martin Weitzman (Harvard University), 21 October 2015 – YouTube](https://www.youtube.com/watch?v=pmtpKPEVSPU&t=2377s)

​

ΥΓ2. Ο τίτλος προέρχεται από ένα εξαιρετικό βιβλίο που διάβασα πέρσι. ( [Καλά οικονομικά για δύσκολους καιρούς: Abhijit Banerjee – Esther Duflo | metabook.gr](https://metabook.gr/books/kala-oikonomika-ghia-dyskoloys-kairous-abhijit-banerjee-esther-duflo-248225) )