Weg met alle toeslagen: ‘Als je nooit wilt accepteren dat iemand er ook maar een beetje op achteruit gaat, kom je er niet’
Weg met alle toeslagen: ‘Als je nooit wilt accepteren dat iemand er ook maar een beetje op achteruit gaat, kom je er niet’
7 comments
**Van de toeslagen kom je niet zomaar af**
Inkomensregelingen Alle toeslagen verdwijnen, als het aan het kabinet ligt. Maar zelfs de eerste stapjes schieten niet op. „De moed zinkt je weleens in de schoenen.”
Niemand houdt er meer van, maar hoe kom je ervan af? Al jaren wil politiek Den Haag, van links tot rechts, de toeslagen afschaffen. Het systeem van voorschotten, die daarna weer gecorrigeerd moeten worden, is complex voor uitvoerders. En wie een fout maakt, of zijn situatie ziet veranderen, moet soms ineens veel geld terugbetalen.
Dat leidt tot „acute financiële stress”, ziet Peter Heijkoop, armoedewethouder in Dordrecht. „Bij het overgrote deel van de mensen die schulden hebben, spelen toeslagen een rol.”
Na de Toeslagenaffaire kwam dit thema bovenaan de politieke agenda te staan. Het kabinet-Rutte III trad erom af. Rutte IV schreef in het regeerakkoord: „We hebben de ambitie om de toeslagen af te schaffen.”
Ineens alle toeslagen schrappen, leek de regering onuitvoerbaar. Maar Rutte IV wilde wel een begin maken. Een van de vier, de kinderopvangtoeslag, verdwijnt en wordt vervangen door het bijna gratis maken van de kinderopvang. En de huurtoeslag wordt „vereenvoudigd”.
Maar alleen al deze eerste twee stappen komen moeizaam van de grond. Maandag publiceerde de Raad van State een snoeihard advies over de versimpeling van de huurtoeslag. De toekomst ervan is ongewis. Ook het bijna gratis maken van de kinderopvang stuit op hindernissen en loopt waarschijnlijk vertraging op.
Het móét anders, vindt vrijwel elke bestuurder en politicus. Waarom schiet het dan niet op met de hervormingen?
„Risicovol”, [zo noemt de Raad van State](https://www.raadvanstate.nl/actueel/nieuws/@135231/samenvatting-advies-hervorming/) het kabinetsvoorstel om de huurtoeslag te versimpelen. De meeste huurders gaan erop achteruit, veelal mensen in een „kwetsbare positie”.
Een pijnlijke constatering, want de verbouwing was juist bedoeld om burgers te helpen. Een eerste versimpeling kon een latere afschaffing van het toeslagensysteem dichterbij brengen. Een systeem dat voor ontvangers én uitvoerders is uitgegroeid tot een byzantijnse bureaucratie.
Het onbetwiste dieptepunt was de kinderopvangtoeslagenaffaire, waarin de risico’s van fraudebestrijding, hoge terugvorderingen en ingewikkelde administratie samenkwamen. Gedupeerden moeten in veel gevallen nog langer wachten op compensatie dan gedacht, [meldde NRC donderdag](https://www.nrc.nl/nieuws/2023/02/01/herstel-toeslagenschandaal-loopt-vast-door-angstcultuur-en-interne-chaos-2-a4155893). Het zette de urgentie van een nieuw toeslagenstelsel opnieuw op de kaart.
Maar andere nadelen wegen voor Haagse beleidsmakers misschien nog wel zwaarder. De toeslagen kweken ook onbedoelde prikkels: wie meer gaat verdienen, krijgt minder toeslag. Daardoor leidt een uurtje meer werken soms nauwelijks tot extra inkomen, of zelfs tot inkomensverlies.
Bovendien bereiken de toeslagen niet iedereen. Bij de laatste meting bleek bijvoorbeeld dat 10 procent van de groep die recht op huurtoeslag heeft, die toeslag nooit had aangevraagd. Voor het kindgebonden budget is dat zelfs 15 procent.
Het lastige: datzelfde toeslagensysteem is voor velen cruciaal om uit de financiële ellende te blijven.
**Geldmachine van 15 miljard**
De toeslagen zijn er overigens niet alleen voor een kleine, achtergebleven groep: de kans is in Nederland groter dat je wél dan geen toeslag ontvangt. In totaal ontvangen 5,5 van de 8 miljoen huishoudens ten minste een van de vier toeslagen. Verreweg de grootste is de zorgtoeslag, die 4,5 miljoen huishoudens bereikt.
De toeslagenafdeling van Financiën is in feite een enorme geldmachine die jaarlijks meer dan 15 miljard euro uitspuwt om mensen van inkomenssteun te voorzien.
En dus zegt ook een uitgesproken tegenstander van het toeslagensysteem als D66-Tweede Kamerlid Steven van Weyenberg: „Het is in de huidige vorm wel onmisbaar. Als je er morgen mee ophoudt, dan zakken mensen met lage en middeninkomens door het ijs.”
Dat verklaart deels waarom aanpassingen zo ingewikkeld zijn: elke verschuiving heeft enorme gevolgen voor veel Nederlanders. Toeslagen weghalen zónder het inkomen van de ontvangers anderszins aan te vullen of hun kosten te verlagen, is eigenlijk geen optie. Dan komen kwetsbare huishoudens in de problemen.
En daar gaat het mis met de huurtoeslag. Tot nu toe wordt die berekend op basis van het inkomen van de huurder en de precieze huurprijs. In het nieuwe plan wordt uitgegaan van een standaardhuur die voor iedereen hetzelfde is: 520 euro. Wel zo gemakkelijk, was de gedachte, want hoe simpeler de toeslag, hoe eerder je weet waar je aan toe bent.
Alleen: twee derde van de toeslagenontvangers gaat erop achteruit door de wijziging, bleek vorig jaar uit [berekeningen van budgetinstituut Nibud](https://www.nibud.nl/nieuws/veranderingen-huurtoeslag-2024/). Wie veel meer dan de vastgestelde 520 euro aan huur betaalt, houdt straks minder over.
Die nadelige effecten waren bekend bij de regeringspartijen van Rutte IV. Aan de formatietafel besloten zij de schok van de lagere huurtoeslag te dempen met een verhoging van het minimumloon. „Die huurtoeslag zat niet voor niets in een mandje van maatregelen”, vertelt Van Weyenberg.
Totdat het mandje al eerder werd leeggegeten. De stijgende energieprijzen en inflatie leidden ertoe dat het kabinet het minimumloon dit jaar al opschroefde. Daardoor is het geen compensatiemaatregel meer, en valt de som slechter uit. Minister Hugo de Jonge (Volkshuisvesting, CDA) gaat de standaardhuur van 520 euro nu „opnieuw wegen”.
Wat niet helpt: het kabinet wilde dat de verbouwing van de huurtoeslag ‘budgetneutraal’ blijft. Het was, behalve uitvoeringsproblemen, een van de redenen dat de coalitie niet direct tot afschaffing besloot. Dat zou te duur uitpakken als iedereen gecompenseerd moet worden.
Hoe komen ze überhaupt bij 520 euro voor een huurhuis voor versimpelde huurtoeslag? Ik woon in een hondenhok. Als je een hobby of een vriendin hebt, heb je hier gewoon een probleem. Ik betaal 650 per maand. 520 betaal je alleen voor een gehorig bouwval in het oosten van het land met energielabel G-.
Gaat hypotheekrenteaftrek dan ook weg? Want die is iets van €2400 per jaar en huurtoeslag is echt niet veel meer.
Edit: zie opmerking onder.
Dus… ze willen een basisinkomen?
Damn. Ik had niet verwacht dat de VVD die kant op zou bewegen.
Zowel huurtoeslag als kinderopvangtoeslag moeten ze inderdaad echt stoppen met dat schalen op hoeveel het kost.
Dat is toch altijd al een idioot idee geweest.
Gaan we de bijstand ook verhogen voor mensen die meer uitgeven?
Anyways, ik ben voor gewoon geld er tegen aan smijten om dit op te lossen. Ik denk dat als we iedereen een paar 100 euro meer geven én we de toeslagen afschaffen we bijna goedkoper uit zijn door het verminderen van al het gezeik. Ofwel gewoon rekenen met een iets hogere “gemiddelde” kostenwaarde. Zoals bij huur niet 520 rekenen maar 600. Leg het op 80% percentiel in plaats van het gemiddelde. Inflatie haalt het toch wel in uiteindelijk, wachten we gewoon wat jaartjes met het verder verhogen.
Zo veel is 15 miljard niet, de hoeveelheid moeite die we hier in stoppen is volledig buiten proportioneel. Dit is allemaal knoeien in de marge.
Ik ben helemaal eens dat grotendeels van alle toeslagen wegmoeten. Inplaats daarvan moeten we een basisinkomen hebben. Bespaart een boel rompslompen.
Nogmaals: alle toeslagen weg (echt alles, ook de bijstand, AOW, en stufi) en een basisinkomen invoeren. Eentje voor iedereen, zonder gedoe.