‘Grote delen van de overheidsfinanciën lopen binnen drie jaar gevaar door de ernstig vertraagde vernieuwing van cruciale ict-systemen bij de Belastingdienst’
‘Grote delen van de overheidsfinanciën lopen binnen drie jaar gevaar door de ernstig vertraagde vernieuwing van cruciale ict-systemen bij de Belastingdienst’
18 comments
[archive](https://archive.ph/bb3u8)
Overheidsfinanciën in gevaar door sterk verouderde ict van Belastingdienst
Belastingdienst Cruciale systemen van de Belastingdienst zijn aan vervanging toe, deskundigen denken dat vernieuwing niet op tijd zal komen.
Grote delen van de overheidsfinanciën lopen binnen drie jaar gevaar door de ernstig vertraagde vernieuwing van cruciale ict-systemen bij de Belastingdienst. Dat hebben externe ict-deskundigen geschreven die deze vernieuwing onderzochten. Zij bevestigen interne analyses door de Belastingdienst, die in handen zijn van NRC. De continuïteit van de belastingheffing staat op het spel, nu de Belastingdienst er volgens de deskundigen niet in lijkt te slagen verouderde technologie op tijd te vervangen.
Het gaat om de systemen voor loonheffing, waarmee de Belastingdienst jaarlijks meer dan 150 miljard euro aan belastingen en premies voor volks-, werknemers- en zorgverzekeringen binnenhaalt. Dat is bijna de helft van de totale rijksinkomsten. Ook het systeem voor de inkomstenbelasting loopt gevaar. Op basis hiervan komt jaarlijks zo’n 20 miljard binnen en keert de Belastingdienst miljarden aan burgers uit.
Het zogeheten platform Cool:Gen, waarop de belangrijkste ict-systemen voor de loon- en inkomstenheffingen draaien, wordt vanaf eind 2026 niet meer technisch ondersteund. Het is daarom „noodzakelijk” dat deze systemen „vóór 2027 vervangen worden”, staat in een interne nota die staatssecretaris Marnix van Rij (Fiscaliteit, CDA) in juli vorig jaar ontving.
Bij het niet tijdig vervangen van de oude software bestaat het risico dat er onoplosbare fouten of storingen in het systeem ontstaan. „Dan heeft dit tot gevolg dat de Belastingdienst geen belastingaanslagen meer bij de belastingplichtige kan opleggen en dat niet geïnd kan worden”, waarschuwen ambtenaren. Daarnaast zijn „wetswijzigingen op de inkomensheffing niet meer mogelijk”.
‘Zeer groot risico’
Adviesbureau CapGemini – dat in opdracht van de Belastingdienst onderzoek deed naar het kabinetsplan voor een vernieuwde vermogensbelasting in Box 3 – noemde de problematische vervanging van deze verouderde technologie voor het heffen van de inkomstenbelasting een „zeer groot risico”. In augustus schreef het bedrijf dat de vervanging van de oude systemen een jaar vertraagd was. „Het risico bestaat dat door nog verdere vertraging, de deadline voor volledige uitfasering […] onhaalbaar wordt. […] Een gevolg hiervan is dat de heffing van de inkomstenbelasting in gevaar komt, omdat bijvoorbeeld systeemfouten niet (tijdig) opgelost kunnen worden.”
De vernieuwing van het systeem voor loonheffing kampt met een vergelijkbaar probleem. Deze was „vrijwel stilgelegd”, zo schreef het Adviescollege ICT-toetsing afgelopen juli aan staatssecretaris Van Rij. Vanwege mismanagement bevond de vernieuwing „zich na anderhalf jaar in feite nog in de opstartfase […] Wij verwachten dan ook dat het programma niet in staat is om Cool:Gen voor 2027 te vervangen.” Volgens het Adviescollege, dat het kabinet adviseert bij grote ict-projecten, kwam daardoor de continuïteit van de loonheffingen „in gevaar”.
Van Rij stelde in een reactie de conclusies van het Adviescollege „grotendeels” te herkennen. Maar de Belastingdienst voert verbeteringen door en heeft er volgens hem „vertrouwen in dat de doelstellingen in 2027 worden gerealiseerd”. Het ministerie van Financiën slaagde er niet in binnen twee dagen op verdere vragen van NRC te reageren.
De Belastingdienst waarschuwde het ministerie van Financiën al in 2020 dat de ict-systemen binnen de loonheffing dringend gemoderniseerd moesten worden, blijkt uit interne stukken. Het uitblijven daarvan zou „impact hebben op de continuïteit van de overheidsfinanciën en van cruciale gegevensstromen”.
Arbeids- en uitkeringsgegevens
Het belang van de zogeheten loonaangifteketen, waar de sterk verouderde ict-systemen een cruciale rol in spelen, valt niet te onderschatten. De overheid omschrijft het zelf als „dé financiële en gegevensaorta van de Nederlandse samenleving”, omdat hier jaarlijks 30 miljard gegevens worden verzameld. Het gaat bijvoorbeeld om alle arbeids- en uitkeringsgegevens van 13 miljoen burgers, die ook weer worden gebruikt door honderden andere publieke en private organisaties, waaronder het UWV en het Centraal Bureau voor de Statistiek.
De uitblijvende vernieuwing is niet alleen een technisch of financieel probleem. De uitvoering van belangrijke politieke wensen loopt er ook door vast – zoals de verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zzp’ers, of het invoeren van een belasting op werkelijk rendement van grote vermogens.
In de interne nota die Van Rij kreeg, stond dat het ondanks alle vertraging nog wel de planning was om voor eind 2026 klaar te zijn met het vervangen van de oude software. Maar in die nota staat ook dat vanwege de krapte op de arbeidsmarkt „de ambitie om achterstanden in te halen op een later moment moet worden bijgesteld”.
Volgende week ontvangt de Tweede Kamer een technische briefing over de stand van de ict bij de Belastingdienst. Van Rij was eerder van plan in aanloop naar deze briefing een Kamerbrief te sturen over de ict, maar heeft dit nu uitgesteld tot na de briefing.
“Rutte IV en de lege schatkist. Binnenkort in de bioscoop!”
Nou ja jongens ok ping me de user story even en dan ga ik kijken. Je kan het ook gewoon vragen hoor dat hoeft niet via NRC.
Gewoon een paar mensen aannemen en de boel in een exelletje bijhouden, kind kan de was doen.
Waarom staat er nooit bij wat die oude technologie is? I like vintage
Heb weleens wat gehoord over de IT bij de belastingdienst en wat voor stoffige mentaliteit daar rond zweeft, gaat de komende tijd niet beter worden voor ze.
Overheid en ICT, ongeveer net zo een gelukkig huwelijk als dat van m’n ouders.
Weet je was zo naar is? Ik werk zelf bij een organisatie die nauw samenwerkt met overheidsystemen. Als ik zie waar wij, van de regering maar ook onszelf, aan moeten voldoen qua keurmerken, ISO’s etc. terwijl elke vertraging in onze service richting de burger door diezelfde overheidsystemen komt waar we van afhankelijk zijn… ongelooflijk.
Zoals gisteren dat item over dat ambtenaren geen Tik Tok op de werktelefoon mogen. No shit, dat mochten wij überhaupt nooit. En alles wat je op je PC doet word gelogd. Daarnaast regelmatig sessies van ethical hackers (en nep phishing) om ons scherp te houden.
En dan komt de overheid er *nu* achter dat China meekijkt? Mooi op tijd.
Geen zorgen jongens, ik soldeer wel wat nieuwe elcos in de as400.
Belastingdienst en ict die niet werkt. Noem een iconischer duo
Ik zat een jaar geleden op gesprek als consultant om te werken binnen het domein van loonbelasting. Ze hadden hun eigen halfbakken oplossing verzonnen, gekoppeld aan werkprocessen 10 lagen diep. Deze oplossing mocht ik alleen onderhouden en niet vervangen door iets beters. Ik heb vriendelijk bedankt.
Echt een bizarre houding tov vernieuwing.
Oof, het is cool:gen… Dat verklaart wel een beetje waarom het zo moeizaam gaat. Ik dacht aanvankelijk dat het simpel ging om Cobol programmatuur, welke toch wel om te zetten is, maar cool:gen is wel echt next level kut. De code zelf is in ieder geval niet te lezen of onderhouden aangezien het allemaal gegenereerd is, je moet dan echt die modellen gaan overzetten naar een andere tool…
Heb dit ook gezien bij andere (semi-) overheidsorganisaties zoals Tennet of ProRail. Oude systemen, al het beheer en ontwikkeling belegd bij externe partijen.
Vooral bij het spoor en de stroomvoorziening is de continuïteit van de operatie het aller-, aller-belangrijkst. De mensen die daadwerkelijk in dienst zijn zeggen dan: “niet aanzitten, als het kapot gaat, dan ligt Nederland op zijn gat.” Ik stel me zo voor dat dit gevoel ook heel sterk leeft bij de afdeling inkomstenbelasting.
Een houding waar ik me persoonlijk wel wat bij voor kan stellen, eerlijk gezegd. Maar uiteindelijk moet je toch gaan bewegen..
Misschien slim om de ICT deels uit Apeldoorn te verhuizen
Grote delen van de overheid moeten gewoon toegeven dat ze ict bedrijven zijn/zouden moeten zijn. Software ontwikkeling is core business van bijvoorbeeld de belastingsdienst en de uwv. Zolang ze dat niet snappen en de zaak uitbesteden wordt het nooit wat.
Wat zou volgens jullie de toekomst moeten zijn van digital en ICT binnen de overheid? Welke richting zou het uit moeten?
Aanbesteding voor een systeem op dit niveau duurt makkelijk een jaar. En daarna komt de implementatie. Van die drie jaar blijft erg weinig over dan.
Het probleem is juist dat politici en journalisten steeds om vernieuwing of iets anders roepen.
Dat helpt niet.