> Einu sinni hljómaði gullna reglan einhvern vegin svona: „Komdu fram við aðra eins og þú vilt að komið sé fram við þig.“ Þessi regla virðist ekki vera við lýði lengur. Nýja gullna reglan hljómar frekar á þessa leið: „Komdu fram við aðra eins og komið hefur verið fram við þig.“
Ég veit ekki hversu oft ég horfi upp á vini og fjölskyldu í dag réttlæta skítahegðun með því að benda á skítahegðun annara. Auðvitað hefur það *alltaf* verið gert. Þetta er ekkert nýtt fyrirbæri, en mikið hefur mér fundist margir smitaðir af þessu sem voru það ekki áður.
Mjög góð grein. Mig grunar samt að þau sem ættu helst að taka hana til sín munu ekki taka mark á henni, vegna nákvæmlega þeirra vandamála sem greinin lýsir.
Vá, þetta eru afbragðs skrif! Orð í tíma töluð.
Hlægilegur pistill á svo margan hátt að ég nenni engan veginn að útlista það allt hér. Sé mikið eftir tímanum sem fór í að lesa þetta.
Ég verð að vera ósammála henni að vera blanda saman eftirsannleik og gaslýsingu, ég skil hvaðan hún kemur en þetta er alltof löng teygja fyrir mig. Ég vil meina að þetta kallist einfaldlega bara hlutdrægni en ekki gaslýsing, að auðvaldsröddin í bergmálshellinum sé að gaslýsa sína eigin fylgjendur er svolítið skrýtið concept og þar kemur ruglingurinn hjá mér við að blanda saman eftirsannleik og gaslýsingu.
>Nú hefur bilið milli leyfilegrar og óleyfilegrar umræðu þrengst mikið og afleiðingar óleyfilegrar umræðu orðnar alvarlegri en áður tíðkaðist. Hvernig stendur á þessu í lýðræðislegu samfélagi?
Vá. Bravó! Tjáningarfrelsi fyrir ríkinu eru allir sammála, en það eru ekki allir sammála um að við ættum sem einstaklingar að leyfa fólki að segja sína skoðun án þess að reyna að kúga viðkomandi til hlýðni. Við tökum ólíkum skoðunum alltof persónulega í dag.
Ég er líka löngu orðinn þreyttur á að fjölmiðlar reyni að hafa vit fyrir almenningi. Segið bara frá fréttum án þess að nota hnitmiðuð lýsingarorð til að reyna að stýra umræðunni.
Það er ýmislegt áhugavert og bæði athugavert við þessi skrif. Helst má nefna að það er vitnað í rannsókn sem hefur hlotið mikla gagnrýni og aldrei verið viðurkennd innan sálfræði eða geðlækninga – þar sem talað er um að vera trans sé einhverskonar samfélagt smit. Svoleiðis orðræða er auðvitað ekkert annað en fordómar og eiga ekkert upp á borð í upplýstri og vísindalegri umræðu.
Frekar írónískt að skrifa grein um hvernig vísindi og upplýst umræða sé á undanhaldi, og vitna t.d. í rannsókn sem hefur verið aldrei fengið vísindalega viðurkenningu, heldur verið gagnrýnd fyrir varhugaverða aðferðarfræði og skort á áreiðanlegum niðurstöðum.
Þessi rannsókn hefur ekkert fengið nema gagnrýni á sig, en Journal of Pediatrics gerði rannsókn sem sýndi fram á að þessi sjúkdómsgreining heldur engu vatni. Sömuleiðis hafa yfir 60 samtök innan sálfræði og geðlækinga, meðal annars American Psychological Association, kallað eftir því að greiningarheitinu verði með öllu eytt þar sem enginn vísindalegur grunnur er fyrir greiningunni sem hún leggur fram.
Þetta er aðeins eitt dæmi úr þessari annars löngu grein. Ef að vinnan er ekki vönduð meira en svo þá efast ég um áreiðanleika þessar greinar.
Smá pælingar sem ég hef haft seinustu mánuði sem þessi grein setur frábærlega í orð:
“Gaslýsing er yfirleitt notuð í varnartilgangi og til að fela misbeitinguna sem að á sér stað. Er þetta aðferð til að forðast gagnrýni eða óæskilegar skoðanir. Gaslýsandinn grefur undan trúverðugleika gagnrýnenda þegar ekki dugar að hunsa viðkomandi.”
Algjörlega. Hef tekið eftir þessu að eiga sér stað þegar kemur að stórum umræðum í samfélaginu. Fólk yfir höfuð velur sér hlið og stendur við það. Það er að mínu mati mjög óæskilegt og ýtir einmitt undir það að fólk leggur gagnrýna hugsun sína til hliðar til þess að sýna málstaðnum sínum stuðning. Þetta fólk neitar að bera ábyrgð á gjörðum sínum, hvort sem það er sverting mannorðs eða brot á persónuverndarlögum með því að gaslýsa alla þjóðina í að trúa því að þessi lögbrot séu af hinu góða. Nei þú ert ekki Batman, þú ert bara karl/kona sem hangir á twitter allan daginn að úða út út þér ömurlegum skoðunum og drulla yfir fólk sem er ósammála þér.
“Í staðinn verður nauðsynlegt að þagga niður í andófsmanninum með því að rýra trúverðugleika hans.”
Það er að mínu mati mjög alvarlegt að þessi hegðun fær að aðhafast í samfélaginu. Fólk lærir ekki og skiptir ekki um skoðun ef þú öskrar á það. Á sama tíma gengur ekki að útskúfa þeim sem eru þér ósammála því það hvetur þá oftast til að styrkja skoðanir sínar og ýtir fólki út í öfga. Hef séð þetta gerast meðal ungra karlmanna sem voru til að byrja með ósammála kvenréttindabaráttumönnum á twitter, þeir húðskammaðir af femínistum á þeim miðli og fengu jafnvel líflátshótanir og þeir alveg útskúfaðir úr umræðum milli fólks og það leiddi þá út í algjöra öfga og eru þessir menn í dag dyggir Andrew Tate aðdáendur sem ýta undir mikla kvenfyrirlitningu í samfélaginu okkar.
Spjöllum við fólk sem er ósammála okkur, í stað þess að útskúfa þau úr samfélagslegri umræðu vegna skoðana þeirra. Eina sem virkar til þess að fá þetta fólk til að skipta um skoðun og verða sammála þér eru umræður um málefnið/n. Allt leiðir þetta mig aftur að fyrsta punktinum, þar sem ég undirstrika hversu mikilvægt það er að stunda gagnrýna hugsun og almenna mannasiði þegar kemur að svona umræðum.
“Með því að þreyta gagnrýnendur er verið að leitast eftir því að þeir tapi hvötinni og trúnni á sjálfum sér. Þessi aðferð leitast eftir því að skapa leyfilega og óleyfilega umræðu. Fyrir áhorfandann getur verið erfitt fyrir hann að vita hvern eigi að trúa og treysta.”
Gæti ekki orðað þetta betur sjálfur. Ætla nú ekki að fara út í mínar eigin skoðanir en þegar skoðuð eru atvik eins og Sölva Tryggva málið, þar sem manninum var bara ýtt út í horn og honum sagt að þegja og bannað að verja mannorð sitt þá er alveg skýrt hvers vegna það er mikilvægt að rökræða af alvöru en ekki grafa undan trúverðugleika einstaklingsins. Allir sem virtust ekki trúa ásökununum eða vildu kannski ekki taka afstöðu til málsins voru kallaðir kvenhatarar eða verjendur feðraveldis (Veit nú ekki betur en að konur megi taka eins virkan þátt í samfélaginu og þær vilja, þeim er ekki meinaður aðgangur að neinum skólum né heilbrigðisaðstoð og þar af leiðandi er Ísland ekki feðraveldi). En eru þeir það? Nei. Alls ekki. Þetta eru bara fullorðnir einstaklingar sem rannsökuðu málið á sínum eigin forsendum og tóku afstöðu. Þeir eru ekki með kvenhatur, verja feðraveldið, skýla gerendum/gerandameðvirkir. Finnst þessi hugsunarháttur hjá samfélaginu okkar alveg komin út í hött.
Fólk t.a.m þorir ekki að segja sínar raunverulegu skoðanir vegna þess að þau lifa i ótta um að vera útskúfuð. Hef heyrt sögur úr háskólanum þar sem fólk vill ekki tjá sig um umræðuefni dagsins því þau eru hrædd um að fá á sig dóma og stimpla frá öðru fólki. Háskólar eru grunnurinn að góðri rökhugsun og eru klárlega vettvangurinn þar sem ætti að hvetja fólk í að segja skoðanir sínar og færa svo rök fyrir þeim, ekki að fela þær af ótta.
Um leið og þú grefur undan trúverðugleika einstaklings til þess að koma þinni skoðun eða málstað á framfæri þá ert þú alveg búinn að missa mig. Við ættum að hvetja fólk til rökhugsunar og hvetja þau til þess að leggja frá sér þetta “tribalism” hugarfar þar sem þú ert annaðhvort með þessum í liði eða hinum og það er enginn millivegur.
Nú er ég búinn.
>Forðun triggeringa verður markmiðið í sjálfu sér og bregst viðkomandi illa við sé á þessu brotið. **Tilfinningin verður ekki lengur hennar til að kljást við heldur verður það hluti af samfélagsumræðunni að mynda samfélag þar sem viðkomandi þarf ekki að kljást við tilfinningar sem honum þykja óþægilegar**. Það getur verið óþægilegt fyrir suma að fá upplýsingar, þó sannar séu, sem staðfesta ekki fyrirframmótaða trú þeirra á raunveruleikanum. Og þannig myndast sterkari forsendur fyrir vörn og gaslýsandi hegðunarmynstrum í samskiptum. Fyrir utanaðkomandi er eins og fólk sé nánast viljandi að reyna að misskilja aðra eða reyna að túlka það versta í öðrum. Samhengi hættir að skipta máli og snýst málið frekar um notkun ákveðinna orða eða birtingu óleyfilegrar umræðu sem þykir særandi vegna triggeringa eða yfirborðsþátta viðmælenda.
Og ég er orðin drulluþreytt að allir sem hafa ekkert um það að gera séu með einhverjar hugmyndir eða “bara spurningar”. Ef þú ert ekki trans barn, átt ekki trans barn eða vinnur ekki með trans börnum þá má alveg fara að lesa sig til meira um. Það er 100% líklegra að þú haldir að þú vitir meira en þú raunverulega gerir og fólk hugsar kannski í mesta lagi um eitthvað málefni sem kemur þeim ekki við svona tvisvar sinnum á dag. En ég get lofað því að fólk sem þetta kemur við hugsar um þetta oftar.
Mjög góð og þörf grein.
Ég myndi segja að það sé mjög stór hópur á Íslandi sem trúir nokkurn veginn að svo lengi sem maður gerir öðrum ekki skaða, þá sé maður ansi frjáls ferða sinna. Og ef að flestir reyndu að lifa í samræmi við það, og dæmdu ekki náungann þá gætum við eflaust búið saman í sátt og samlyndi.
En það sem flækir þetta er að það er annar hópur sem telur sig vera í baráttu fyrir hina jaðarsettu. Þau segjast standa með minnihlutahópum: fötluðum, konum, flóttafólki, öryrkjum etc. og eru í herskárri baráttu á móti þeim sem þau telja vera að kúga sig. Og í þeirri baráttu gildir ekki ofangreinda regla um frelsi og virðingu, heldur um hag einn hóps gegn öðrum, og þar má nánast gera og segja hvað sem er, ef það er í nafni baráttunnar.
Þetta “intersectionality” hefur farið langt út fyrir öll velsæmismörk og erfitt er að hafa nokkurn hemil á því. Mér finnst áhrif þess á tjáningarfrelsi mjög ámælisverð. T.d. sú hugmynd að ef maður tilheyrir ekki rétta hópnum þá megi maður ekki hafa skoðun á tilteknu málefni. Það er svona 1984 stemning yfir slíku og það er ekki að fara að gera heiminn að betri stað.
Hún náði mér með fyrri hlutanum. Svo fór þetta bara út í of flókið “má ekkert lengur?”
12 comments
Þetta hittar mig mest úr þessari grein:
> Einu sinni hljómaði gullna reglan einhvern vegin svona: „Komdu fram við aðra eins og þú vilt að komið sé fram við þig.“ Þessi regla virðist ekki vera við lýði lengur. Nýja gullna reglan hljómar frekar á þessa leið: „Komdu fram við aðra eins og komið hefur verið fram við þig.“
Ég veit ekki hversu oft ég horfi upp á vini og fjölskyldu í dag réttlæta skítahegðun með því að benda á skítahegðun annara. Auðvitað hefur það *alltaf* verið gert. Þetta er ekkert nýtt fyrirbæri, en mikið hefur mér fundist margir smitaðir af þessu sem voru það ekki áður.
Mjög góð grein. Mig grunar samt að þau sem ættu helst að taka hana til sín munu ekki taka mark á henni, vegna nákvæmlega þeirra vandamála sem greinin lýsir.
Vá, þetta eru afbragðs skrif! Orð í tíma töluð.
Hlægilegur pistill á svo margan hátt að ég nenni engan veginn að útlista það allt hér. Sé mikið eftir tímanum sem fór í að lesa þetta.
Ég verð að vera ósammála henni að vera blanda saman eftirsannleik og gaslýsingu, ég skil hvaðan hún kemur en þetta er alltof löng teygja fyrir mig. Ég vil meina að þetta kallist einfaldlega bara hlutdrægni en ekki gaslýsing, að auðvaldsröddin í bergmálshellinum sé að gaslýsa sína eigin fylgjendur er svolítið skrýtið concept og þar kemur ruglingurinn hjá mér við að blanda saman eftirsannleik og gaslýsingu.
>Nú hefur bilið milli leyfilegrar og óleyfilegrar umræðu þrengst mikið og afleiðingar óleyfilegrar umræðu orðnar alvarlegri en áður tíðkaðist. Hvernig stendur á þessu í lýðræðislegu samfélagi?
Vá. Bravó! Tjáningarfrelsi fyrir ríkinu eru allir sammála, en það eru ekki allir sammála um að við ættum sem einstaklingar að leyfa fólki að segja sína skoðun án þess að reyna að kúga viðkomandi til hlýðni. Við tökum ólíkum skoðunum alltof persónulega í dag.
Ég er líka löngu orðinn þreyttur á að fjölmiðlar reyni að hafa vit fyrir almenningi. Segið bara frá fréttum án þess að nota hnitmiðuð lýsingarorð til að reyna að stýra umræðunni.
Það er ýmislegt áhugavert og bæði athugavert við þessi skrif. Helst má nefna að það er vitnað í rannsókn sem hefur hlotið mikla gagnrýni og aldrei verið viðurkennd innan sálfræði eða geðlækninga – þar sem talað er um að vera trans sé einhverskonar samfélagt smit. Svoleiðis orðræða er auðvitað ekkert annað en fordómar og eiga ekkert upp á borð í upplýstri og vísindalegri umræðu.
Frekar írónískt að skrifa grein um hvernig vísindi og upplýst umræða sé á undanhaldi, og vitna t.d. í rannsókn sem hefur verið aldrei fengið vísindalega viðurkenningu, heldur verið gagnrýnd fyrir varhugaverða aðferðarfræði og skort á áreiðanlegum niðurstöðum.
Þessi rannsókn hefur ekkert fengið nema gagnrýni á sig, en Journal of Pediatrics gerði rannsókn sem sýndi fram á að þessi sjúkdómsgreining heldur engu vatni. Sömuleiðis hafa yfir 60 samtök innan sálfræði og geðlækinga, meðal annars American Psychological Association, kallað eftir því að greiningarheitinu verði með öllu eytt þar sem enginn vísindalegur grunnur er fyrir greiningunni sem hún leggur fram.
Þetta er aðeins eitt dæmi úr þessari annars löngu grein. Ef að vinnan er ekki vönduð meira en svo þá efast ég um áreiðanleika þessar greinar.
https://www.technologyreview.com/2022/08/18/1057135/transgender-contagion-gender-dysphoria/
Smá pælingar sem ég hef haft seinustu mánuði sem þessi grein setur frábærlega í orð:
“Gaslýsing er yfirleitt notuð í varnartilgangi og til að fela misbeitinguna sem að á sér stað. Er þetta aðferð til að forðast gagnrýni eða óæskilegar skoðanir. Gaslýsandinn grefur undan trúverðugleika gagnrýnenda þegar ekki dugar að hunsa viðkomandi.”
Algjörlega. Hef tekið eftir þessu að eiga sér stað þegar kemur að stórum umræðum í samfélaginu. Fólk yfir höfuð velur sér hlið og stendur við það. Það er að mínu mati mjög óæskilegt og ýtir einmitt undir það að fólk leggur gagnrýna hugsun sína til hliðar til þess að sýna málstaðnum sínum stuðning. Þetta fólk neitar að bera ábyrgð á gjörðum sínum, hvort sem það er sverting mannorðs eða brot á persónuverndarlögum með því að gaslýsa alla þjóðina í að trúa því að þessi lögbrot séu af hinu góða. Nei þú ert ekki Batman, þú ert bara karl/kona sem hangir á twitter allan daginn að úða út út þér ömurlegum skoðunum og drulla yfir fólk sem er ósammála þér.
“Í staðinn verður nauðsynlegt að þagga niður í andófsmanninum með því að rýra trúverðugleika hans.”
Það er að mínu mati mjög alvarlegt að þessi hegðun fær að aðhafast í samfélaginu. Fólk lærir ekki og skiptir ekki um skoðun ef þú öskrar á það. Á sama tíma gengur ekki að útskúfa þeim sem eru þér ósammála því það hvetur þá oftast til að styrkja skoðanir sínar og ýtir fólki út í öfga. Hef séð þetta gerast meðal ungra karlmanna sem voru til að byrja með ósammála kvenréttindabaráttumönnum á twitter, þeir húðskammaðir af femínistum á þeim miðli og fengu jafnvel líflátshótanir og þeir alveg útskúfaðir úr umræðum milli fólks og það leiddi þá út í algjöra öfga og eru þessir menn í dag dyggir Andrew Tate aðdáendur sem ýta undir mikla kvenfyrirlitningu í samfélaginu okkar.
Spjöllum við fólk sem er ósammála okkur, í stað þess að útskúfa þau úr samfélagslegri umræðu vegna skoðana þeirra. Eina sem virkar til þess að fá þetta fólk til að skipta um skoðun og verða sammála þér eru umræður um málefnið/n. Allt leiðir þetta mig aftur að fyrsta punktinum, þar sem ég undirstrika hversu mikilvægt það er að stunda gagnrýna hugsun og almenna mannasiði þegar kemur að svona umræðum.
“Með því að þreyta gagnrýnendur er verið að leitast eftir því að þeir tapi hvötinni og trúnni á sjálfum sér. Þessi aðferð leitast eftir því að skapa leyfilega og óleyfilega umræðu. Fyrir áhorfandann getur verið erfitt fyrir hann að vita hvern eigi að trúa og treysta.”
Gæti ekki orðað þetta betur sjálfur. Ætla nú ekki að fara út í mínar eigin skoðanir en þegar skoðuð eru atvik eins og Sölva Tryggva málið, þar sem manninum var bara ýtt út í horn og honum sagt að þegja og bannað að verja mannorð sitt þá er alveg skýrt hvers vegna það er mikilvægt að rökræða af alvöru en ekki grafa undan trúverðugleika einstaklingsins. Allir sem virtust ekki trúa ásökununum eða vildu kannski ekki taka afstöðu til málsins voru kallaðir kvenhatarar eða verjendur feðraveldis (Veit nú ekki betur en að konur megi taka eins virkan þátt í samfélaginu og þær vilja, þeim er ekki meinaður aðgangur að neinum skólum né heilbrigðisaðstoð og þar af leiðandi er Ísland ekki feðraveldi). En eru þeir það? Nei. Alls ekki. Þetta eru bara fullorðnir einstaklingar sem rannsökuðu málið á sínum eigin forsendum og tóku afstöðu. Þeir eru ekki með kvenhatur, verja feðraveldið, skýla gerendum/gerandameðvirkir. Finnst þessi hugsunarháttur hjá samfélaginu okkar alveg komin út í hött.
Fólk t.a.m þorir ekki að segja sínar raunverulegu skoðanir vegna þess að þau lifa i ótta um að vera útskúfuð. Hef heyrt sögur úr háskólanum þar sem fólk vill ekki tjá sig um umræðuefni dagsins því þau eru hrædd um að fá á sig dóma og stimpla frá öðru fólki. Háskólar eru grunnurinn að góðri rökhugsun og eru klárlega vettvangurinn þar sem ætti að hvetja fólk í að segja skoðanir sínar og færa svo rök fyrir þeim, ekki að fela þær af ótta.
Um leið og þú grefur undan trúverðugleika einstaklings til þess að koma þinni skoðun eða málstað á framfæri þá ert þú alveg búinn að missa mig. Við ættum að hvetja fólk til rökhugsunar og hvetja þau til þess að leggja frá sér þetta “tribalism” hugarfar þar sem þú ert annaðhvort með þessum í liði eða hinum og það er enginn millivegur.
Nú er ég búinn.
>Forðun triggeringa verður markmiðið í sjálfu sér og bregst viðkomandi illa við sé á þessu brotið. **Tilfinningin verður ekki lengur hennar til að kljást við heldur verður það hluti af samfélagsumræðunni að mynda samfélag þar sem viðkomandi þarf ekki að kljást við tilfinningar sem honum þykja óþægilegar**. Það getur verið óþægilegt fyrir suma að fá upplýsingar, þó sannar séu, sem staðfesta ekki fyrirframmótaða trú þeirra á raunveruleikanum. Og þannig myndast sterkari forsendur fyrir vörn og gaslýsandi hegðunarmynstrum í samskiptum. Fyrir utanaðkomandi er eins og fólk sé nánast viljandi að reyna að misskilja aðra eða reyna að túlka það versta í öðrum. Samhengi hættir að skipta máli og snýst málið frekar um notkun ákveðinna orða eða birtingu óleyfilegrar umræðu sem þykir særandi vegna triggeringa eða yfirborðsþátta viðmælenda.
Heyr, heyr!
Frábær og tímabær grein.
Vil bara benda á að rannsóknin sem hún linkaði um trans börn hefur verið [leiðrétt ](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6424391/) og meira að segja er með sýna eigin wiki: https://en.wikipedia.org/wiki/Rapid-onset_gender_dysphoria_controversy
Og ég er orðin drulluþreytt að allir sem hafa ekkert um það að gera séu með einhverjar hugmyndir eða “bara spurningar”. Ef þú ert ekki trans barn, átt ekki trans barn eða vinnur ekki með trans börnum þá má alveg fara að lesa sig til meira um. Það er 100% líklegra að þú haldir að þú vitir meira en þú raunverulega gerir og fólk hugsar kannski í mesta lagi um eitthvað málefni sem kemur þeim ekki við svona tvisvar sinnum á dag. En ég get lofað því að fólk sem þetta kemur við hugsar um þetta oftar.
Mjög góð og þörf grein.
Ég myndi segja að það sé mjög stór hópur á Íslandi sem trúir nokkurn veginn að svo lengi sem maður gerir öðrum ekki skaða, þá sé maður ansi frjáls ferða sinna. Og ef að flestir reyndu að lifa í samræmi við það, og dæmdu ekki náungann þá gætum við eflaust búið saman í sátt og samlyndi.
En það sem flækir þetta er að það er annar hópur sem telur sig vera í baráttu fyrir hina jaðarsettu. Þau segjast standa með minnihlutahópum: fötluðum, konum, flóttafólki, öryrkjum etc. og eru í herskárri baráttu á móti þeim sem þau telja vera að kúga sig. Og í þeirri baráttu gildir ekki ofangreinda regla um frelsi og virðingu, heldur um hag einn hóps gegn öðrum, og þar má nánast gera og segja hvað sem er, ef það er í nafni baráttunnar.
Þetta “intersectionality” hefur farið langt út fyrir öll velsæmismörk og erfitt er að hafa nokkurn hemil á því. Mér finnst áhrif þess á tjáningarfrelsi mjög ámælisverð. T.d. sú hugmynd að ef maður tilheyrir ekki rétta hópnum þá megi maður ekki hafa skoðun á tilteknu málefni. Það er svona 1984 stemning yfir slíku og það er ekki að fara að gera heiminn að betri stað.
Hún náði mér með fyrri hlutanum. Svo fór þetta bara út í of flókið “má ekkert lengur?”