Onderzoek Nederland belastingparadijs – ‘Wij zijn geen mondiale inspecteur’
Lang sloot Nederland de ogen voor de rol die het speelde bij belastingontwijking van multinationals. Toen een discussie uiteindelijk oplaaide, ging het lang over de vraag of Nederland nou wel of niet een belastingparadijs is, terwijl maatregelen uitbleven. Een ommekeer kwam, leert een reconstructie, maar dreigt te vroeg weer te stoppen.
Martin Wörsdörfer herinnert zich nog goed hoe de ‘gierende paniek’ direct toesloeg. De tax director was op het kantoor van Deloitte Rotterdam aan het werk toen het nieuws binnenkwam. Al snel hingen bezorgde Amerikaanse klanten aan de lijn. Ook in Den Haag hadden ze niets aan zien komen. ‘Wist u dan van tevoren dat Nederland op deze manier in het stuk genoemd zou worden?’ vraagt een journalist aan minister van Financiën Wouter Bos op een persconferentie op 5 mei 2009. ‘Ik niet’, antwoordt hij kortaf, waarna zijn staatssecretaris Jan Kees de Jager het van hem overneemt: ‘Wij waren daar inderdaad eigenlijk geheel door overvallen.’
Een dag eerder had in Amerika de pas verkozen president Barack Obama de pers toegesproken. Achter zijn eiken spreekgestoelte omringd door witmarmeren pilaren, goudomrande rode tapijten en dito stoelen presenteerde hij een van de hoofddoelen van zijn presidentschap in een poging zijn verkiezingsbelofte van change in te lossen. ‘Nobody likes paying taxes’, begint hij, alvorens hij midden in de wereldwijde financiële crisis de strijd aanbindt met belastingontwijking van Amerikaanse multinationals. ‘Eerlijkheid en balans’ moeten terugkeren in het belastingstelsel en daarom belooft zijn regering op te treden (‘crack down’) tegen ‘tax havens’ die multinationals helpen belasting te ontwijken. En wie zijn die ‘tax havens’ volgens de president? Bermuda, Ierland én Nederland.
Is Nederland inderdaad een ‘tax haven’? Dat is een vraag die sindsdien vaak gesteld wordt in de Tweede Kamer in een debat dat zich laat opdelen in twee duidelijke kampen: ‘kamp vestigingsklimaat’ vreest dat we bedrijven wegjagen, ‘kamp belastingparadijs’ waarschuwt dat het land geen fiscale vluchthaven mag zijn voor het grote bedrijfsleven.
Geen enkel kabinet heeft ooit uitgesproken dat Nederland een belastingparadijs is, of ooit geweest zou zijn, en toch zijn er sindsdien verschillende nationale maatregelen genomen tegen belastingontwijking en -ontduiking. Volgens de huidige staatssecretaris van Financiën Marnix van Rij is Nederland opgeschoven van dwarsligger naar ‘koploper’ als het gaat om internationale samenwerking tegen belastingontwijking. Wat klopt daarvan en hoe kwam dat?
De Groene analyseerde samen met de Utrecht Dataschool 4110 parlementaire spreekbeurten tussen 1995 en 2021 met verwijzingen naar de discussie over het Nederlandse vestigingsklimaat én verwijzingen naar de discussie over het al dan niet zijn van een belastingparadijs. Daarnaast spraken wij met verschillende hoofdpersonen in de politiek, beleidsmakers bij het ministerie van Financiën en wetenschappers. Later dan de rest van de wereld opende Nederland de ogen voor de kwalijke rol die het speelde als handlanger van multinationals op zoek naar lage belastingdruk. Waar de VVD en het CDA het luidst ijverden voor een sterk vestigingsklimaat waren de SP en GroenLinks het meest uitgesproken over de uitwassen van Nederland belastingparadijs. Halfweg kabinet-Rutte II (2012-2017) sijpelde bij steeds meer politieke partijen door dat Nederland het leven moest beteren. De beleidsmatige ommekeer kwam met het kabinet-Rutte III in 2018, maar dreigt te vroeg weer een halt te worden toegeroepen.
Niet zo ongemakkelijk toch? Als dat in het belang van Nederland is, dan is het een logisch beleid om te voeren.
2 comments
[archive link](https://archive.ph/VTAje)
Onderzoek Nederland belastingparadijs – ‘Wij zijn geen mondiale inspecteur’
Lang sloot Nederland de ogen voor de rol die het speelde bij belastingontwijking van multinationals. Toen een discussie uiteindelijk oplaaide, ging het lang over de vraag of Nederland nou wel of niet een belastingparadijs is, terwijl maatregelen uitbleven. Een ommekeer kwam, leert een reconstructie, maar dreigt te vroeg weer te stoppen.
Martin Wörsdörfer herinnert zich nog goed hoe de ‘gierende paniek’ direct toesloeg. De tax director was op het kantoor van Deloitte Rotterdam aan het werk toen het nieuws binnenkwam. Al snel hingen bezorgde Amerikaanse klanten aan de lijn. Ook in Den Haag hadden ze niets aan zien komen. ‘Wist u dan van tevoren dat Nederland op deze manier in het stuk genoemd zou worden?’ vraagt een journalist aan minister van Financiën Wouter Bos op een persconferentie op 5 mei 2009. ‘Ik niet’, antwoordt hij kortaf, waarna zijn staatssecretaris Jan Kees de Jager het van hem overneemt: ‘Wij waren daar inderdaad eigenlijk geheel door overvallen.’
Een dag eerder had in Amerika de pas verkozen president Barack Obama de pers toegesproken. Achter zijn eiken spreekgestoelte omringd door witmarmeren pilaren, goudomrande rode tapijten en dito stoelen presenteerde hij een van de hoofddoelen van zijn presidentschap in een poging zijn verkiezingsbelofte van change in te lossen. ‘Nobody likes paying taxes’, begint hij, alvorens hij midden in de wereldwijde financiële crisis de strijd aanbindt met belastingontwijking van Amerikaanse multinationals. ‘Eerlijkheid en balans’ moeten terugkeren in het belastingstelsel en daarom belooft zijn regering op te treden (‘crack down’) tegen ‘tax havens’ die multinationals helpen belasting te ontwijken. En wie zijn die ‘tax havens’ volgens de president? Bermuda, Ierland én Nederland.
Is Nederland inderdaad een ‘tax haven’? Dat is een vraag die sindsdien vaak gesteld wordt in de Tweede Kamer in een debat dat zich laat opdelen in twee duidelijke kampen: ‘kamp vestigingsklimaat’ vreest dat we bedrijven wegjagen, ‘kamp belastingparadijs’ waarschuwt dat het land geen fiscale vluchthaven mag zijn voor het grote bedrijfsleven.
Geen enkel kabinet heeft ooit uitgesproken dat Nederland een belastingparadijs is, of ooit geweest zou zijn, en toch zijn er sindsdien verschillende nationale maatregelen genomen tegen belastingontwijking en -ontduiking. Volgens de huidige staatssecretaris van Financiën Marnix van Rij is Nederland opgeschoven van dwarsligger naar ‘koploper’ als het gaat om internationale samenwerking tegen belastingontwijking. Wat klopt daarvan en hoe kwam dat?
De Groene analyseerde samen met de Utrecht Dataschool 4110 parlementaire spreekbeurten tussen 1995 en 2021 met verwijzingen naar de discussie over het Nederlandse vestigingsklimaat én verwijzingen naar de discussie over het al dan niet zijn van een belastingparadijs. Daarnaast spraken wij met verschillende hoofdpersonen in de politiek, beleidsmakers bij het ministerie van Financiën en wetenschappers. Later dan de rest van de wereld opende Nederland de ogen voor de kwalijke rol die het speelde als handlanger van multinationals op zoek naar lage belastingdruk. Waar de VVD en het CDA het luidst ijverden voor een sterk vestigingsklimaat waren de SP en GroenLinks het meest uitgesproken over de uitwassen van Nederland belastingparadijs. Halfweg kabinet-Rutte II (2012-2017) sijpelde bij steeds meer politieke partijen door dat Nederland het leven moest beteren. De beleidsmatige ommekeer kwam met het kabinet-Rutte III in 2018, maar dreigt te vroeg weer een halt te worden toegeroepen.
Niet zo ongemakkelijk toch? Als dat in het belang van Nederland is, dan is het een logisch beleid om te voeren.