NPO-top adviseerde Van Nieuwkerk op het laatste moment over zijn omstreden eerste verklaring
NPO-bestuurders Frans Klein en Frederieke Leeflang adviseerden Matthijs van Nieuwkerk toen hij zijn eerste, omstreden verklaring opstelde over grensoverschrijdend gedrag bij DWDD. Toch wil diezelfde top opdrachtgever blijven van het onderzoek naar misstanden bij de publieke omroep.
De NPO bevestigt deze gang van zaken na vragen van de Volkskrant. De eerste verklaring leidde uiteindelijk tot de breuk tussen Van Nieuwkerk en omroep BNNVara, waarvoor hij tot afgelopen maandag programma’s maakte.
De betrokkenheid van de NPO-top bij deze verklaring zet de discussie op scherp over de vraag of de publieke omroep wel opdrachtgever kan blijven van het onderzoek naar de angstcultuur bij De Wereld Draait Door. NPO-directeur video Frans Klein legde deze week zijn werkzaamheden bij de NPO al tijdelijk neer, om ‘te voorkomen dat er discussie kan ontstaan over de onafhankelijkheid van het onderzoek’.
Staatssecretaris voor Media Gunay Uslu had de NPO gevraagd dat onderzoek te doen, maar regeringscommissaris voor grensoverschrijdend gedrag Mariëtte Hamer en het Commissariaat voor de Media drongen er deze week op aan het onderzoek op afstand te zetten van de NPO, om de schijn van belangenverstrengeling te voorkomen.
De publieke omroep maakte vrijdag aan het begin van de avond bekend een constructie te hebben bedacht waarmee het de onafhankelijkheid denkt te waarborgen. De raad van bestuur van de NPO, met Leeflang als voorzitter, blijft de ‘formele opdrachtgever’, maar een commissie van vier of vijf leden gaat het onderzoek ‘extern’ uitvoeren. Het onderzoek wordt bovendien verbreedt naar de hele publieke omroep. De uitkomsten worden in de eerste helft van 2023 verwacht. Regeringscommissaris Hamer heeft er ‘vertrouwen in dat er met dit gedelegeerde opdrachtgeverschap voldoende afstand is’ tot de NPO.
Kleedkamer
Op vrijdag 18 november, de dag waarop de Volkskrant ’s avonds onthulde dat tientallen medewerkers van DWDD ziek uitvielen als gevolg van de werksfeer, stuurde Van Nieuwkerk een concept van zijn reactie aan NPO-directeur Klein. Zij hadden eerder die week al telefonisch contact gehad. Klein zou niet op de concepttekst hebben gereageerd, verklaart de NPO. Maar hij sloot zich wel uit eigen beweging aan bij een bezoek dat NPO-voorzitter Frederieke Leeflang die dag bracht aan de opnamen van de Top2000 Quiz.
Leeflang zelf had daartoe donderdag een afspraak gemaakt met de directeur van omroep NTR, die het bekende eindejaarsprogramma uitzendt. ‘Er is zeker niet door mij besloten om hem mee te nemen’, zegt Leeflang over Klein. ‘Voor mij was op dat moment volstrekt onbekend dat Matthijs aan een statement werkte en mij zou vragen wat ik ervan vond.’
Toch gebeurde dat, toen Klein en Leeflang volgens de NPO om 13.40 uur in de kleedkamer van Van Nieuwkerk belandden. Klein had de opzet van het statement vlak voor betreding van de kleedkamer aan Leeflang voorgelezen, stelt de NPO. ‘En als iemand op dat moment aan je vraagt wat je ervan vindt, dan geef je antwoord’, aldus Leeflang. ‘Het zou heel raar zijn om dat niet te doen op dat moment.’
Onderzoek
Van Nieuwkerk zei in gesprek met Klein en Leeflang ‘veel spijt’ te hebben, volgens de NPO. Leeflang heeft toen gezegd dat ‘het natuurlijk jouw verklaring is, maar als je dat nu zo zegt tegen ons, dan moet je dat ook wel opschrijven, want dat heb ik niet gehoord’. Klein zou dezelfde opvatting hebben geuit. De NPO stelt dat het bezoek vijf minuten duurde. In de studio kregen aanwezigen die middag te horen dat er achter de schermen ‘topoverleg’ gaande was. De opnamen van de Top2000 Quiz zijn met ten minste een uur uitgesteld.
De vraag is of de rol van de NPO wordt betrokken in het onderzoek naar DWDD. Frans Klein was tot 2014 negen jaar lang mediadirecteur van omroep Vara (later BNNVara), die het succesprogramma uitzond. Hij negeerde diverse waarschuwingen over de werksfeer, bleek uit onderzoek van de Volkskrant. Daarna bleef Klein tot het einde van het programma in 2020 nauw betrokken bij de talkshow vanuit zijn functie als directeur video bij NPO, waar hij verantwoordelijk is voor de programmering van alle televisiezenders en online videoplatforms.
Over de betrokkenheid van de NPO bij de angstcultuur en het ziekteverzuim op de redactie van DWDD zei personeelsadviseur Mirjam de Klerk eerder tegen de Volkskrant: ‘Ik heb het altijd gezien als de prijs die betaald moest worden voor het succes, en die we met z’n allen hadden vastgesteld: de NPO, de directie van BNNVara, de eindredacteur en ik.’
Externe onderzoekscommissie
De NPO kondigde vrijdagavond aan de nog samen te stellen commissie ‘contouren’ mee te geven voor de onderzoeksopdracht, die zij uiteindelijk zelf kan formuleren. Het beslaat twee onderwerpen: de ‘systemische oorzaken van grensoverschrijdend gedrag’, waarbij de ‘competitieve omgeving’ en het ‘effect van tijdelijke contracten’ moet worden meegewogen; en ‘het grensoverschrijdende gedrag zelf’, waarbij ook gekeken moet worden naar wat er met signalen is gedaan. De commissie wordt bij dat laatste nadrukkelijk gevraagd niet alleen naar DWDD en omroep BNNVara te kijken, omdat sinds de publicatie bij het meldpunt Mores ook meldingen zijn binnengekomen over andere programma’s.
Hoogleraar bestuurlijke integriteit Michiel de Vries, verbonden aan de universiteit van Nijmegen, had voor de bekendmaking kritiek op het feit dat de NPO opdrachtgever blijft. ‘De enige natuurlijke verklaring die ik kan vinden is dat de NPO zichzelf wil vrijpleiten’, zegt hij. ‘Dat ze zo voorkomen dat ze zelf blaam treffen. Als ze zelf de mensen in de ‘commissie van wijze mensen’ mogen aanwijzen, dan stelt dat me niet gerust.’ De NPO geeft aan het opdrachtgeverschap te behouden ‘vanuit de wettelijke sturings- en coördinatie taak’.
Nieuwe passage
Van Nieuwkerk kreeg vorige week het conceptartikel van de Volkskrant een dag voor publicatie te lezen, en sleutelde daarna meermaals aan zijn reactie. De Telegraaf bracht vrijdag naar buiten dat in een eerste verklaring deze zin zou hebben gestaan: ‘Dat we kennelijk toch niet iedereen een veilig en gerust gevoel hebben kunnen geven, heeft veel te maken met de scherpe scharen van de ambitie om elke dag de beste tv van het land te maken.’
Maar die passage stond zo niet in het statement dat de manager van Van Nieuwkerk vorige week vrijdag om 14.32 uur naar de Volkskrant stuurde in reactie op de reconstructie van het grensoverschrijdend gedrag achter de schermen. Daarin stond: ‘Dat we kennelijk toch niet iedereen een veilig en gerust gevoel hebben kunnen geven brengt mij nu in verlegenheid. Het moet te maken hebben met de – in dit geval – bijna letterlijk blinde ambitie om elke dag de beste tv van het land te maken.’
Van Nieuwkerk gaat deze week niet in op vragen van de krant over de verschillende statements en zo blijft onduidelijk of hij ‘brengt mij nu in verlegenheid’ heeft toegevoegd op aandringen van de NPO-top. In de eerste verklaring aan deze krant betuigde Van Nieuwkerk verder geen spijt, reageerde hij niet op het feit dat veel medewerkers ziek werden en haalde hij uit naar twee oud-collega’s. Ook schreef hij over zijn recente woedeaanval bij de zomeropnamen van Chansons: ‘En dat ik Parijs onveilig zou hebben gemaakt? Doe me een lol.’
BNNVara zegt ‘zeer verrast’ te zijn over het contact van de NPO-top met Van Nieuwkerk over zijn statement. Zelf slaagde BNNVara er die dag juist niet in om rechtstreeks met Van Nieuwkerk te spreken. ‘Wij hebben op verschillende manieren geprobeerd om direct contact te krijgen met Matthijs op deze betreffende vrijdag. Dat is niet gelukt.’ BNNVara bood naar eigen zeggen zelfs aan om naar de Top2000-studio te komen. Van Nieuwkerks manager liet hen daarop weten ‘dat we niet hoefden te komen’, aldus BNNVara.
Toen Van Nieuwkerk de omstreden, eerste verklaring uiteindelijk toch verstuurde aan de Volkskrant, reageerde de omroep ontzet. BNNVara liet de presentator weten hier publiekelijk afstand van te nemen en zich ‘gedwongen’ te zien tot beraad over de toekomst. In de vijf kwartier die volgden besloot Van Nieuwkerk alsnog zijn verklaring te wijzigen en het woord ‘spijt’ hierin op te nemen. Maar het kwaad was al geschied: een paar dagen later zei de omroep te twijfelen aan zijn oprechtheid. Daarop verbrak Van Nieuwkerk de samenwerking met hen. Vrijdagochtend liet zijn management weten dat hij mee zal werken aan het onderzoek.
SPIJTBETUIGING OF NIET?
Uit de verklaring die volgens De Telegraaf de vroegste versie was:
‘Dat we kennelijk toch niet iedereen een veilig en gerust gevoel hebben kunnen geven, heeft veel te maken met de scherpe scharen van de ambitie om elke dag de beste tv van het land te maken.’
Uit de eerste verklaring die aan de Volkskrant is gestuurd op vrijdag 18 november om 14.32 uur:
‘Dat we kennelijk toch niet iedereen een veilig en gerust gevoel hebben kunnen geven brengt mij nu in verlegenheid. Het moet te maken hebben met de – in dit geval – bijna letterlijk blinde ambitie om elke dag de beste tv van het land te maken.’
Uit de tweede verklaring die aan de Volkskrant is gestuurd op vrijdag 18 november om 16.23 uur, en die in de krant is afgedrukt:
‘Dat we kennelijk toch niet iedereen een veilig en prettig gevoel hebben kunnen geven en dat het zelfs collega’s ziek heeft gemaakt, dat spijt me enorm.’
Update 25-11: Na publicatie van dit artikel kwam de NPO naar buiten met de opzet van het gedelegeerde onderzoek . Deze informatie is verwerkt in het artikel.
Frans Klein is het broertje van Lange Frans
Ik vind het artikel een beetje verwarrend. Wat is nu de uiteindelijke conclusie? Gaat de NPO wel of niet betrokken zijn bij het leiden van het onderzoek? Of is dat nog niet zeker?
3 comments
NPO-top adviseerde Van Nieuwkerk op het laatste moment over zijn omstreden eerste verklaring
NPO-bestuurders Frans Klein en Frederieke Leeflang adviseerden Matthijs van Nieuwkerk toen hij zijn eerste, omstreden verklaring opstelde over grensoverschrijdend gedrag bij DWDD. Toch wil diezelfde top opdrachtgever blijven van het onderzoek naar misstanden bij de publieke omroep.
De NPO bevestigt deze gang van zaken na vragen van de Volkskrant. De eerste verklaring leidde uiteindelijk tot de breuk tussen Van Nieuwkerk en omroep BNNVara, waarvoor hij tot afgelopen maandag programma’s maakte.
De betrokkenheid van de NPO-top bij deze verklaring zet de discussie op scherp over de vraag of de publieke omroep wel opdrachtgever kan blijven van het onderzoek naar de angstcultuur bij De Wereld Draait Door. NPO-directeur video Frans Klein legde deze week zijn werkzaamheden bij de NPO al tijdelijk neer, om ‘te voorkomen dat er discussie kan ontstaan over de onafhankelijkheid van het onderzoek’.
Staatssecretaris voor Media Gunay Uslu had de NPO gevraagd dat onderzoek te doen, maar regeringscommissaris voor grensoverschrijdend gedrag Mariëtte Hamer en het Commissariaat voor de Media drongen er deze week op aan het onderzoek op afstand te zetten van de NPO, om de schijn van belangenverstrengeling te voorkomen.
De publieke omroep maakte vrijdag aan het begin van de avond bekend een constructie te hebben bedacht waarmee het de onafhankelijkheid denkt te waarborgen. De raad van bestuur van de NPO, met Leeflang als voorzitter, blijft de ‘formele opdrachtgever’, maar een commissie van vier of vijf leden gaat het onderzoek ‘extern’ uitvoeren. Het onderzoek wordt bovendien verbreedt naar de hele publieke omroep. De uitkomsten worden in de eerste helft van 2023 verwacht. Regeringscommissaris Hamer heeft er ‘vertrouwen in dat er met dit gedelegeerde opdrachtgeverschap voldoende afstand is’ tot de NPO.
Kleedkamer
Op vrijdag 18 november, de dag waarop de Volkskrant ’s avonds onthulde dat tientallen medewerkers van DWDD ziek uitvielen als gevolg van de werksfeer, stuurde Van Nieuwkerk een concept van zijn reactie aan NPO-directeur Klein. Zij hadden eerder die week al telefonisch contact gehad. Klein zou niet op de concepttekst hebben gereageerd, verklaart de NPO. Maar hij sloot zich wel uit eigen beweging aan bij een bezoek dat NPO-voorzitter Frederieke Leeflang die dag bracht aan de opnamen van de Top2000 Quiz.
Leeflang zelf had daartoe donderdag een afspraak gemaakt met de directeur van omroep NTR, die het bekende eindejaarsprogramma uitzendt. ‘Er is zeker niet door mij besloten om hem mee te nemen’, zegt Leeflang over Klein. ‘Voor mij was op dat moment volstrekt onbekend dat Matthijs aan een statement werkte en mij zou vragen wat ik ervan vond.’
Toch gebeurde dat, toen Klein en Leeflang volgens de NPO om 13.40 uur in de kleedkamer van Van Nieuwkerk belandden. Klein had de opzet van het statement vlak voor betreding van de kleedkamer aan Leeflang voorgelezen, stelt de NPO. ‘En als iemand op dat moment aan je vraagt wat je ervan vindt, dan geef je antwoord’, aldus Leeflang. ‘Het zou heel raar zijn om dat niet te doen op dat moment.’
Onderzoek
Van Nieuwkerk zei in gesprek met Klein en Leeflang ‘veel spijt’ te hebben, volgens de NPO. Leeflang heeft toen gezegd dat ‘het natuurlijk jouw verklaring is, maar als je dat nu zo zegt tegen ons, dan moet je dat ook wel opschrijven, want dat heb ik niet gehoord’. Klein zou dezelfde opvatting hebben geuit. De NPO stelt dat het bezoek vijf minuten duurde. In de studio kregen aanwezigen die middag te horen dat er achter de schermen ‘topoverleg’ gaande was. De opnamen van de Top2000 Quiz zijn met ten minste een uur uitgesteld.
De vraag is of de rol van de NPO wordt betrokken in het onderzoek naar DWDD. Frans Klein was tot 2014 negen jaar lang mediadirecteur van omroep Vara (later BNNVara), die het succesprogramma uitzond. Hij negeerde diverse waarschuwingen over de werksfeer, bleek uit onderzoek van de Volkskrant. Daarna bleef Klein tot het einde van het programma in 2020 nauw betrokken bij de talkshow vanuit zijn functie als directeur video bij NPO, waar hij verantwoordelijk is voor de programmering van alle televisiezenders en online videoplatforms.
Over de betrokkenheid van de NPO bij de angstcultuur en het ziekteverzuim op de redactie van DWDD zei personeelsadviseur Mirjam de Klerk eerder tegen de Volkskrant: ‘Ik heb het altijd gezien als de prijs die betaald moest worden voor het succes, en die we met z’n allen hadden vastgesteld: de NPO, de directie van BNNVara, de eindredacteur en ik.’
Externe onderzoekscommissie
De NPO kondigde vrijdagavond aan de nog samen te stellen commissie ‘contouren’ mee te geven voor de onderzoeksopdracht, die zij uiteindelijk zelf kan formuleren. Het beslaat twee onderwerpen: de ‘systemische oorzaken van grensoverschrijdend gedrag’, waarbij de ‘competitieve omgeving’ en het ‘effect van tijdelijke contracten’ moet worden meegewogen; en ‘het grensoverschrijdende gedrag zelf’, waarbij ook gekeken moet worden naar wat er met signalen is gedaan. De commissie wordt bij dat laatste nadrukkelijk gevraagd niet alleen naar DWDD en omroep BNNVara te kijken, omdat sinds de publicatie bij het meldpunt Mores ook meldingen zijn binnengekomen over andere programma’s.
Hoogleraar bestuurlijke integriteit Michiel de Vries, verbonden aan de universiteit van Nijmegen, had voor de bekendmaking kritiek op het feit dat de NPO opdrachtgever blijft. ‘De enige natuurlijke verklaring die ik kan vinden is dat de NPO zichzelf wil vrijpleiten’, zegt hij. ‘Dat ze zo voorkomen dat ze zelf blaam treffen. Als ze zelf de mensen in de ‘commissie van wijze mensen’ mogen aanwijzen, dan stelt dat me niet gerust.’ De NPO geeft aan het opdrachtgeverschap te behouden ‘vanuit de wettelijke sturings- en coördinatie taak’.
Nieuwe passage
Van Nieuwkerk kreeg vorige week het conceptartikel van de Volkskrant een dag voor publicatie te lezen, en sleutelde daarna meermaals aan zijn reactie. De Telegraaf bracht vrijdag naar buiten dat in een eerste verklaring deze zin zou hebben gestaan: ‘Dat we kennelijk toch niet iedereen een veilig en gerust gevoel hebben kunnen geven, heeft veel te maken met de scherpe scharen van de ambitie om elke dag de beste tv van het land te maken.’
Maar die passage stond zo niet in het statement dat de manager van Van Nieuwkerk vorige week vrijdag om 14.32 uur naar de Volkskrant stuurde in reactie op de reconstructie van het grensoverschrijdend gedrag achter de schermen. Daarin stond: ‘Dat we kennelijk toch niet iedereen een veilig en gerust gevoel hebben kunnen geven brengt mij nu in verlegenheid. Het moet te maken hebben met de – in dit geval – bijna letterlijk blinde ambitie om elke dag de beste tv van het land te maken.’
Van Nieuwkerk gaat deze week niet in op vragen van de krant over de verschillende statements en zo blijft onduidelijk of hij ‘brengt mij nu in verlegenheid’ heeft toegevoegd op aandringen van de NPO-top. In de eerste verklaring aan deze krant betuigde Van Nieuwkerk verder geen spijt, reageerde hij niet op het feit dat veel medewerkers ziek werden en haalde hij uit naar twee oud-collega’s. Ook schreef hij over zijn recente woedeaanval bij de zomeropnamen van Chansons: ‘En dat ik Parijs onveilig zou hebben gemaakt? Doe me een lol.’
BNNVara zegt ‘zeer verrast’ te zijn over het contact van de NPO-top met Van Nieuwkerk over zijn statement. Zelf slaagde BNNVara er die dag juist niet in om rechtstreeks met Van Nieuwkerk te spreken. ‘Wij hebben op verschillende manieren geprobeerd om direct contact te krijgen met Matthijs op deze betreffende vrijdag. Dat is niet gelukt.’ BNNVara bood naar eigen zeggen zelfs aan om naar de Top2000-studio te komen. Van Nieuwkerks manager liet hen daarop weten ‘dat we niet hoefden te komen’, aldus BNNVara.
Toen Van Nieuwkerk de omstreden, eerste verklaring uiteindelijk toch verstuurde aan de Volkskrant, reageerde de omroep ontzet. BNNVara liet de presentator weten hier publiekelijk afstand van te nemen en zich ‘gedwongen’ te zien tot beraad over de toekomst. In de vijf kwartier die volgden besloot Van Nieuwkerk alsnog zijn verklaring te wijzigen en het woord ‘spijt’ hierin op te nemen. Maar het kwaad was al geschied: een paar dagen later zei de omroep te twijfelen aan zijn oprechtheid. Daarop verbrak Van Nieuwkerk de samenwerking met hen. Vrijdagochtend liet zijn management weten dat hij mee zal werken aan het onderzoek.
SPIJTBETUIGING OF NIET?
Uit de verklaring die volgens De Telegraaf de vroegste versie was:
‘Dat we kennelijk toch niet iedereen een veilig en gerust gevoel hebben kunnen geven, heeft veel te maken met de scherpe scharen van de ambitie om elke dag de beste tv van het land te maken.’
Uit de eerste verklaring die aan de Volkskrant is gestuurd op vrijdag 18 november om 14.32 uur:
‘Dat we kennelijk toch niet iedereen een veilig en gerust gevoel hebben kunnen geven brengt mij nu in verlegenheid. Het moet te maken hebben met de – in dit geval – bijna letterlijk blinde ambitie om elke dag de beste tv van het land te maken.’
Uit de tweede verklaring die aan de Volkskrant is gestuurd op vrijdag 18 november om 16.23 uur, en die in de krant is afgedrukt:
‘Dat we kennelijk toch niet iedereen een veilig en prettig gevoel hebben kunnen geven en dat het zelfs collega’s ziek heeft gemaakt, dat spijt me enorm.’
Update 25-11: Na publicatie van dit artikel kwam de NPO naar buiten met de opzet van het gedelegeerde onderzoek . Deze informatie is verwerkt in het artikel.
Frans Klein is het broertje van Lange Frans
Ik vind het artikel een beetje verwarrend. Wat is nu de uiteindelijke conclusie? Gaat de NPO wel of niet betrokken zijn bij het leiden van het onderzoek? Of is dat nog niet zeker?