BOOS: Hoe seksueel grensoverschrijdend gedrag ruim baan kreeg in het blauwe hart van KLM

14 comments
  1. Gemarkeerd als NSFW omdat de details best heftig zijn.

    Ties Joosten van Follow The Money schreef dit (e-mail)artikel hierover:

    > Afgelopen week bracht journalist Emma van den Berg bij BOOS een verhaal over seksueel grensoverschrijdend gedrag van meerdere KLM-piloten. Ze heeft een intern rapport in handen waarin een stewardess in haar eigen woorden vertelt hoe een piloot ‘haar penetreert tegen haar wil in’.
    >
    > De KLM was op de hoogte van het grensoverschrijdende gedrag, maar lijkt volgens BOOS de carrière van de piloot te verkiezen boven de veiligheid van het overige personeel. De luchtvaartmaatschappij verwijst daarbij expliciet naar de collectieve arbeidsovereenkomst (cao) tussen de KLM en de pilotenvakbond.
    >
    > De beschuldigingen van BOOS berusten op getuigenverklaringen en interne rapporten, en het verhaal is een afgewogen mix van beeld, tekst en geluid. Een compliment waard.
    >
    > Voor mijn boek De blauwe fabel deed ik zelf ook langdurig onderzoek naar de KLM. Ik hoorde de verhalen van tientallen (voormalige) personeels- en bestuursleden, onder wie (oud-)piloten en -stewardessen. Ik weet daarom wel het een en ander van de hiërarchische, historische en culturele context bij de KLM, waarin het grensoverschrijdende gedrag zou hebben plaatsgevonden. Die context deel ik in deze nieuwsbrief – ter achtergrond.
    >
    > Hiërarchie
    > In aanloop naar de ongewilde penetratie zijn de piloot en de stewardess met collega’s in een café in het buitenland, zo schrijft BOOS. De piloot is opdringerig, maar de stewardess geeft haar grenzen aanvankelijk niet goed aan omdat ze ‘de sfeer niet wil verpesten’. Als ze later toch duidelijk maakt dat de piloot over haar grenzen gaat, respecteert hij dat niet. ‘Bovendien is zij stewardess en hij piloot – en dus is hij haar leidinggevende,’ schrijft BOOS.
    >
    > Relevant hierbij is dat de KLM, net als veel andere luchtvaartmaatschappijen, een hiërarchische organisatie is, zeker binnen het vliegtuig. De piloot is de baas; hij is letterlijk de gezagvoerder (captain) en zit met de andere vliegers (een co-piloot en op langere afstanden soms ook nog een derde of vierde vlieger) afgezonderd in de cockpit.
    >
    > De organisatie is bovendien nogal patriarchaal: vrijwel alle piloten zijn mannen. Toen de eerste vrouwelijke piloot zich in de jaren ’80 bij de KLM meldde, werd zij door haar collega’s en leidinggevenden zo tegengewerkt dat ze na een paar jaar teleurgesteld stopte.
    >
    > Inmiddels is de situatie iets veranderd, maar nog altijd is 95 procent van de KLM-piloten man. De plek van de vrouwelijke medewerkers is doorgaans de cabine, waar ze de passagiers van koffie en maaltijden voorzien.
    >
    > Historie
    > Niettemin stonden vrouwen ooit in de rij om stewardess te worden. Het bood ze de kans iets van de wereld te zien. Omdat het aanbod van jonge vrouwen de vraag naar stewardessen lange tijd ruimschoots overtrof, konden luchtvaartmaatschappijen kiezen. Ervaring en competentie telden niet mee, stewardessen moesten vooral knap zijn. Wie te oud of te dik was, werd niet aangenomen; wie trouwde of een kind kreeg, werd ontslagen. Een oud-KLM-stewardess: ‘De mannen maakten carrière. Met ons is reclame gemaakt.’
    >
    > Overigens voelt lang niet iedere stewardess zich hiervan slachtoffer. Vraag (oud-)piloten en -stewardessen naar hun ervaringen en de verhalen over vrolijke feesten vol drank in een ver buitenland komen los. En als je vraagt naar (buitenechtelijke) relaties tussen piloten en stewardessen wordt er veel gegniffeld en geknipoogd.
    >
    > Van oudsher bestaat de KLM-werkvloer dus uit machtige mannen, en uit vrouwen die onder meer op hun uiterlijk zijn geselecteerd. Een avondje aan de drank is er onderdeel van de bedrijfscultuur en verhalen over seksuele relaties tussen piloten en stewardessen zijn alomtegenwoordig. Dat is belangrijke context voor wie wil begrijpen waarom voor sommigen de grenzen van wat toelaatbaar is kunnen vervagen.
    >
    > Gelijkgeschakelde piloten
    > BOOS schrijft dat de KLM op de hoogte was van het seksueel grensoverschrijdende gedrag, maar niet voldoende ingreep omdat zij de carrière van de piloot belangrijker lijkt te vinden. Een belangrijke achtergrond daarbij is de invloed van de pilotenvakbond VNV (Vereniging voor Nederlandse Verkeersvliegers).
    >
    > Deze bond weet dat de KLM eigenlijk niet om de piloten heen kan, zolang die met elkaar een front vormen. Zonder medewerking van de vakbond stijgt er simpelweg geen vliegtuig op. ‘Het is eenvoudiger om managers te vervangen dan om piloten te ontslaan,’ pochte een oud-voorzitter van de vakbond ruim veertig jaar geleden al.
    >
    > De VNV heeft talloze programma’s die haar feitelijk onmisbaar maakt. De belangrijkste daarvan: de vakbond heeft afgedwongen dat promotie plaatsvindt op basis van senioriteit, niet op basis van prestatie of inzet. Hiermee wordt concurrentie tussen piloten onderling voorkomen en blijven hun belangen tegenover het management van de KLM gelijkgeschakeld. De VNV houdt bovendien de lijst bij waarop staat wie er aan promotie toe is. Piloten die menen dat zij recht hebben op een betere positie op de senioriteitslijst, moeten bij de vakbond zijn.
    >
    > Een voor allen, allen voor een
    > In feite kloppen ze dan aan bij collega’s, want anders dan de meeste vakbonden huurt de VNV geen bestuurders van buitenaf in, maar regelt ze alles zelf. De huidige president van de VNV is naast vakbondsbestuurder bijvoorbeeld ook gewoon bij de KLM co-piloot op een Boeing 777.
    >
    > Deze combinatie van factoren maakt lidmaatschap van vakbond VNV voor piloten vrijwel onontbeerlijk. Van alle KLM-piloten is ruim 95 procent lid – een participatiegraad die geen enkele andere beroepsgroep in Nederland haalt.
    >
    > Binnen de VNV heerst een sterke mentaliteit van een voor allen, allen voor een. Als piloten betrapt worden met alcohol in hun bloed en de KLM hen daarom wil ontslaan – wat zo nu en dan voorkomt – helpt de VNV ze aan een advocaat. Zo werd de afgelopen jaren in Amsterdam een piloot gepakt die te veel gedronken had en liep in Oslo een KLM-piloot tegen de lamp die tot diep in de nacht in een park had zitten drinken, om vervolgens in de hotelkamer van een van de cabineleden verder te feesten.
    >
    > De KLM, die aanstuurde op ontslag, stuitte daarbij op de VNV, die meende dat het vooral ‘heel vervelend voor de betrokken collega’s is die vanwege die openbaarheid al door de media veroordeeld waren zonder dat een onderzoek was gestart’.
    >
    > De vakbond hielp de piloten aan een advocaat om het ontslag aan te vechten. Die verdedigde het promillage van beide piloten met een beroep op de ‘bedrijfscultuur’. Bij een van de piloten volgde de rechter deze argumentatie, waarna de KLM hem een vergoeding moest betalen van enkele tonnen.
    >
    > Solidariteit tot aan de cockpitdeur
    > Ooit zei ik tegen een Kamerlid voor de PvdA dat de gemiddelde sociaaldemocraat toch verlekkerd zou moeten kijken naar de organisatiegraad van de VNV. Hij lachte me daarop vierkant uit. ‘Het gaat niet alleen om organisatiegraad, het gaat ook om solidariteit met de mensen aan de onderkant van de werkvloer.’ Lidmaatschap van de VNV is voorbehouden aan piloten, de deur van de vakbond valt dicht zodra je een functie hebt buiten de cockpit.
    >
    > Vanwege haar macht is de VNV een vereniging voor veelverdieners geworden: KLM-piloten genieten een salaris van gemiddeld tussen de 100.000 en 150.000 euro per jaar. Aan het eind van hun carrière kan dat oplopen tot ruim 250.000 euro per jaar: aanzienlijk meer dan de minister-president.
    >
    > Stewardessen verdienen in de cabine veel minder, om van de salariëring van het grondpersoneel maar niet te spreken. De VNV zet zich echter niet in voor het verbeteren van hun arbeidsvoorwaarden.
    >
    > Sterker nog: toen de KLM vanwege de coronacrisis moest bezuinigen op personeelskosten, regelde de VNV voor haar piloten allerlei douceurtjes, bijvoorbeeld dat zij voor een kortere periode salaris moesten inleveren dan de andere medewerkers.
    >
    > Natuurlijk is de VNV niet verantwoordelijk voor het afhandelen van een melding van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Daar is er maar één verantwoordelijk voor: de KLM.
    >
    > Dat die ervoor lijkt te kiezen om (in de woorden van BOOS) de carrière van de piloot te willen beschermen, met daarbij een expliciete verwijzing naar de cao van de KLM en de pilotenvakbond, is echter niet los te zien van de macht van deze vakbond – die bovendien toch al niet overloopt van solidariteit met het overige personeel.
    >
    > Tot zover. Laat me afsluiten met de oproep die BOOS ook doet: mocht je de verhalen van de KLM-stewardessen als schokkend ervaren en erover willen praten, dan staan daartoe verschillende organisaties paraat, waaronder Slachtofferhulp, Centrum Seksueel Geweld of Mind Korrelatie.

  2. > Ze heeft een intern rapport in handen waarin een stewardess in haar eigen woorden vertelt hoe een piloot ‘haar penetreert tegen haar wil in’.

     

    Eh, dat is verkrachting, niet ‘alleen maar’ grensoverschrijdend gedrag.

  3. Wat een absoluut walgelijke situatie weer, waarom zijn er zo veel mensen die denken dat het compleet oké is om grenzen te overschrijden (danwel niet erkennen) voor hun eigen genot en plezier.

    Laten we hopen dat met dit artikel zo veel mogelijk van deze mensen per direct onderzocht en ontslagen worden.

  4. Als oud werknemer kan ik helaas deze verhalen alleen maar bevestigen.
    Seksuele handelingen onder vliegend personeel waren schering en inslag of dat nu gewenst was of niet.
    Verkeersvliegers maakten dankbaar gebruik van het imago om jong, onervaren cabinepersoneel in te palmen.

    De rol die VNV speelde was mij onbekend, maar valt voor mij wel in de lijn der verwachtingen. Het is een vakbond in naam allen, het is puur oude jongens krentenbroon die eigenlijk alleen de eigen status verdedigd en niet de werker in arbeidsconflicten.

  5. Schandalig hoe de KLM hier als organisatie mee is omgegaan. Piloten lijken echt onschendbaar te zijn. Als bedrijfstop laat je zo toch wel zien dat je niet in staat bent adequaat met dit thema om te gaan.

    Ik schaam me dood als de Nederlandse Staat hier geen stevige acties op onderneemt. Kappen met aandeelhouder zijn van een bedrijf waar een cultuur als deze schijnbaar kan floreren. Maar dat zal wel niet gebeuren want €

  6. Holy shit. Als je dit allemaal leest is dit DE definitie van een compleet verpestte bedrijfscultuur.

  7. Dat er rotte appels in elke grote organisaties zitten is wel duidelijk. Als je 19,000 FTE hebt dan zullen dat zeker niet allemaal heilige boontjes zijn. Maar hoe dan structureel deze mensen de hand boven het hoofd gehouden wordt gaat mij echt te ver.

    Hoe kan je nu een verkrachtingsmelding(+ meerdere ongespecificeerde seksueel overschrijdende handelingen) hebben gekregen over een piloot en deze piloot gewoon verder laten vliegen.

    Daarnaast waarom is niet de politie hierbij betrokken? Dit zijn harde strafbare acties. Een beetje alsof je een lijk met een mes in de rug vindt in de lift van je werk en je gaat HR bellen die het oplossen in plaats van de politie. Ik vind het ook raar dat daar niet aandacht aan wordt besteed door BOOS.

Leave a Reply