Rijkswaterstaat dacht geld te verdienen met ‘vermarkting’ van natuur, maar dat pakte anders uit
Aan de oevers van de Maas raakt de natuur versnipperd en verloederd. Voor het onderhoud van de uiterwaarden werkte Rijkswaterstaat tot zes jaar geleden samen met natuurbeschermingsorganisaties. Toen moest ‘de markt’ haar werk doen en werden terreinen verpacht aan de hoogste bieder. De riviernatuur werd de dupe.
DIT STUK IN 1 MINUUT
– De uiterwaarden van rivieren – de stukken grond tussen het water en de dijk – zijn bijzondere ecosystemen die het land beschermen tegen hoogwater. Het beheer ervan gunde Rijkswaterstaat op veel plekken jarenlang ‘onderhands’ aan organisaties als Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en de Provinciale Landschappen.
Totdat, in het kielzog van toenmalig staatssecretaris Henk Bleker, Rijkswaterstaat stopte met de onderhandse gunningen. Die waren in strijd met de (Europese) aanbestedingsregels en ‘de markt’ moest voortaan haar werk kunnen doen. Vanaf 2017 mocht de hoogste bieder de gebieden pachten, veelal boeren. Maar omdat niet voor alle percelen een nieuwe pachter werd gevonden, verkommert her en der de riviernatuur. Of ze wordt in beslag genomen door bbq’ers en wildkampeerders.
– Voor boeren zijn de uiterwaarden interessant, de grond is er vruchtbaar en ze kunnen er vee laten grazen. Bovendien betekent meer grond voor de boer ook vaak: meer Europese landbouwsubsidies en meer ruimte om overtollige mest kwijt te raken. Maar boeren zijn niet altijd de beste natuurbeheerders. Op meerdere plekken maken ze een eind aan de gewenste ‘verwildering’ van de riviernatuur door er bomen en struiken om te hakken.
– Handhaving is lastig, zegt Rijkswaterstaat. Het gaat vaak om grond die formeel nog geen onderdeel is van het Natuurnetwerk Nederland. Totdat gemeenten of provincies het bestemmingsplan hebben aangepast, blijft agrarisch gebruik naar goeddunken van de boer er mogelijk.
– Rijkswaterstaat werkt wel aan oplossingen voor beter beheer van de riviernatuur. Afgelopen zomer kreeg een groep aannemers de opdracht in de loop van dit jaar te beginnen met achterstallig onderhoud. Hiermee is een bedrag gemoeid van 83 miljoen euro
Harry Suilen schrikt enorm, wanneer hij in het voorjaar van 2019 langs een zijtak van de Maas rijdt. Hij was er vroeger gebiedsmanager, maar nu ziet hij dat er niets meer over is van de natuur die zich onder zijn hoede aan de Thornerweg bij het Limburgse Wessem had ontwikkeld.
‘Ik heb meer dan dertig jaar bij Natuurmonumenten gewerkt en vanaf ongeveer het jaar 2000 beheerden wij dat gebied. Dat ging ontzettend goed. Toen ik in 2014 met pensioen ging, was daar lekker ruige natuur. Maar dat was vijf jaar later helemaal kaal gekapt.’
Rijkswaterstaat, de uitvoeringsorganisatie van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, bleek de beheerovereenkomst met de vereniging Natuurmonumenten te hebben opgezegd. Het beheer kwam daarna voor een ‘marktconforme pachtprijs’ in handen van een boer. En die boer, zo zegt Suilen, heeft ‘met groot materiaal de boel kort en klein geslagen’.
Het incident staat niet op zichzelf. Rijkswaterstaat is namens de Nederlandse staat verantwoordelijk voor zo’n 11.000 hectare aan uiterwaarden van de grote rivieren. Daarvan vallen ongeveer 7.000 hectare binnen het Natuurnetwerk Nederland (NNN).
De bedoeling van dat netwerk is het creëren van nieuwe natuur, maar in plaats daarvan is in veel uiterwaarden juist sprake van meer versnippering, verrommeling en landbouw.
Dit is een indirect gevolg van de ‘vermarkting’ van rivieroevers, een erfenis van het beleid van Henk Bleker. Hij introduceerde als staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie marktwerking in het natuurbeleid. Mede daardoor gaat het beheer van percelen in de uiterwaarden sinds 2017 simpelweg naar de hoogste bieder – meestal een boer.
Niettemin moet Rijkswaterstaat een decennium later juist weer geld toeleggen voor het natuurbeheer langs de rivieren.
Daarnaast ontstond een ‘bestuurlijke spaghetti’ omdat Rijkswaterstaat op veel plekken afscheid nam van vaste partners als Natuurmonumenten, en daarna afhankelijk werd van individuele pachters – en vooral ook van gemeentelijke en provinciale bestemmingsplannen.
De ‘natuurdoelen’ van het rivierengebied, zoals het herstel van ‘natuurlijke habitats’ en het vergroten van het ‘areaal riviernatuur’, raken daarmee steeds verder uit het zicht.
> Henk Bleker
color me surprised
Fuck dat hele marktdenken. Op alle maatschappelijke vlakken is het vernietigend gebleken. Fuck dit hele systeem.
Ik begin me toch af te vragen of Henk Bleker ooit iets goeds heeft gedaan voor Nederland.
Neoliberalen…. En alles en overal moet een vrije markt in worden geforceerd. Het maakt niet uit of het werkt of niet. Het mag compleet absurd en onrealistisch zijn. Maar die vrije markt moet en zal er komen.
> boeren zijn niet altijd de beste natuurbeheerders
Mag ik deze nomineren voor de Understatement van de Maand Award?
Ik word een beetje moe dat aan alles geld verdient moet worden. Sommige belangrijke dingen kosten gewoon geld..
Natuur zien als winstgewest. What could go wrong. Is toch wel uit praktijk bekend dat sommige dingen gewoon slechter worden als je er geld aan wilt verdienen
*leest*
“Henk Bleker”
Ah.
dan moet natuurlijk ook gezegd worden dat de rijkswaterstaten bomen op een dijk ook niet meer toestaan. Degene die erop staan mogen nog staan, bij nieuwe ophoging wordt de zooi omgekapt en mag er niks voor in de plaats komen tot de hoogte laag groei
13 comments
Rijkswaterstaat dacht geld te verdienen met ‘vermarkting’ van natuur, maar dat pakte anders uit
Aan de oevers van de Maas raakt de natuur versnipperd en verloederd. Voor het onderhoud van de uiterwaarden werkte Rijkswaterstaat tot zes jaar geleden samen met natuurbeschermingsorganisaties. Toen moest ‘de markt’ haar werk doen en werden terreinen verpacht aan de hoogste bieder. De riviernatuur werd de dupe.
DIT STUK IN 1 MINUUT
– De uiterwaarden van rivieren – de stukken grond tussen het water en de dijk – zijn bijzondere ecosystemen die het land beschermen tegen hoogwater. Het beheer ervan gunde Rijkswaterstaat op veel plekken jarenlang ‘onderhands’ aan organisaties als Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en de Provinciale Landschappen.
Totdat, in het kielzog van toenmalig staatssecretaris Henk Bleker, Rijkswaterstaat stopte met de onderhandse gunningen. Die waren in strijd met de (Europese) aanbestedingsregels en ‘de markt’ moest voortaan haar werk kunnen doen. Vanaf 2017 mocht de hoogste bieder de gebieden pachten, veelal boeren. Maar omdat niet voor alle percelen een nieuwe pachter werd gevonden, verkommert her en der de riviernatuur. Of ze wordt in beslag genomen door bbq’ers en wildkampeerders.
– Voor boeren zijn de uiterwaarden interessant, de grond is er vruchtbaar en ze kunnen er vee laten grazen. Bovendien betekent meer grond voor de boer ook vaak: meer Europese landbouwsubsidies en meer ruimte om overtollige mest kwijt te raken. Maar boeren zijn niet altijd de beste natuurbeheerders. Op meerdere plekken maken ze een eind aan de gewenste ‘verwildering’ van de riviernatuur door er bomen en struiken om te hakken.
– Handhaving is lastig, zegt Rijkswaterstaat. Het gaat vaak om grond die formeel nog geen onderdeel is van het Natuurnetwerk Nederland. Totdat gemeenten of provincies het bestemmingsplan hebben aangepast, blijft agrarisch gebruik naar goeddunken van de boer er mogelijk.
– Rijkswaterstaat werkt wel aan oplossingen voor beter beheer van de riviernatuur. Afgelopen zomer kreeg een groep aannemers de opdracht in de loop van dit jaar te beginnen met achterstallig onderhoud. Hiermee is een bedrag gemoeid van 83 miljoen euro
Harry Suilen schrikt enorm, wanneer hij in het voorjaar van 2019 langs een zijtak van de Maas rijdt. Hij was er vroeger gebiedsmanager, maar nu ziet hij dat er niets meer over is van de natuur die zich onder zijn hoede aan de Thornerweg bij het Limburgse Wessem had ontwikkeld.
‘Ik heb meer dan dertig jaar bij Natuurmonumenten gewerkt en vanaf ongeveer het jaar 2000 beheerden wij dat gebied. Dat ging ontzettend goed. Toen ik in 2014 met pensioen ging, was daar lekker ruige natuur. Maar dat was vijf jaar later helemaal kaal gekapt.’
Rijkswaterstaat, de uitvoeringsorganisatie van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, bleek de beheerovereenkomst met de vereniging Natuurmonumenten te hebben opgezegd. Het beheer kwam daarna voor een ‘marktconforme pachtprijs’ in handen van een boer. En die boer, zo zegt Suilen, heeft ‘met groot materiaal de boel kort en klein geslagen’.
Het incident staat niet op zichzelf. Rijkswaterstaat is namens de Nederlandse staat verantwoordelijk voor zo’n 11.000 hectare aan uiterwaarden van de grote rivieren. Daarvan vallen ongeveer 7.000 hectare binnen het Natuurnetwerk Nederland (NNN).
De bedoeling van dat netwerk is het creëren van nieuwe natuur, maar in plaats daarvan is in veel uiterwaarden juist sprake van meer versnippering, verrommeling en landbouw.
Dit is een indirect gevolg van de ‘vermarkting’ van rivieroevers, een erfenis van het beleid van Henk Bleker. Hij introduceerde als staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie marktwerking in het natuurbeleid. Mede daardoor gaat het beheer van percelen in de uiterwaarden sinds 2017 simpelweg naar de hoogste bieder – meestal een boer.
Niettemin moet Rijkswaterstaat een decennium later juist weer geld toeleggen voor het natuurbeheer langs de rivieren.
Daarnaast ontstond een ‘bestuurlijke spaghetti’ omdat Rijkswaterstaat op veel plekken afscheid nam van vaste partners als Natuurmonumenten, en daarna afhankelijk werd van individuele pachters – en vooral ook van gemeentelijke en provinciale bestemmingsplannen.
De ‘natuurdoelen’ van het rivierengebied, zoals het herstel van ‘natuurlijke habitats’ en het vergroten van het ‘areaal riviernatuur’, raken daarmee steeds verder uit het zicht.
> Henk Bleker
color me surprised
Fuck dat hele marktdenken. Op alle maatschappelijke vlakken is het vernietigend gebleken. Fuck dit hele systeem.
Zo.
https://archive.is/YnHCU
Rijkswaterstaat gotta rijkswaterstaat it
Ik begin me toch af te vragen of Henk Bleker ooit iets goeds heeft gedaan voor Nederland.
Neoliberalen…. En alles en overal moet een vrije markt in worden geforceerd. Het maakt niet uit of het werkt of niet. Het mag compleet absurd en onrealistisch zijn. Maar die vrije markt moet en zal er komen.
> boeren zijn niet altijd de beste natuurbeheerders
Mag ik deze nomineren voor de Understatement van de Maand Award?
Ik word een beetje moe dat aan alles geld verdient moet worden. Sommige belangrijke dingen kosten gewoon geld..
Doneert aan uw provinciale landschap
https://www.landschappen.nl/
Natuur zien als winstgewest. What could go wrong. Is toch wel uit praktijk bekend dat sommige dingen gewoon slechter worden als je er geld aan wilt verdienen
*leest*
“Henk Bleker”
Ah.
dan moet natuurlijk ook gezegd worden dat de rijkswaterstaten bomen op een dijk ook niet meer toestaan. Degene die erop staan mogen nog staan, bij nieuwe ophoging wordt de zooi omgekapt en mag er niks voor in de plaats komen tot de hoogte laag groei