InterviewBart Meijman van Dappere Dokters
‘We doen in de zorg veel omdat het kan, niet omdat het effectief is’
Scherpe keuzen zijn onontkoombaar in de zorg, zegt huisarts Bart Meijman, maar politici en beleidsmakers durven die niet voldoende te maken. Met zijn beweging Dappere Dokters wil hij het gesprek op gang brengen over heikele thema’s als de maakbaarheidsillusie en de angst voor de dood.
Daphne van Paassen30 december 2022, 15:13
Bart Meijman Beeld Kiki Groot
Bart MeijmanBeeld Kiki Groot
Toen in zijn huisartsenpraktijk voor de vierde keer een patiënt van in de tachtig een vervangende hartklep kreeg à 20 duizend euro, ging er iets wringen bij Bart Meijman. Het waren geen vieve 80-plussers die nog iedere week op de tennisbaan stonden, maar ouderen met meerdere serieuze chronische ziekten, die achter een rollator liepen. Soms hadden ze zelf helemaal niet om de ingreep gevraagd, maar constateerde de cardioloog bij een routinecontrole dat als ze langer zouden wachten, de patiënt te slecht zou zijn voor de operatie.
Als huisarts werd Meijman niet eens geraadpleegd over hoe gezond deze patiënten nog waren, of over hoe hun leefsituatie was. Was dit nog ‘passende zorg’ – zorg die bewezen werkt tegen een redelijke prijs?
10 procent van de mensen tussen 80 en 90 jaar heeft een vernauwde hartklep, waardoor het hart het bloed niet goed meer kan rondpompen. ‘Gaan we die allemaal vervangen?’, vraagt hij retorisch in zijn spreekkamer in Amsterdam – groot grenen houten bureau, foto’s aan de muur van een Afrikaans vluchtelingenkamp waar hij een tijd werkte voor Artsen zonder Grenzen. ‘Alsof slijtage en afname in vitaliteit niet horen bij het ouder worden en ons op een bepaalde manier ook voorbereiden op onze sterfelijkheid.’
Het is een delicaat onderwerp, beseft Meijman. Maar het is ook een goed voorbeeld van waar het wringt in de zorg. Als de bomen tot in de hemel groeiden en er geen tekorten of schrijnende situaties waren, was er minder aan de hand geweest. Maar dat is niet zo. De zorg wordt onbetaalbaar én onuitvoerbaar als we doorgaan zoals we nu doen. Nederland zou dan in 2060 20 procent van het nationaal inkomen aan de zorg uitgeven. Nu is dat bijna 13 procent; 98 miljard per jaar. ‘Geld dat niet naar onderwijs, huisvesting of de bestrijding van de klimaatcrisis kan.’ Nu al werkt een op de zes werknemers in de zorg en hebben we desondanks een tekort van 80 duizend zorgprofessionals.
Buitengewoon goed en nuttig initiatief, deze dappere dokters. Niet alles wat *kan*, is wenselijk *voor specifiek deze patient*. Passende zorg is soms alles inzetten en soms afwachten. Maar goede uitleg hierover kost tijd en dat wordt niet vergoed.
Eén van de meest belangrijke onderwerpen in de zorg op dit moment. Maar helaas durven maar weinig mensen het erover te hebben.
[removed]
Interessant artikel. Ik hoop dat met deze punten wat wordt gedaan in Den Haag.
Zo ken ik iemand van in de 80, zn hele leven gerookt als een ketter, nu aggressieve uitgezaaide longkanker. Is niet meer te genezen en heeft nog maar een paar maanden te leven. Maar krijgt wel dure chemotherapie en dergelijken, om het misschien nog een maandje te rekken. Me dunkt dat het dan toch verstandiger is om juist in de jeugd te investeren ipv in bejaarden.
Kan er niet preventief aan de patient gevraagd worden wat er in dit geval gewenst is? Net zoals het donorregister.
Ben het met wel met deze man eens op veel punten, uiteindelijk bereiken we allemaal een leeftijd dat we de dood moeten accepteren. En de dood, die is taboe. Vroeger vervulde het geloof nog een functie om ons enigszins voor te bereiden op de dood. Tegenwoordig denk ik dat we een nieuwe groep mensen nodig hebben. Ik ben een groot voorstander voor de inzet van begeleiding en pyschedelica voor diegene die uit het leven willen stappen. En euthanasie voor diegene waarbij duidelijk is dat ze lijden als ze verder kunnen.
Ik vind het complete waanzin dat we iedereen zelfs tegen hun wil in in leven willen houden. De dood is een onderdeel van het leven, en daar ga ik zelf liever zacht in dat enkele weirdo’s die vanuit geloof of moraal denken mijn lijdensweg nog even te moeten verlengen.
We doen ook veel niet ondanks dat we het kunnen.
Probeer maar eens een benodigde kunstheup te krijgen als je 30 bent en je heup technisch gezien nog functioneel is.
Een erg inspirerend stukje, ik zie alleen ook meteen het ultieme Nederlandse probleem opduiken.
Dit vraagt om persoonlijke aandacht en een dokter die als autoriteit wordt gezien.
Idealiter zou je hier een richtlijn voor willen hebben, geen hartoperaties meer na 80e, geen chemotherapie meer na je 75e etc etc. Want als dan een dokter het gesprek met je begint over stoppen met behandelen en langzaam doodgaan, is hij niet laakbaar. Echter is de werkelijkheid weerbarstiger, er zijn 60ers die nog maanden te leven hebben, en 80ers die nog elke dag tennissen en dus wellicht wel die hartklep gaan “gebruiken”. Dus eindigen we in een situatie dat iemand (een dokter, wellicht een team dokters?) moet(en) gaan beslissen of een behandeling nog zin heeft.
Ook de zorg zelf heeft de afgelopen jaren zichzelf niet overal van zijn beste kant laten zien. Mijn moeder kreeg een doorverwijzing naar een cardioloog, wat ingepland werd meer dan een maand later; toen ik de huisarts nogmaals belde dat mijn moeder echt slecht was en haar vandaag naar de cardioloog wilde hebben gingen ze goed kijken en bleek ze die dag nog een spoedoperatie nodig te hebben om een pacemaker te plaatsen. Waar dit fout ging? Geen idee, vond de huisarts het niet slecht genoeg? Heeft de afdeling cardiologie een inschattingsfout gemaakt? We weten het niet, maar ik heb vergelijkbare situaties van anderen ook gehoord.
Dus onder aan de streep, ben ik voor wat de dokter hier aandacht aan geeft. Alleen de uitvoering en ethische dilemma’s die hierbij komen kijken, lijken me een flinke kluif.
Dus, de grap van dit stuk is dat het tijdloos is. EXACT dezelfde discussie voerden we in de jaren ’90 en rond 2008 toen het zorgstelsel grotendeels werd omgegooid. Onder het Ziekenfonds was Nederland relatief vooruitstrevend in het bieden van evidence-based passende zorg, wat o.a. heeft geleid tot de amerikaanse samenzweringstheorie van de ‘death panels’ (panels van artsen die bepalen wie er wel of niet gaat sterven). Dit, samen met een meer Beveridge-achtige structuur van het Ziekenfonds zorgde ervoor dat dit een relatief goedkoop systeem was, maar met vrij matige uitkomsten en tevredenheid, zeker naar het einde van het stelsel toe (en zeker vergeleken met nu).
En nu speelt het weer. Voor een geliberaliseerd systeem is Nederland best goed in het bieden van passende zorg, vooral door ons systeem van huisartsen als eerste aanspreekpunt. Waar het juist misgaat is wanneer de huisarts effectief wordt omzeild door een specialist of wanneer communicatie stukgaat. Een van de oplossingen die we hiervoor hadden ontworpen was het EPD, maar dit is niet zo uitgewerkt als gehoopt en biedt niet de mogelijkheid om bijv. via het EPD alle behandelende specialisten en huisartsen op de hoogte te stellen van een wijziging of beslissing.
Het moet zo frustrerend zijn om arts te zijn en te zien dat de politiek het recht van bedrijven om allerlei zooi te verkopen belangrijker vindt dan te zorgen voor de volksgezondheid.
Ik denk ook dat iemand die niet bekend is met zorg vaak toch ook onrealistische verwachtingen heeft… neem reanimatie een groot deel van de artsen zou dit voor zichzelf alleen willen als ze in het ziekenhuis zijn omdat daar buiten de gevolgen vaak niet mis zijn… er zijn altijd uitzonderingen uiteraard maar je bent uiteindelijk meer geholpen door geen zorg nodig te hebben dan in de molen terecht te komen.
Zo veel druk vanuit zorgverzekeringen is ook niet gezond. Die zitten om elke minuut te zeuren en doen alles om je zo min mogelijk te betalen. Het is onmogelijk je werk te doen als je steeds minder tijd krijgt, en meer administratie moet doen binnen deze tijd.
Ik ben wel erg benieuwd hoe dat voorbeeld van die hartklep kan hoor.
Mijn oma van ong halverwege tachtig heeft deze vorig jaar ook gehad. Na gesprek met cardioloog die duidelijk aangaf wat de risico’s waren maar gezien hoe actief zij nog was er in zijn opinie nog genoeg positief resultaat uit te halen zou zijn, met ook dringende advies goed met familie te overleggen of je deze operatie inderdaad nog wil of liever niet. Daarna nog afspraak gehad met geriater of die het er ook mee eens was en zelfs nog een fysio of iets die heeft gekeken of de operatie haalbaar was. Daarna alsnog gesprek met cardioloog om nogmaals alle meningen te bespreken en uiteindelijk dus wel gedaan.
Lijkt mij dat dit in de meeste ziekenhuizen protocol is ipv elke 80plusser klakkeloos onder het mes te gooien zoals deze huisarts het nu beschrijft. De niets doen optie is altijd besproken rondom de zorg van mijn grootouders.
>‘Een gezonde leefomgeving creëren heeft zeker effect, maar ik geloof niet zo in het aanspreken op individuele verantwoordelijkheid. Als je je als overheid echt zo’n zorgen maakt en de gezondheid van mensen preventief wilt aanpakken, maak dat pakje sigaretten dan 40 euro. Voer een vet- en suikertaks in en maak gezond eten goedkoop. Dán pak je de grootste ziekteverwekkers aan. Dat zet zoden aan de dijk.
Volgens mij valt hier de meeste winst te behalen. Zoveel van wat je in de supermarkt kan kopen draagt onomstotelijk bij aan de ontwikkeling van chronische ziektes, maar dat gebeurt zo geleidelijk dat de gemiddelde mens geen impuls krijgt om zijn/haar slechte gewoontes vanzelf te corrigeren. De overheid zou hier echt harder beleid voor moeten maken, te beginnen met sigaretten en alcohol.
Geneeskundestudent hier: mijn ervaring is dat artsen dit héel vaak aankaarten, maar dat er gewoon niks mee gedaan wordt. Daarnaast zijn patiënten enorm veeleisend geworden. Patiënten hebben geen claimrecht, en artsen mogen dus altijd weigeren een behandeling in te zetten, maar dan riskeer je wel een tuchtzaak aan je broek.
Overigens zijn door dit soort nutteloze behandelingen ook wél nuttige behandelingen die nu opeens niet meer vergoed worden, zo verzuchtte een endocrinoloog-botspecialist dat vanaf 1 januari vitamine D supplementen niet meer vergoed worden, zelfs bij medische indicatie, zoals osteoporose (broze botten) of hypoparathyreodie (slecht werkende bijschildklieren)
17 comments
InterviewBart Meijman van Dappere Dokters
‘We doen in de zorg veel omdat het kan, niet omdat het effectief is’
Scherpe keuzen zijn onontkoombaar in de zorg, zegt huisarts Bart Meijman, maar politici en beleidsmakers durven die niet voldoende te maken. Met zijn beweging Dappere Dokters wil hij het gesprek op gang brengen over heikele thema’s als de maakbaarheidsillusie en de angst voor de dood.
Daphne van Paassen30 december 2022, 15:13
Bart Meijman Beeld Kiki Groot
Bart MeijmanBeeld Kiki Groot
Toen in zijn huisartsenpraktijk voor de vierde keer een patiënt van in de tachtig een vervangende hartklep kreeg à 20 duizend euro, ging er iets wringen bij Bart Meijman. Het waren geen vieve 80-plussers die nog iedere week op de tennisbaan stonden, maar ouderen met meerdere serieuze chronische ziekten, die achter een rollator liepen. Soms hadden ze zelf helemaal niet om de ingreep gevraagd, maar constateerde de cardioloog bij een routinecontrole dat als ze langer zouden wachten, de patiënt te slecht zou zijn voor de operatie.
Als huisarts werd Meijman niet eens geraadpleegd over hoe gezond deze patiënten nog waren, of over hoe hun leefsituatie was. Was dit nog ‘passende zorg’ – zorg die bewezen werkt tegen een redelijke prijs?
10 procent van de mensen tussen 80 en 90 jaar heeft een vernauwde hartklep, waardoor het hart het bloed niet goed meer kan rondpompen. ‘Gaan we die allemaal vervangen?’, vraagt hij retorisch in zijn spreekkamer in Amsterdam – groot grenen houten bureau, foto’s aan de muur van een Afrikaans vluchtelingenkamp waar hij een tijd werkte voor Artsen zonder Grenzen. ‘Alsof slijtage en afname in vitaliteit niet horen bij het ouder worden en ons op een bepaalde manier ook voorbereiden op onze sterfelijkheid.’
Het is een delicaat onderwerp, beseft Meijman. Maar het is ook een goed voorbeeld van waar het wringt in de zorg. Als de bomen tot in de hemel groeiden en er geen tekorten of schrijnende situaties waren, was er minder aan de hand geweest. Maar dat is niet zo. De zorg wordt onbetaalbaar én onuitvoerbaar als we doorgaan zoals we nu doen. Nederland zou dan in 2060 20 procent van het nationaal inkomen aan de zorg uitgeven. Nu is dat bijna 13 procent; 98 miljard per jaar. ‘Geld dat niet naar onderwijs, huisvesting of de bestrijding van de klimaatcrisis kan.’ Nu al werkt een op de zes werknemers in de zorg en hebben we desondanks een tekort van 80 duizend zorgprofessionals.
Buitengewoon goed en nuttig initiatief, deze dappere dokters. Niet alles wat *kan*, is wenselijk *voor specifiek deze patient*. Passende zorg is soms alles inzetten en soms afwachten. Maar goede uitleg hierover kost tijd en dat wordt niet vergoed.
Eén van de meest belangrijke onderwerpen in de zorg op dit moment. Maar helaas durven maar weinig mensen het erover te hebben.
[removed]
Interessant artikel. Ik hoop dat met deze punten wat wordt gedaan in Den Haag.
Zo ken ik iemand van in de 80, zn hele leven gerookt als een ketter, nu aggressieve uitgezaaide longkanker. Is niet meer te genezen en heeft nog maar een paar maanden te leven. Maar krijgt wel dure chemotherapie en dergelijken, om het misschien nog een maandje te rekken. Me dunkt dat het dan toch verstandiger is om juist in de jeugd te investeren ipv in bejaarden.
Kan er niet preventief aan de patient gevraagd worden wat er in dit geval gewenst is? Net zoals het donorregister.
Ben het met wel met deze man eens op veel punten, uiteindelijk bereiken we allemaal een leeftijd dat we de dood moeten accepteren. En de dood, die is taboe. Vroeger vervulde het geloof nog een functie om ons enigszins voor te bereiden op de dood. Tegenwoordig denk ik dat we een nieuwe groep mensen nodig hebben. Ik ben een groot voorstander voor de inzet van begeleiding en pyschedelica voor diegene die uit het leven willen stappen. En euthanasie voor diegene waarbij duidelijk is dat ze lijden als ze verder kunnen.
Ik vind het complete waanzin dat we iedereen zelfs tegen hun wil in in leven willen houden. De dood is een onderdeel van het leven, en daar ga ik zelf liever zacht in dat enkele weirdo’s die vanuit geloof of moraal denken mijn lijdensweg nog even te moeten verlengen.
We doen ook veel niet ondanks dat we het kunnen.
Probeer maar eens een benodigde kunstheup te krijgen als je 30 bent en je heup technisch gezien nog functioneel is.
Een erg inspirerend stukje, ik zie alleen ook meteen het ultieme Nederlandse probleem opduiken.
Dit vraagt om persoonlijke aandacht en een dokter die als autoriteit wordt gezien.
Idealiter zou je hier een richtlijn voor willen hebben, geen hartoperaties meer na 80e, geen chemotherapie meer na je 75e etc etc. Want als dan een dokter het gesprek met je begint over stoppen met behandelen en langzaam doodgaan, is hij niet laakbaar. Echter is de werkelijkheid weerbarstiger, er zijn 60ers die nog maanden te leven hebben, en 80ers die nog elke dag tennissen en dus wellicht wel die hartklep gaan “gebruiken”. Dus eindigen we in een situatie dat iemand (een dokter, wellicht een team dokters?) moet(en) gaan beslissen of een behandeling nog zin heeft.
Ook de zorg zelf heeft de afgelopen jaren zichzelf niet overal van zijn beste kant laten zien. Mijn moeder kreeg een doorverwijzing naar een cardioloog, wat ingepland werd meer dan een maand later; toen ik de huisarts nogmaals belde dat mijn moeder echt slecht was en haar vandaag naar de cardioloog wilde hebben gingen ze goed kijken en bleek ze die dag nog een spoedoperatie nodig te hebben om een pacemaker te plaatsen. Waar dit fout ging? Geen idee, vond de huisarts het niet slecht genoeg? Heeft de afdeling cardiologie een inschattingsfout gemaakt? We weten het niet, maar ik heb vergelijkbare situaties van anderen ook gehoord.
Dus onder aan de streep, ben ik voor wat de dokter hier aandacht aan geeft. Alleen de uitvoering en ethische dilemma’s die hierbij komen kijken, lijken me een flinke kluif.
Dus, de grap van dit stuk is dat het tijdloos is. EXACT dezelfde discussie voerden we in de jaren ’90 en rond 2008 toen het zorgstelsel grotendeels werd omgegooid. Onder het Ziekenfonds was Nederland relatief vooruitstrevend in het bieden van evidence-based passende zorg, wat o.a. heeft geleid tot de amerikaanse samenzweringstheorie van de ‘death panels’ (panels van artsen die bepalen wie er wel of niet gaat sterven). Dit, samen met een meer Beveridge-achtige structuur van het Ziekenfonds zorgde ervoor dat dit een relatief goedkoop systeem was, maar met vrij matige uitkomsten en tevredenheid, zeker naar het einde van het stelsel toe (en zeker vergeleken met nu).
En nu speelt het weer. Voor een geliberaliseerd systeem is Nederland best goed in het bieden van passende zorg, vooral door ons systeem van huisartsen als eerste aanspreekpunt. Waar het juist misgaat is wanneer de huisarts effectief wordt omzeild door een specialist of wanneer communicatie stukgaat. Een van de oplossingen die we hiervoor hadden ontworpen was het EPD, maar dit is niet zo uitgewerkt als gehoopt en biedt niet de mogelijkheid om bijv. via het EPD alle behandelende specialisten en huisartsen op de hoogte te stellen van een wijziging of beslissing.
Het moet zo frustrerend zijn om arts te zijn en te zien dat de politiek het recht van bedrijven om allerlei zooi te verkopen belangrijker vindt dan te zorgen voor de volksgezondheid.
Ik denk ook dat iemand die niet bekend is met zorg vaak toch ook onrealistische verwachtingen heeft… neem reanimatie een groot deel van de artsen zou dit voor zichzelf alleen willen als ze in het ziekenhuis zijn omdat daar buiten de gevolgen vaak niet mis zijn… er zijn altijd uitzonderingen uiteraard maar je bent uiteindelijk meer geholpen door geen zorg nodig te hebben dan in de molen terecht te komen.
Zo veel druk vanuit zorgverzekeringen is ook niet gezond. Die zitten om elke minuut te zeuren en doen alles om je zo min mogelijk te betalen. Het is onmogelijk je werk te doen als je steeds minder tijd krijgt, en meer administratie moet doen binnen deze tijd.
Ik ben wel erg benieuwd hoe dat voorbeeld van die hartklep kan hoor.
Mijn oma van ong halverwege tachtig heeft deze vorig jaar ook gehad. Na gesprek met cardioloog die duidelijk aangaf wat de risico’s waren maar gezien hoe actief zij nog was er in zijn opinie nog genoeg positief resultaat uit te halen zou zijn, met ook dringende advies goed met familie te overleggen of je deze operatie inderdaad nog wil of liever niet. Daarna nog afspraak gehad met geriater of die het er ook mee eens was en zelfs nog een fysio of iets die heeft gekeken of de operatie haalbaar was. Daarna alsnog gesprek met cardioloog om nogmaals alle meningen te bespreken en uiteindelijk dus wel gedaan.
Lijkt mij dat dit in de meeste ziekenhuizen protocol is ipv elke 80plusser klakkeloos onder het mes te gooien zoals deze huisarts het nu beschrijft. De niets doen optie is altijd besproken rondom de zorg van mijn grootouders.
>‘Een gezonde leefomgeving creëren heeft zeker effect, maar ik geloof niet zo in het aanspreken op individuele verantwoordelijkheid. Als je je als overheid echt zo’n zorgen maakt en de gezondheid van mensen preventief wilt aanpakken, maak dat pakje sigaretten dan 40 euro. Voer een vet- en suikertaks in en maak gezond eten goedkoop. Dán pak je de grootste ziekteverwekkers aan. Dat zet zoden aan de dijk.
Volgens mij valt hier de meeste winst te behalen. Zoveel van wat je in de supermarkt kan kopen draagt onomstotelijk bij aan de ontwikkeling van chronische ziektes, maar dat gebeurt zo geleidelijk dat de gemiddelde mens geen impuls krijgt om zijn/haar slechte gewoontes vanzelf te corrigeren. De overheid zou hier echt harder beleid voor moeten maken, te beginnen met sigaretten en alcohol.
Geneeskundestudent hier: mijn ervaring is dat artsen dit héel vaak aankaarten, maar dat er gewoon niks mee gedaan wordt. Daarnaast zijn patiënten enorm veeleisend geworden. Patiënten hebben geen claimrecht, en artsen mogen dus altijd weigeren een behandeling in te zetten, maar dan riskeer je wel een tuchtzaak aan je broek.
Overigens zijn door dit soort nutteloze behandelingen ook wél nuttige behandelingen die nu opeens niet meer vergoed worden, zo verzuchtte een endocrinoloog-botspecialist dat vanaf 1 januari vitamine D supplementen niet meer vergoed worden, zelfs bij medische indicatie, zoals osteoporose (broze botten) of hypoparathyreodie (slecht werkende bijschildklieren)