De linkse samenwerking dendert voort. Voor zover er nog tegenstanders zijn, voeren die een achterhoedegevecht. Geheime diners, samenwerkende partij-ideologen en tal van ledenavonden moeten hun belangrijkste tegenargument van tafel vegen: het gaat niet alleen om macht, maar óók om idealen.
Coen van de Ven beeld Pepijn Zurburg
esse Klaver wijst met opgestroopte mouwen de verte in, Attje Kuiken kijkt vastberaden in dezelfde richting, maar drukt ook een bosje rode rozen tegen de borst. Ze staan op een berg van ellende, opgebouwd uit olievaten met Shell-logo’s, autobanden en Haagse dossiermappen waar ‘Toeslagenaffaire’ en ‘Stikstofcrisis’ op staan. Wolken pakken zich samen maar windmolens torenen de lucht in. Aan de horizon gloort hoop.
Op groot formaat hing deze magisch-realistische prent achter Jesse Klaver toen hij begin oktober de Kerdijklezing hield in de Haagse Sociëteit De Witte. De stichting Kerdijk had daar opdracht toe gegeven aan kunstenaar Erik Kriek, die een parodie maakte op een oud sovjet-affiche. Maar nog voor het aan de muur hing, had hij al behoorlijk wat kritiek ontvangen. Moet dit echt zo, in deze stijl? Is het niet te veel het verleden en te weinig toekomstgericht? Na afloop van Klavers speech mopperden zowel aanwezige PvdA’ers als GroenLinksers nog wat door: is dit niet iets te veel ‘De Jessias’? En waarom is Kuiken zo voorzichtig afgebeeld?
De tekenaar had, onbedoeld, heel precies dat beeld getekend waar in beide partijtoppen angst voor ontstaat. Allereerst het beeld dat GroenLinks te leidend is in de samenwerking en de PvdA te volgend. De andere angst is het verwijt dat de samenwerking puur een machtsproject is en geen idealistische basis kent. Die klachten zijn te horen bij kleine groepen tegenstanders in beide partijen, maar klinken ook in journalistieke commentaren en politieke podcasts.
Kriek kreeg te horen dat de tekening na de lezing niet te veel verder zou moeten worden verspreid. Het zou blijven bij die ene vertoning in Sociëteit de Witte, een van de chicste plekken van de stad. Het pand staat naast het Mauritshuis, is een paar stappen verwijderd van het Torentje en is alleen toegankelijk voor leden en genodigden. Het beschikt over een eigen bibliotheek, een atlassenkamer, een biljartzaal en een bonte verzameling van monarchistische portretkunst. De doorgaans strikte etiquetten die een das voorschrijven om binnen te komen, werden bij hoge uitzondering versoepeld omdat verwacht werd dat GroenLinksers zoiets zouden vergeten of niet zouden bezitten.
Hoe Klaver hier terechtkwam? Al voor de zomer werd er op de GroenLinks-fractiegang bedacht dat het meer ‘over de inhoud’ moest gaan. Door een leiderschapswissel bij de PvdA en intern debat in die partij was de energie uit de samenwerking gelopen en lag de focus volledig op twee ledenraadplegingen begin juni. Ging dat wel lukken? Klaver was zich rond die tijd gaan storen aan het terugkerende verwijt dat de linkse samenwerking te weinig over ideeën ging en alleen maar over machtsvorming. ‘Jouw beroepsgroep maar ook kritische leden blijven steeds zeggen: het gaat niet over de inhoud’, zegt hij nu. ‘Terwijl mijn werk amper iets anders is. Ik ben daar eigenlijk alleen maar mee bezig maar het enige dat relevant lijkt is vorm, timing of toon. Deze lezing wilde ik aangrijpen om het juist over de inhoud te hebben.’
Klaver nodigde vertrouwelingen zoals oud-Kamerlid Wijnand Duyvendak uit voor brainstormsessies deze zomer. Ook vond hij een speechschrijver bij RoodGroen, het gezelschap van PvdA’ers en GroenLinksers dat achter de schermen al anderhalf jaar lang de samenwerking zeer succesvol aanjaagt. Samen schreven ze een ronkend verhaal.
Het is tijd voor een ‘deprivatiseringsgolf’ en een ‘nieuwe verzorgingsstaat’. Groei die ‘roofbouw pleegt op de planeet’ moet begrensd worden. Het vrijzinnige individualisme dat GroenLinks lange tijd kenmerkte maakt plaats voor ‘nieuwe gemeenschapszin’. In vergaderingen wordt besloten om weinig ‘ik’ en veel ‘wij’ te gebruiken. Vijf keer wordt er verwezen naar Joop den Uyl. Bijvoorbeeld wanneer Klaver het neoliberalisme ‘een sirenenzang die we zouden moeten weerstaan’ noemt en concludeert dat ‘het stuur van de samenleving’ teruggepakt moet worden.
Onder kroonluchters en tegenover een gehoor van voornamelijk grijze heren in dure pakken kondigde Klaver zo begin oktober zijn revolutie af. Een revolutie sámen met de PvdA. En hoewel 36 minuten van de lezing over ‘de inhoud’ gingen en slechts iets minder dan een halve minuut expliciet werd besteed aan ‘de vorm’, ging vrijwel alle aandacht naar dat laatste. De pushmelding van de NOS, de krantenberichten en ook de discussies binnen beide partijen gingen over die ene zin in dat lange verhaal, dat ze ‘als één links-progressief blok, en met een gezamenlijk programma, de volgende verkiezingen voor de Tweede Kamer ingaan’.
Hoewel maar een halve minuut, was er juist over die paar zinnetjes lang gesproken. In eerdere conceptversies van de speech was ambitieuzer geformuleerd en ging het niet over het wat vage ‘één links-progressief blok’, maar over ‘een gezamenlijke lijst’ en ‘een linkse premier’. Na intern beraad en na overleg met de PvdA werden die zinnen afgezwakt.
Partij-ideoloog Noortje Thijssen had als directeur van het Wetenschappelijk Bureau van GroenLinks zelfs voorgesteld om dat gedeelte volledig te schrappen. Zij had in de zomermaanden meegedacht over de speech (ze droeg de term ‘deprivatiseringsgolf’ aan) en was bang voor precies dat wat ook zou gebeuren. ‘Ik ken de media heel goed, zodra je uitspraken doet over de samenwerking an sich, dan gaat het alleen nog maar daarover. Ik vond dat we aandacht moesten zoeken met de inhoud. En als de pers daar niet in geïnteresseerd is, nou, dan is dat maar zo.’
Wanneer de PvdA-top en de GroenLinks-top met elkaar spreken over de strategie rond samenwerking, dan knippen ze het proces steevast op in drie vraagstukken. ‘De inhoud moet leidend zijn, de vorm dienend en pas daarna komen de poppetjes. Dat is de volgorde’, zegt PvdA-partijvoorzitter Esther-Mirjam Sent. ‘Het is steeds balanceren tussen die drie’, zegt ook Klaver. ‘Het is boetseren en kleien. Een modderig pad waarop we stapje voor stapje zetten, maar niet mogen uitglijden.’
Aan het vraagstuk van de poppetjes verwachten beide partijen pas toe te komen wanneer de Tweede-Kamerverkiezingen voor de deur staan en er leiders worden gekozen. Voorlopig rust er een taboe op het onderwerp. ‘Niemand is groter dan deze samenwerking, niemand is groter dan een beweging’, zegt Klaver. ‘Die houding verwacht ik van anderen en van mijzelf. Daar zal ik voor waken. Zodra ik dat zie, dan ga ik dat niet accepteren, wij dienen iets groters.’
‘Voor mij is het heel simpel’, zegt Attje Kuiken op haar werkkamer. ‘Wij laten elkaar niet meer los, dat zou onzinnig zijn.’ Al kent ook zij de klacht uit haar partij dat het soms te weinig over idealen gaat, en te veel over vorm. Het is een gevoel dat ze aanvankelijk bij zichzelf herkende. Waar haar voorganger Lilianne Ploumen zichzelf een ‘believer’ noemde als het ging om linkse samenwerking, stond Kuiken een jaar geleden nog bekend als een terughoudende stem binnen haar fractie. ‘Ik was echt niet tegen maar wel zoekende. Ik vond het moeilijk om te visualiseren hoe je klassiek sociaal-democratische waarden goed verankerd kon krijgen in zo’n hechte samenwerking.’ Toen ze in april plots partijleider werd, was een van haar eerste daden om het tempo uit het proces te halen. Ze annuleerde gezamenlijke bijeenkomsten met Klaver en ging in plaats daarvan met haar eigen leden in gesprek.
Binnen GroenLinks groeiden de zorgen. ‘Ik heb echt wel gezien en gevoeld dat er een houding was van hold your horses’, zegt Klaver terugblikkend. ‘Maar er was wel intensief contact. Ik heb nooit het gevoel gehad dat wij bespeeld werden. Attje was heel eerlijk en zei gewoon: ik sta even op de rem. Ik heb tijd nodig.’ Wel werd er binnen GroenLinks besloten: als de sociaal-democraten niet meer terugkomen en we voor de zomer geen volgende stap kunnen zetten, dan stoppen we er helemaal mee.
Bedankt voor de achtergrond over de samenwerking tussen PvdA en Groenlinks. Belangrijk om te zien dat de meeste stemmers uiteindelijk hetzelfde willen maar het hoofddoel van de PvdA meer ligt bij de arbeid en GroenLinks meer bij het klimaat. Het lijkt me dat de meeste linkse stemmers zich in beide kunnen vinden. In de afgelopen Tweedekamer verkiezing heb ik me er over verbaasd hoe weinig PvdA en GroenLinks konden scoren op onderwerpen die bij uitstek thema’s zijn van die partijen. Wonen, werken, klimaat en toeslagenaffaire
Mooi om een kijkje achter de schermen te zien van de samenwerking tussen de twee partijen. Ik ben vanaf het begin sceptisch geweest over een fusie tussen de twee (‘kan ik me wel vinding in zo’n nieuwe partij?’). Maar het doet me goed te lezen dat er zorgvuldig tijd wordt genomen om idealen af te stemmen en wordt geprobeerd alle neuzen één kant op te krijgen (welke precieze richting dat ook mag worden). Dat geeft me meer vertrouwen. Hopelijk kan een mogelijke fusie de focus op zowel klimaat als arbeid bewaren.
Interessant stuk en wel eens met de kritiek: ‘samen worden we groter’ is wel een heel slecht argument als er geen echte inhoud achter steekt. En anders loop je vroeg of laat tegen de muur.
4 comments
Kroniek van een progressieve vrijage (2)
Eén plus één is…
De linkse samenwerking dendert voort. Voor zover er nog tegenstanders zijn, voeren die een achterhoedegevecht. Geheime diners, samenwerkende partij-ideologen en tal van ledenavonden moeten hun belangrijkste tegenargument van tafel vegen: het gaat niet alleen om macht, maar óók om idealen.
Coen van de Ven beeld Pepijn Zurburg
esse Klaver wijst met opgestroopte mouwen de verte in, Attje Kuiken kijkt vastberaden in dezelfde richting, maar drukt ook een bosje rode rozen tegen de borst. Ze staan op een berg van ellende, opgebouwd uit olievaten met Shell-logo’s, autobanden en Haagse dossiermappen waar ‘Toeslagenaffaire’ en ‘Stikstofcrisis’ op staan. Wolken pakken zich samen maar windmolens torenen de lucht in. Aan de horizon gloort hoop.
Op groot formaat hing deze magisch-realistische prent achter Jesse Klaver toen hij begin oktober de Kerdijklezing hield in de Haagse Sociëteit De Witte. De stichting Kerdijk had daar opdracht toe gegeven aan kunstenaar Erik Kriek, die een parodie maakte op een oud sovjet-affiche. Maar nog voor het aan de muur hing, had hij al behoorlijk wat kritiek ontvangen. Moet dit echt zo, in deze stijl? Is het niet te veel het verleden en te weinig toekomstgericht? Na afloop van Klavers speech mopperden zowel aanwezige PvdA’ers als GroenLinksers nog wat door: is dit niet iets te veel ‘De Jessias’? En waarom is Kuiken zo voorzichtig afgebeeld?
De tekenaar had, onbedoeld, heel precies dat beeld getekend waar in beide partijtoppen angst voor ontstaat. Allereerst het beeld dat GroenLinks te leidend is in de samenwerking en de PvdA te volgend. De andere angst is het verwijt dat de samenwerking puur een machtsproject is en geen idealistische basis kent. Die klachten zijn te horen bij kleine groepen tegenstanders in beide partijen, maar klinken ook in journalistieke commentaren en politieke podcasts.
Kriek kreeg te horen dat de tekening na de lezing niet te veel verder zou moeten worden verspreid. Het zou blijven bij die ene vertoning in Sociëteit de Witte, een van de chicste plekken van de stad. Het pand staat naast het Mauritshuis, is een paar stappen verwijderd van het Torentje en is alleen toegankelijk voor leden en genodigden. Het beschikt over een eigen bibliotheek, een atlassenkamer, een biljartzaal en een bonte verzameling van monarchistische portretkunst. De doorgaans strikte etiquetten die een das voorschrijven om binnen te komen, werden bij hoge uitzondering versoepeld omdat verwacht werd dat GroenLinksers zoiets zouden vergeten of niet zouden bezitten.
Hoe Klaver hier terechtkwam? Al voor de zomer werd er op de GroenLinks-fractiegang bedacht dat het meer ‘over de inhoud’ moest gaan. Door een leiderschapswissel bij de PvdA en intern debat in die partij was de energie uit de samenwerking gelopen en lag de focus volledig op twee ledenraadplegingen begin juni. Ging dat wel lukken? Klaver was zich rond die tijd gaan storen aan het terugkerende verwijt dat de linkse samenwerking te weinig over ideeën ging en alleen maar over machtsvorming. ‘Jouw beroepsgroep maar ook kritische leden blijven steeds zeggen: het gaat niet over de inhoud’, zegt hij nu. ‘Terwijl mijn werk amper iets anders is. Ik ben daar eigenlijk alleen maar mee bezig maar het enige dat relevant lijkt is vorm, timing of toon. Deze lezing wilde ik aangrijpen om het juist over de inhoud te hebben.’
Klaver nodigde vertrouwelingen zoals oud-Kamerlid Wijnand Duyvendak uit voor brainstormsessies deze zomer. Ook vond hij een speechschrijver bij RoodGroen, het gezelschap van PvdA’ers en GroenLinksers dat achter de schermen al anderhalf jaar lang de samenwerking zeer succesvol aanjaagt. Samen schreven ze een ronkend verhaal.
Het is tijd voor een ‘deprivatiseringsgolf’ en een ‘nieuwe verzorgingsstaat’. Groei die ‘roofbouw pleegt op de planeet’ moet begrensd worden. Het vrijzinnige individualisme dat GroenLinks lange tijd kenmerkte maakt plaats voor ‘nieuwe gemeenschapszin’. In vergaderingen wordt besloten om weinig ‘ik’ en veel ‘wij’ te gebruiken. Vijf keer wordt er verwezen naar Joop den Uyl. Bijvoorbeeld wanneer Klaver het neoliberalisme ‘een sirenenzang die we zouden moeten weerstaan’ noemt en concludeert dat ‘het stuur van de samenleving’ teruggepakt moet worden.
Onder kroonluchters en tegenover een gehoor van voornamelijk grijze heren in dure pakken kondigde Klaver zo begin oktober zijn revolutie af. Een revolutie sámen met de PvdA. En hoewel 36 minuten van de lezing over ‘de inhoud’ gingen en slechts iets minder dan een halve minuut expliciet werd besteed aan ‘de vorm’, ging vrijwel alle aandacht naar dat laatste. De pushmelding van de NOS, de krantenberichten en ook de discussies binnen beide partijen gingen over die ene zin in dat lange verhaal, dat ze ‘als één links-progressief blok, en met een gezamenlijk programma, de volgende verkiezingen voor de Tweede Kamer ingaan’.
Hoewel maar een halve minuut, was er juist over die paar zinnetjes lang gesproken. In eerdere conceptversies van de speech was ambitieuzer geformuleerd en ging het niet over het wat vage ‘één links-progressief blok’, maar over ‘een gezamenlijke lijst’ en ‘een linkse premier’. Na intern beraad en na overleg met de PvdA werden die zinnen afgezwakt.
Partij-ideoloog Noortje Thijssen had als directeur van het Wetenschappelijk Bureau van GroenLinks zelfs voorgesteld om dat gedeelte volledig te schrappen. Zij had in de zomermaanden meegedacht over de speech (ze droeg de term ‘deprivatiseringsgolf’ aan) en was bang voor precies dat wat ook zou gebeuren. ‘Ik ken de media heel goed, zodra je uitspraken doet over de samenwerking an sich, dan gaat het alleen nog maar daarover. Ik vond dat we aandacht moesten zoeken met de inhoud. En als de pers daar niet in geïnteresseerd is, nou, dan is dat maar zo.’
Wanneer de PvdA-top en de GroenLinks-top met elkaar spreken over de strategie rond samenwerking, dan knippen ze het proces steevast op in drie vraagstukken. ‘De inhoud moet leidend zijn, de vorm dienend en pas daarna komen de poppetjes. Dat is de volgorde’, zegt PvdA-partijvoorzitter Esther-Mirjam Sent. ‘Het is steeds balanceren tussen die drie’, zegt ook Klaver. ‘Het is boetseren en kleien. Een modderig pad waarop we stapje voor stapje zetten, maar niet mogen uitglijden.’
Aan het vraagstuk van de poppetjes verwachten beide partijen pas toe te komen wanneer de Tweede-Kamerverkiezingen voor de deur staan en er leiders worden gekozen. Voorlopig rust er een taboe op het onderwerp. ‘Niemand is groter dan deze samenwerking, niemand is groter dan een beweging’, zegt Klaver. ‘Die houding verwacht ik van anderen en van mijzelf. Daar zal ik voor waken. Zodra ik dat zie, dan ga ik dat niet accepteren, wij dienen iets groters.’
‘Voor mij is het heel simpel’, zegt Attje Kuiken op haar werkkamer. ‘Wij laten elkaar niet meer los, dat zou onzinnig zijn.’ Al kent ook zij de klacht uit haar partij dat het soms te weinig over idealen gaat, en te veel over vorm. Het is een gevoel dat ze aanvankelijk bij zichzelf herkende. Waar haar voorganger Lilianne Ploumen zichzelf een ‘believer’ noemde als het ging om linkse samenwerking, stond Kuiken een jaar geleden nog bekend als een terughoudende stem binnen haar fractie. ‘Ik was echt niet tegen maar wel zoekende. Ik vond het moeilijk om te visualiseren hoe je klassiek sociaal-democratische waarden goed verankerd kon krijgen in zo’n hechte samenwerking.’ Toen ze in april plots partijleider werd, was een van haar eerste daden om het tempo uit het proces te halen. Ze annuleerde gezamenlijke bijeenkomsten met Klaver en ging in plaats daarvan met haar eigen leden in gesprek.
Binnen GroenLinks groeiden de zorgen. ‘Ik heb echt wel gezien en gevoeld dat er een houding was van hold your horses’, zegt Klaver terugblikkend. ‘Maar er was wel intensief contact. Ik heb nooit het gevoel gehad dat wij bespeeld werden. Attje was heel eerlijk en zei gewoon: ik sta even op de rem. Ik heb tijd nodig.’ Wel werd er binnen GroenLinks besloten: als de sociaal-democraten niet meer terugkomen en we voor de zomer geen volgende stap kunnen zetten, dan stoppen we er helemaal mee.
Bedankt voor de achtergrond over de samenwerking tussen PvdA en Groenlinks. Belangrijk om te zien dat de meeste stemmers uiteindelijk hetzelfde willen maar het hoofddoel van de PvdA meer ligt bij de arbeid en GroenLinks meer bij het klimaat. Het lijkt me dat de meeste linkse stemmers zich in beide kunnen vinden. In de afgelopen Tweedekamer verkiezing heb ik me er over verbaasd hoe weinig PvdA en GroenLinks konden scoren op onderwerpen die bij uitstek thema’s zijn van die partijen. Wonen, werken, klimaat en toeslagenaffaire
Mooi om een kijkje achter de schermen te zien van de samenwerking tussen de twee partijen. Ik ben vanaf het begin sceptisch geweest over een fusie tussen de twee (‘kan ik me wel vinding in zo’n nieuwe partij?’). Maar het doet me goed te lezen dat er zorgvuldig tijd wordt genomen om idealen af te stemmen en wordt geprobeerd alle neuzen één kant op te krijgen (welke precieze richting dat ook mag worden). Dat geeft me meer vertrouwen. Hopelijk kan een mogelijke fusie de focus op zowel klimaat als arbeid bewaren.
Interessant stuk en wel eens met de kritiek: ‘samen worden we groter’ is wel een heel slecht argument als er geen echte inhoud achter steekt. En anders loop je vroeg of laat tegen de muur.