Hann má hafa þessar skoðanir, vildi samt óska að fjölmiðlar væru ekki að auglýsa þær.
> Aðspurður um hvers vegna staðan sé svona hér á landi, hvort læknar hér séu bara svona ávísanaglaðir, segir Björn að þetta megi að hluta rekja til þess að trúrækni þjóðarinnar fari minnkandi. „Sorgin er að verða meira og meira sjúkdómsvædd. Þeir sem eru sanntrúaðir, þeir geta sótt svo mikinn mátt í trúna. Trúarheimspeki, það að geta sótt styrk í æðri mátt, trúin á hið góða, hið fagra og hið fullkomna er mjög góður styrkur,“ segir Björn.
Mér fannst þetta mjög athyglisvert.
Ef þetta er rétt en ég fór að spá í hvers vegna. Í gamla daga hafði fólk töfralækna fyrir líkamann og trú fyrir það andlega. Í dag hefur læknisfræði tekið við af töfralækningum en ekkert fullkomlega tekið við af trúnni. Við höfum víst sálfræðinga og geðlækna en það er ekki að fylla í skarðið (ef við skoðum tölur yfir geðræn vandamál).
Mín kenning er að A) það er ekki næstum því nógu mikið af þeim / ekki nógu skilvirk þjónusta og B) þekking okkar á andlegum vandamálum er svo takmörkuð að hvert mál tekur svakalegar auðlindir og margir sitja uppi með ekkert.
Trú/lífstílsfélög eru í raun “mass medicine” þar sem allir fá sama “lyfið” sem virkar í segjum 60% tilfella. Sálfræðingar/geðlæknar nota mjög persónubundnar aðgerðir og virka kannski í 85% tilfella (gisk tölur). En við höfum bara auðlindir til þess að gefa 20% af þjóðinni aðgang að þeim.
Höfum við kannski gripið of hratt í and-trú handbremsuna í stað þess að reyna að filtera út það slæma sem þeim fylgja til þess að bryggja bilið að almenningri andlegri heilbrigðisþjónustu sem mun ekki nást í bráð?
Ég held að það sé ekki hægt að negla niður beint orsök og samhengi hér, margir samverkandi þættir á ferðinni, en það er áberandi munur á andlegri líðan ungs fólks eftir að samfélagsmiðlar komust almennilega í gang.
Einfalda lausnin var auðvitað að dæla lyfjum í mannskapinn, þau bara virka stundum (ef ekki oftast) illa á rót vandans, hugsa að allir séu sammála um ofnotkun á þessum lyfjum og væri bara betra ef hægt væri að minnka þau.
Núna er ég af kynslóð sem lendir á milli beggja heima..fyrir samfélagsmiðla og eftir samfélagsmiðla svo ég sé hlutina í öðru ljósi og feginn að hafa verið ungur á þessum tíma, svona þegar við höfðum ennþá trú á internetinu og það var virkilega gagnlegt.
Hann hafði mig í fyrri hálfleik, ætla ekki að ljúga því.
Maður furðar sig ekki á því að margir treysti ekki geðheilbrigðiskerfinu á Íslandi þegar maður sér svona viðtöl.
Ímyndið ykkur að mæta til þessa gaurs með bullandi þunglyndi, kvíða og áfallastreyturöskun og hann er eitthvað “já þú þarft að styðja kvenréttindafélag minna og biðja meira til stóra djúdjú í skýjunum, þá ætti þetta að lagast”.
Þetta er nú meira helvítis bullið í manninum, amk hvað varðar lyfjaávísanir.
Ég greindist á fullorðinsárum með ADHD. Eftir að bíða í hátt í tvö ár eftir fjögurra tíma viðtali þar sem Sálfræðingingur greindi mig – Eða, réttara sagt, sendi umsökn á geðlækna sem samþykktu hana – Þá hitti ég geðlækni einu sinni, í innan við korter.
Ég var varla sestur niður þegar hann var byrjaður að skrifa Concerta lyfseðil. Gott og vel, alveg til í það, veit að það gefur flestum góða raun, en mig langaði í einhverja aðra meðferð líka. Spurði hann t.d eftir hugrænni atferlismeðferð, sem ég veit að hefur gefið góða raun.
Hann svona hálf andvarpaði og sagði mér að ég gæti kannski fengið einhverja HAM tíma ef lyfjagjöf virkaði ekki, en hann einfaldlega gæti ekki byrjað á því að reyna á HAM, einfaldlega vegna þess að biðlistinn væri alveg ofboðslega langur, framboð væri allt of lítið, og vegna þess að lyf virkuðu svo vel á flesta þá bara gæti hann ekki annað en byrjað á lyfjagjöf.
Ástæðan fyrir því að Íslendingar skrifa uppá svona mikið af geðlyfjum er einföld, og ekki af því að við erum svo trúlaus eða hver andskotinn þessi maður er eiginlega að reyna að segja – Heldur af því að önnur meðferðarúrræði við geðsjúkdómum eru nánast ekki í boði nema fyrir mjög akjút tilfelli.
Ein byltingin sem mér finnst eftirtektarvert að vanti er innkoma sjónvarpsins, og svo netsins seinna meir, til að fylla upp í hlutverk fjölskyldu og samfélags. Það hefur fátt skemmt eldri kynslóðirnar meira en sá ósiður að horfa á sjónvarp í marga tíma á dag, og gleypa við því sem þar birtist gagnrýnislaust.
Ég er sammála þessu að miklu leyti. Hvaða skoðun sem maður hefur á trúarbrögðunum, þá er erfitt að neita því að með dvínun trúar hefur tilgangurinn fengið að fjúka með. Í kjölfarið upplifa margir sig týnda, án fótfestu sem og skemu til að skilja upplifanir sínar og setja þær í samhengi.
Í gær var í fréttum að það sé discord hópur með yfir 200 strákum að deila nektarmyndum af unglingsstelpum og í dag var frétt um 11 ára krakka sem að væri að beita ofbeldi til að fá “like” á samfélagsmiðlum.
En auðvita eru geðsjúkdómar því að kenna að konur geta unnið utan heimilis og fólk trúir minna.
Trúvitleysingur segir annað fólk læknast ef það trúir. Held ég hafi heyrt einhversskonar útgáfu af þessu áður.
Spurning hvort að menn séu að skilja hvert hann sé að fara með trúarbrögðin, æðri máttur er alveg stórsniðugt tæki fyrir sálina sem “leiðsögn” getum við orðað sem getur hjálpað manni að láta ekki erfiðleikanna heltaka hugsarnirnar okkar. Þegar manni mistekst að átta sig á að hugsun sé hugsun, að hugsa án þess að átta sig á því að maður sé að hugsa að þá getur það verið vesen og leitt til andlegrar vanlíðan. Mindfulness, þar kemur trúarbrögð sterk inn.
11% stúlkna á aldrinum 12-17 á kvíðastillandi eru frekar sláandi tölur, vona að það sé ekki verið að dæla í þau bensó, það er ekkert grín að hætta á þeim.
Málið er að þetta eru flókin mál. Oft þá eru þessi lyf í raun þannig að ekki ætti að nota þau að staðaldri heldur er best að nota þau til að koma einstaklingi á þann stað að hægt sé að taka á rót vandans á annan hátt. En það getur tekið langan tíma og er venjulega á sviði sálfræðinga og kostar meira og þar með er það út úr sögunni. Betra að bara redda hlutunum heldur en að eyða meiru í aumingja og gera þetta almennilega. Svo vita sumir geðlæknar ekki jafn mikið um sum þessara lyfja og þið gætuð haldið sem er sinn eigin kapítuli (ekki spurja, ég myndi svara og það eru 3000 orð eða meira).
Síðan er þetta með líkamlegar orsakir. Hversu margir hafa verið sendir í svefnrannsókn eða blóðprufu af geðlækni? Ótrúlega margt sem getur verið að líkamlega sem lýsir sér á sama hátt og geðrænir sjúkdómar. Þetta eru hlutir sem oft er hægt að sjá á einfaldri blóðprufu og leysast á nokkrum vikum með breytingu á fæði, með vítamíni eða levothyroxini.
Sumir hins vegar beinlínis þurfa ákveðin lyf og munu þurfa þau um ókomin aldur. Ég þarf ákveðin lyf af því að heilinn í mér einfaldlega getur ekki framleitt rétt taugaboð efni í réttu magni. Framleiðslugalli í mér. Sama með skjaldkirtillinn, þú kemur ekki guðstrú í staðinn fyrir týroxini í skjaldkirtli. Meina engin myndi segja manneskju með blóðsýkingu að hún þurfi ekki sýklalyf í æð heldur bara guð. Honum virtist vera nokk sama þangað til sýklalyf voru fundin upp. Þá kemur venjulega ´en ég meina ekki svona **ekta** lyf, bara svona gervilyf fyrir hýsteríska auminga sem þurfa að reyna betur´sem er alls ekki neinir fordómar. Neip!
Þetta er vandinn. svo þótt að sum lyf séu ofnotuð vegna skorts á öðrum úrræðum (og jú líka af því lyfjagjafar hugmyndarfræðinn hefur verið ríkjandi á íslandi í geðheilbrigði) þá er hættulegt að taka umræðuna of langt í ´lyf eru vond´ áttina af því það er fólk sem er mjög veikt fyrir því og svo aðrir sem reyna að hagnast á því. T.d. and-bólusetningar liðið og svo fólk sem er að selja fæðubótarefni sem ´vernda gegn covid´.
Svo eru þeir sem eru með geðhvarfasýku sem eru stundum mjög gjarnir á að það sé ekkert að þeim meðan þeir eyða ævisparnaðinum á 20 mínútum í algjört bull. Horft á vin gera þetta nokkurn sinnum um ævina svo ég hef ekki mikla þolimæði fyrir þeim sem sögðu honum að geðlyf væru bara plat og virkuðu ekki á meðan guð og það sem þau voru að selja væri lausninn. Fyrir hann var það fyrst geðlyf, svo atferlismeðferð sem gerði honum kleyft að lifa sínu lífi án lyfjana (sem virkuðu en höfðu óæskilegar aukaverkanir). Hann þurfti samt sem áður seinna meir að nota geðlyf nokkur tímann á stuttum tímabilum til að komast yfir erfiða kafla í sínu lífi.
Ég bara er ekki lengur svo ungur og vitlaus að ég trúi á einhverja eina lausn fyrir alla í þessum málum. Ég hef séð svo margt. Séð fólk hætta á lyfjum sem voru að gera því mjög gott og veita því í raun nýtt líf, bara af því vinir eða fjölskylda kom in hjá því svona rosa sektarkend og skömm á því að vera á lyfjum. Þær sögur fóru aldrei vel. Besta útkoma var oftast að manneskjan framdi *ekki* sjálfsmorð. Mér finnst það ógeðslegt að gera það, að skemma heilsu annara fyrir þín eigin fordóma.
Stundum eru lyfin málið, stundum eru þau verri en upprunalega vandamálið. En gallinn er að allt of mikið af fólki vill neyða bara einni lausn upp á aðra. Það er ekkert betra ef sú lausn er ekki lyf heldur en þegar sá eini sannleiki er lyf. Það nennir bara engin að viðurkenna að fólk getur bara verið fokking mikið öðruvísi og það sem virkaði fyrir þig virkar kannski ekki baun fyrir Jóa frænda og það er ekki Jóa frænda að kenna.
Þetta er hárrétt hjá manninum en hann gerði þau mistök að gagnrýna þessar æðislegu þjóðfélagsbreytingar sem að sjálfsögðu geta ekki haft neinar slæmar afleiðingar í för með sér. Hvað varð um gagnrýna hugsun?
13 comments
Hann má hafa þessar skoðanir, vildi samt óska að fjölmiðlar væru ekki að auglýsa þær.
> Aðspurður um hvers vegna staðan sé svona hér á landi, hvort læknar hér séu bara svona ávísanaglaðir, segir Björn að þetta megi að hluta rekja til þess að trúrækni þjóðarinnar fari minnkandi. „Sorgin er að verða meira og meira sjúkdómsvædd. Þeir sem eru sanntrúaðir, þeir geta sótt svo mikinn mátt í trúna. Trúarheimspeki, það að geta sótt styrk í æðri mátt, trúin á hið góða, hið fagra og hið fullkomna er mjög góður styrkur,“ segir Björn.
Mér fannst þetta mjög athyglisvert.
Ef þetta er rétt en ég fór að spá í hvers vegna. Í gamla daga hafði fólk töfralækna fyrir líkamann og trú fyrir það andlega. Í dag hefur læknisfræði tekið við af töfralækningum en ekkert fullkomlega tekið við af trúnni. Við höfum víst sálfræðinga og geðlækna en það er ekki að fylla í skarðið (ef við skoðum tölur yfir geðræn vandamál).
Mín kenning er að A) það er ekki næstum því nógu mikið af þeim / ekki nógu skilvirk þjónusta og B) þekking okkar á andlegum vandamálum er svo takmörkuð að hvert mál tekur svakalegar auðlindir og margir sitja uppi með ekkert.
Trú/lífstílsfélög eru í raun “mass medicine” þar sem allir fá sama “lyfið” sem virkar í segjum 60% tilfella. Sálfræðingar/geðlæknar nota mjög persónubundnar aðgerðir og virka kannski í 85% tilfella (gisk tölur). En við höfum bara auðlindir til þess að gefa 20% af þjóðinni aðgang að þeim.
Höfum við kannski gripið of hratt í and-trú handbremsuna í stað þess að reyna að filtera út það slæma sem þeim fylgja til þess að bryggja bilið að almenningri andlegri heilbrigðisþjónustu sem mun ekki nást í bráð?
Ég held að það sé ekki hægt að negla niður beint orsök og samhengi hér, margir samverkandi þættir á ferðinni, en það er áberandi munur á andlegri líðan ungs fólks eftir að samfélagsmiðlar komust almennilega í gang.
Einfalda lausnin var auðvitað að dæla lyfjum í mannskapinn, þau bara virka stundum (ef ekki oftast) illa á rót vandans, hugsa að allir séu sammála um ofnotkun á þessum lyfjum og væri bara betra ef hægt væri að minnka þau.
Núna er ég af kynslóð sem lendir á milli beggja heima..fyrir samfélagsmiðla og eftir samfélagsmiðla svo ég sé hlutina í öðru ljósi og feginn að hafa verið ungur á þessum tíma, svona þegar við höfðum ennþá trú á internetinu og það var virkilega gagnlegt.
Hann hafði mig í fyrri hálfleik, ætla ekki að ljúga því.
Maður furðar sig ekki á því að margir treysti ekki geðheilbrigðiskerfinu á Íslandi þegar maður sér svona viðtöl.
Ímyndið ykkur að mæta til þessa gaurs með bullandi þunglyndi, kvíða og áfallastreyturöskun og hann er eitthvað “já þú þarft að styðja kvenréttindafélag minna og biðja meira til stóra djúdjú í skýjunum, þá ætti þetta að lagast”.
Þetta er nú meira helvítis bullið í manninum, amk hvað varðar lyfjaávísanir.
Ég greindist á fullorðinsárum með ADHD. Eftir að bíða í hátt í tvö ár eftir fjögurra tíma viðtali þar sem Sálfræðingingur greindi mig – Eða, réttara sagt, sendi umsökn á geðlækna sem samþykktu hana – Þá hitti ég geðlækni einu sinni, í innan við korter.
Ég var varla sestur niður þegar hann var byrjaður að skrifa Concerta lyfseðil. Gott og vel, alveg til í það, veit að það gefur flestum góða raun, en mig langaði í einhverja aðra meðferð líka. Spurði hann t.d eftir hugrænni atferlismeðferð, sem ég veit að hefur gefið góða raun.
Hann svona hálf andvarpaði og sagði mér að ég gæti kannski fengið einhverja HAM tíma ef lyfjagjöf virkaði ekki, en hann einfaldlega gæti ekki byrjað á því að reyna á HAM, einfaldlega vegna þess að biðlistinn væri alveg ofboðslega langur, framboð væri allt of lítið, og vegna þess að lyf virkuðu svo vel á flesta þá bara gæti hann ekki annað en byrjað á lyfjagjöf.
Ástæðan fyrir því að Íslendingar skrifa uppá svona mikið af geðlyfjum er einföld, og ekki af því að við erum svo trúlaus eða hver andskotinn þessi maður er eiginlega að reyna að segja – Heldur af því að önnur meðferðarúrræði við geðsjúkdómum eru nánast ekki í boði nema fyrir mjög akjút tilfelli.
Ein byltingin sem mér finnst eftirtektarvert að vanti er innkoma sjónvarpsins, og svo netsins seinna meir, til að fylla upp í hlutverk fjölskyldu og samfélags. Það hefur fátt skemmt eldri kynslóðirnar meira en sá ósiður að horfa á sjónvarp í marga tíma á dag, og gleypa við því sem þar birtist gagnrýnislaust.
Ég er sammála þessu að miklu leyti. Hvaða skoðun sem maður hefur á trúarbrögðunum, þá er erfitt að neita því að með dvínun trúar hefur tilgangurinn fengið að fjúka með. Í kjölfarið upplifa margir sig týnda, án fótfestu sem og skemu til að skilja upplifanir sínar og setja þær í samhengi.
Í gær var í fréttum að það sé discord hópur með yfir 200 strákum að deila nektarmyndum af unglingsstelpum og í dag var frétt um 11 ára krakka sem að væri að beita ofbeldi til að fá “like” á samfélagsmiðlum.
En auðvita eru geðsjúkdómar því að kenna að konur geta unnið utan heimilis og fólk trúir minna.
Trúvitleysingur segir annað fólk læknast ef það trúir. Held ég hafi heyrt einhversskonar útgáfu af þessu áður.
Spurning hvort að menn séu að skilja hvert hann sé að fara með trúarbrögðin, æðri máttur er alveg stórsniðugt tæki fyrir sálina sem “leiðsögn” getum við orðað sem getur hjálpað manni að láta ekki erfiðleikanna heltaka hugsarnirnar okkar. Þegar manni mistekst að átta sig á að hugsun sé hugsun, að hugsa án þess að átta sig á því að maður sé að hugsa að þá getur það verið vesen og leitt til andlegrar vanlíðan. Mindfulness, þar kemur trúarbrögð sterk inn.
11% stúlkna á aldrinum 12-17 á kvíðastillandi eru frekar sláandi tölur, vona að það sé ekki verið að dæla í þau bensó, það er ekkert grín að hætta á þeim.
Málið er að þetta eru flókin mál. Oft þá eru þessi lyf í raun þannig að ekki ætti að nota þau að staðaldri heldur er best að nota þau til að koma einstaklingi á þann stað að hægt sé að taka á rót vandans á annan hátt. En það getur tekið langan tíma og er venjulega á sviði sálfræðinga og kostar meira og þar með er það út úr sögunni. Betra að bara redda hlutunum heldur en að eyða meiru í aumingja og gera þetta almennilega. Svo vita sumir geðlæknar ekki jafn mikið um sum þessara lyfja og þið gætuð haldið sem er sinn eigin kapítuli (ekki spurja, ég myndi svara og það eru 3000 orð eða meira).
Síðan er þetta með líkamlegar orsakir. Hversu margir hafa verið sendir í svefnrannsókn eða blóðprufu af geðlækni? Ótrúlega margt sem getur verið að líkamlega sem lýsir sér á sama hátt og geðrænir sjúkdómar. Þetta eru hlutir sem oft er hægt að sjá á einfaldri blóðprufu og leysast á nokkrum vikum með breytingu á fæði, með vítamíni eða levothyroxini.
Sumir hins vegar beinlínis þurfa ákveðin lyf og munu þurfa þau um ókomin aldur. Ég þarf ákveðin lyf af því að heilinn í mér einfaldlega getur ekki framleitt rétt taugaboð efni í réttu magni. Framleiðslugalli í mér. Sama með skjaldkirtillinn, þú kemur ekki guðstrú í staðinn fyrir týroxini í skjaldkirtli. Meina engin myndi segja manneskju með blóðsýkingu að hún þurfi ekki sýklalyf í æð heldur bara guð. Honum virtist vera nokk sama þangað til sýklalyf voru fundin upp. Þá kemur venjulega ´en ég meina ekki svona **ekta** lyf, bara svona gervilyf fyrir hýsteríska auminga sem þurfa að reyna betur´sem er alls ekki neinir fordómar. Neip!
Þetta er vandinn. svo þótt að sum lyf séu ofnotuð vegna skorts á öðrum úrræðum (og jú líka af því lyfjagjafar hugmyndarfræðinn hefur verið ríkjandi á íslandi í geðheilbrigði) þá er hættulegt að taka umræðuna of langt í ´lyf eru vond´ áttina af því það er fólk sem er mjög veikt fyrir því og svo aðrir sem reyna að hagnast á því. T.d. and-bólusetningar liðið og svo fólk sem er að selja fæðubótarefni sem ´vernda gegn covid´.
Svo eru þeir sem eru með geðhvarfasýku sem eru stundum mjög gjarnir á að það sé ekkert að þeim meðan þeir eyða ævisparnaðinum á 20 mínútum í algjört bull. Horft á vin gera þetta nokkurn sinnum um ævina svo ég hef ekki mikla þolimæði fyrir þeim sem sögðu honum að geðlyf væru bara plat og virkuðu ekki á meðan guð og það sem þau voru að selja væri lausninn. Fyrir hann var það fyrst geðlyf, svo atferlismeðferð sem gerði honum kleyft að lifa sínu lífi án lyfjana (sem virkuðu en höfðu óæskilegar aukaverkanir). Hann þurfti samt sem áður seinna meir að nota geðlyf nokkur tímann á stuttum tímabilum til að komast yfir erfiða kafla í sínu lífi.
Ég bara er ekki lengur svo ungur og vitlaus að ég trúi á einhverja eina lausn fyrir alla í þessum málum. Ég hef séð svo margt. Séð fólk hætta á lyfjum sem voru að gera því mjög gott og veita því í raun nýtt líf, bara af því vinir eða fjölskylda kom in hjá því svona rosa sektarkend og skömm á því að vera á lyfjum. Þær sögur fóru aldrei vel. Besta útkoma var oftast að manneskjan framdi *ekki* sjálfsmorð. Mér finnst það ógeðslegt að gera það, að skemma heilsu annara fyrir þín eigin fordóma.
Stundum eru lyfin málið, stundum eru þau verri en upprunalega vandamálið. En gallinn er að allt of mikið af fólki vill neyða bara einni lausn upp á aðra. Það er ekkert betra ef sú lausn er ekki lyf heldur en þegar sá eini sannleiki er lyf. Það nennir bara engin að viðurkenna að fólk getur bara verið fokking mikið öðruvísi og það sem virkaði fyrir þig virkar kannski ekki baun fyrir Jóa frænda og það er ekki Jóa frænda að kenna.
Þetta er hárrétt hjá manninum en hann gerði þau mistök að gagnrýna þessar æðislegu þjóðfélagsbreytingar sem að sjálfsögðu geta ekki haft neinar slæmar afleiðingar í för með sér. Hvað varð um gagnrýna hugsun?