Samkvæmt wikipedia er álframleiðsla 16% af útflutningsvörum Íslands, eða í þriðja sæti á eftir sjávarafurðum (17%) og ferðaiðnaði (42%) [1]
Þar stendur enn fremur að þrjú álver séu rekin á Íslandi.
Öll þrjú eru í eign bandarískra eða kanadískra fyrirtækja: Rio Tinto Alcan; Norðurál, sem er alfarið í eign Century Aluminum Company; og Alcoa Corporation.
Nú spyr ég þá sem fróðari eru um þetta en ég: i) Hvernig getur það verið að öll álver á Íslandi séu í eigu erlendra fyrirtækja, en að álframleiðsla sé svona stór hluti íslenskra útflutningsvara? ii) Eru Íslendingar ekki að græða á þessari álframleiðslu nema bara í sölu á orku til álversins og launum fyrir að vinna í álverinu? iii) Hvaða íslendingar eru að gráða á þessari starfsemi og hvernig? iv) Er óeðlilegt að öll álverin séu í eigu erlendra fyrirtækja, eða er þetta samskonar í öðrum löndum (þ.e.a.s. að erlend fyrirtæki eigi stærsta hluta verksmiðja helstu útflutningsvara landsins)?
Kveðja,
Einn sem á að vera löngu farinn að hátta en nær ekki að losna úr aðdráttarafli Wikipedia-svartholsins.
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Economy_of_Iceland#Sectors
4 comments
Hagnast líka á útflutningnum sem slíkum í formi gjaldeyristekna.
Þegar áliðnaðurinn hefur verið gagnrýndur (raforkuverð, að ál sé ekki unnið hér meira, milliverðlagning ofl.) þá var lengi vel allaf beint á afleiddu störfin en það er gríðarlega mikið af innflutning og þjónustu sem álverin þurfa (eins og annar stór iðnaður). Það var búin að vera gríðarleg samþjöppun á þeim markað (VHE er eitt dæmi) og Alcoa sjálft til að mynda verslaði að miklu leyti við ekkert það stóran hóp fyrirtækja.
Hins vegar er viðskipta módelið hjá aðal birgi Alcoa mjög áhugavert og ef það er áhugi þá get ég skrifað nánar um það miðað við það sem ég veit, hefur verið sagt og gögnin sýna. Það er séð til þess að hér sitji miklu minna af hagnaði eftir.
Þessi fyrirtæki eru öll skráð á almennum mörkuðum, RIO,CENX,AA.
Það er alveg líklegt að íslenskir aðilar eigi einhverja hluti og séu að græða.
Öll álverin eru í eigu erlendra aðila því álver eru bara einn þáttur í mjög langri framleiðslukeðju sem þessi fyrirtæki reka öll heildstætt. Ef þig langar í meira wikipedia hám geturðu lesið um [Vertical Integration](https://en.wikipedia.org/wiki/Vertical_integration).
Íslenskt álver gæti því ekki fengið neitt súrál til að vinna og hefði enga kaupendur fyrir hráálið sitt og þó þeim tækist það myndi það vera mun dýrara enn fyrir álverin sem eru vertically integrated(hvað er íslenska hugtakið fyrir þetta?).
Þessi fyrirtæki eru nánast laus við skattbyrði á Íslandi.