Prima artikel, maar wat zijn de oorzaken? Met name 75+’ers dus misschien dat de opmars van de elektrische fiets een factor is? Of zijn auto’s asocialer gaan rijden, aangezien er gisteren werd gerapporteerd dat er veel meer met drank en drugs wordt gereden?
> Medisch specialisten zoals neuroloog-intensivist Marcel Aries van het academisch ziekenhuis in Maastricht pleiten daarom voor de verplichte invoer van de fietshelm.
Ik zou denken dat een arts wel een stap verder zou kunnen denken. Een helm verplichten (lijkt me) een doodsteek voor de Nederlandse fietscultuur, eventjes onbezonnen op de stadsfiets naar de stad, werk of feest. Een cultuur die redelijk uniek is in de wereld.
Ik kan zo een legio aan mensen opnoemen die de fiets laten staan wanneer ze een helm moeten meezeulen.
Voor de rest van de wereld is fietsen vaker een gedoe, waardoor men toch sneller voor de auto (c.q. taxi) kiest.
Met meer auto’s gaan we weer terug naar de jaren ’70. Een periode waar de fiets in de knel zat en werd verdrukt door de automobilist.
Wat tot een toenamen gaat zorgen van de uiteindelijke slachtoffers. Want:
> Bijna de helft van alle fietsongelukken werd veroorzaakt door een aanrijding met een (bestel)auto.
Koptelefoon op, elektrische fietsen die te snel gaan waardoor fietsers minder snel kunnen reageren op gevaarlijke situaties, pakket en maaltijdbezorgers die onder druk staan om alles optijd af te leveren, drank en drugs op achter het stuur… er zijn zo veel redenen te bedenken. Triest nieuws.
Ff makkelijk scoren maar hadden we niet een minister die een doelstelling van 500 had in 2020, dat niet haalde en geen goede ambitie vond en zei dat “de ambitie nul moet zijn”?
Gaat goed of niet?
Soms begin ik me wel af te vragen of er wel eens een grotere ambitie gehaald wordt of wel goed gaat de aflopen 15 jaar. Iemand voorbeelden?
De hoeveelheid oudjes die fietst op een ebike is enorm. Je ziet ze echt overal rijden tegenwoordig. Ik heb ook een ebike en je moet gewoon leren fietsen met zo’n ding. Het reageert anders dan een normale fiets.
Het aantal fietsers zonder licht was afgelopen winter in mijn buurt bijzonder hoog. Ook het fietsen zonder stuur vast te houden, roekeloos oversteken en met zijn allen naast elkaar zie ik veel.
Heb je gezien hoe mensen rijden? De risico’s die automobilisten nemen? De onoplettendheid van zwakke verkeersdeelnemers? Opgevoerde snorfietsen en ebikes overal. Ik voel me niet veilig in het Nederlandse verkeer…
Heeft dit te maken met dat iedereen elektrisch rijdt, sneller gaat en gevaar daardoor niet goed inschatten?
Is er nog steeds een toename onder 75 plussers als je normaliseert voor het aantal gefietste kilometers?
Interessant dat iedereen in de comments direct de fietsers de schuld geeft van deze ongevallen. Het zijn toch echt de auto’s die vaak een aanrijding veroorzaken.
Ook triest dat we 700 doden per jaar door auto’s helemaal prima vinden. Als er ieder jaar 700 mensen stierven in de trein was het hele land in rep en roer.
Eén oplossing zou zijn om auto’s binnen de bebouwde kom te limiteren tot 30 km/h, en dat terugbrengen tot 15 of stapvoets in een druk gebied zoals in de binnenstad.
Wat ook speelt zijn de aangeleerde reflexen bij ouderen en hoe stil het electrische spul is. Vroeger was het snelste op het fietspad een scooter of brommer en die hoorde je aankomen. Nu is alles snel en hoor je niets meer. Het inschatten van de snelheid is ook scheef. Die grijze kop op een fiets die van rechts komt waar je vroeger nog makkelijk voor langs kon is nu opeens een stuk sneller in je pad. Dat weet je wel, maar je reflexen van de afgelopen decennia zijn anders en fietsen doe je op de auto piloot.
Onderaan het CBS artikel kun je wat ruwe data downloaden waarin in Tabel 7 de doden per fietser en e-bike staan uitgesplits ook naar leeftijdscategorieën. 99 van de 291 fietsersdoden vallen onder e-bike gebruikers. 9 van de verongelijkte fietsers op een E-bike waren onder de 60.
Hierbij staat ook de kanttekening dat dit de ondergrens is van het aantal slachtoffers op een e-bike omdat het type fiets niet altijd goed wordt ingevuld.
Wellicht een controversiële mening, maar eerlijk, ze moeten érgens aan overlijden. En de groep 70+ groeit nogal ivm de babyboomers die nu gestaag allemaal die leeftijd bereiken. Binnenkort krijgen we dus ook “aantal hartaanvallen stijgt weer”, “aantal TIA’s stijgt weer” en “steeds meer mensen overlijden aan dementie”.
Ik fiets rond de achtduizend kilometer per jaar op mijn e-bike al 6 jaar lang. De keren dat ik bijna een ongeluk gehad heb zijn op een hand te tellen.
Alle keren heb ik gewoon geluk gehad. Maar waren ook te voorkomen door voorzichtiger te zijn.
Twee keer kwam een scooter plots van rechts uit een steegje. Zag het net op tijd.
Drie keer bijna gevallen over gladde bladeren in combinatie met een bocht.
Je moet snelheid minderen bij gevaarlijke situaties, drukte kruispunten, bladeren, regen, enz je telefoon natuurlijk niet gebruiken tijdens het fietsen. Geen koptelefoon gebruiken tijdens het fietsen.
Over andere weggebruikers heb je geen macht en is gewoon pech hebben soms. Daar helpt de helm natuurlijk.
Maar met gezond verstand en voorzichtigheid kun je zelf al een hoop leed voorkomen.
De vergrijzing slaat toe, de babyboomers zitten nu massaal op de elektrische fiets. Ik merk het heel goed nu het weer wat beter weer wordt, hordes grijze bolletjes fietsen met 20 a 30kmpu over de wegen en paden. Ik woon zelf in een landelijk gebied, ik heb zelf een ‘normale’ fiets. Als ik ergens heen fiets ben ik best wel een stevige trapper, maar die 75+ers halen mij lachend in zonder daar enige moeite voor te hoeven doen.
Mij maakt het niet uit, maar ik heb het idee dat ze helemaal geen rekening houden met het andere verkeer. Zwalkend over de straat, slaan opeens af, gaan opeen twijfelen en slingeren. Zijn druk aan het auwebetten met hun medefietsers.
Ik fiets dagelijks en zie dagelijkse ouderen fietsen op een fiets die te snel gaat voor menigeen en te zwaar is bij het stoplicht. Lichtpuntje is dat men wel steeds vaker een helm draagt.
Maar serieus: reactievermogen van een luiaard, in combinatie met dubbele snelheid van een normale fiets in almaar drukker wordende verkeersomstandigheden en dan verbaasd zijn dat het voor een groep zo fragiel als een bros reepje vaker fataal afloopt? Neu, gewoon max 15km per uur fietsen, lichtere fiets/accu en het wordt al een stuk veiliger, bijv.
In de comments zijn al een boel mogelijke oorzaken genoemd, maar ik vraag me daarnaast nog af of het formaat van de auto’s tegenwoordig ook een rol speelt? We hebben steeds grotere, lompere auto’s. Niet alleen zijn die soms elektrisch en dus niet altijd goed te horen, maar een botsing met zulke auto’s loopt voor fietsers en voetgangers eerder slecht af dan bij een kleinere, lichtere auto.
Van wat ik ervan meekrijg (vooral in discussies over auto’s in Amerika): in een lompe, luxe auto voel je je als bestuurder veiliger (en stoerder), waardoor je geneigd bent lomper te rijden en meer risico te nemen. En omdat de auto’s heel stevig gebouwd zijn, loop je als bestuurder ook daadwerkelijk minder risico, maar de omgeving des te meer. Combineer dat met een groeiend aantal mensen op e-bikes dat niet altijd goed met die snelheid omgaat, groot aandeel ouderen met sub-par reflexen of instincten, etc. en je hebt volgens mij een slechte combi te pakken.
[Relevant twitterdraadje](https://twitter.com/fietsprofessor/status/1648224902963404801) van de ‘fietsprofessor’ Marco te Brömmelstroet over dit nieuws. Een voorbeeld dat wordt gegeven is Nederlandse media bericht over een toename van 74% in fietsers die worden gedood door auto’s of busjes met stockfoto’s waarop alleen maar fietsers te zien zijn. Het is een patroon dat de olifant in de kamer wordt vermeden door onze media.
Wat denk ik al vrij veel kan helpen is dat het normaal wordt om een helm te dragen op een e-bike. Ik rijd zelf veel op een racefiets. Bijne elke racefietser heeft een helm op, behalve een paar eigenwijze oude knarren. En die worden door de andere 98% wielrenners met wel een helm vreemd aangekeken.
E-bikes gaan maar een paar km/h langzamer dan een racefiets en toch rijden heel veel mensen daar niet met een helm op. Vaak zit op die e-bike ook nog een vrij oude kwetsbare persoon, ik vind dat dan toch tamelijk onbegrijpelijk dat ze zonder helm vertrekken.
Ben ik de enige die steets meer mensen op het verkeerde fietspad zie fietsen (tegen de richting in), om maar niet de oversteek 2 meter verderop of de rotonde ietsje langer hoeft te nemen?
Fiets al jaren met de fiets, zeker 20 jaar. Zag het voor Corona geen enkele keer. Maar sinds een jaar lijkt alsof iedereen het nu doet? Wtf?
Wedden dat er mensen hardop staan te juichen om doodgereden wielrenners? Ik zit vaak in mijn eentje op zo’n fiets, je wil niet weten hoe schofterig andere weggebruikers met mijn leven omspringen, omdat rotte appels zich misdragen.
En ja hoor de jaarlijkse helmparade. Maar niemand met invloed die praat over auto-centrisme bij bestuurders en planners, snelheidsbegrenzers, ideeën voor strengere handhaving op verkeersovertredingen, etc.
Ik fiets 200-300 km per week en zoveel mensen letten niet op. Het is gewoon beangstigend. Laatst nog 2 Gerda’s naast elkaar op het fietspad, 1 op mijn weghelft en ze ging gewoon niet aan de kant. En dan giechelen als ik de berm in moet. “Oeps”
What the fuck?
Dit soort situaties maakte ik 8 jaar geleden, toen ik begon met wielrennen veel minder vaak mee.
Ik rijd trouwens 23-25 per uur, niet achterlijk snel.
In de auto red ik maandelijks wel het leven van een fietser die door rood rijdt.
Maak ik nooit fouten? Nee. Maar ik houd me religieus aan de regels. Dat werkt best goed.
Zag net nog een oudje vrolijk op de autobaan fietsen…midden op de weg, klagende oude dame in auto er achter.
De sukkel stak ook nog eens blindelings een kruispunt over. (Waar dus alleen autos mogen rijden)
Gezien zijn snelheid denk ik dat het een E-bike was….
Verbaasd me wel dat het niet de jeugd is gezien die ook blindelings rondrijden met hun mobieltje in hun handen…
Gelukkig worden de auto’s ook steeds groter. Broem broem ik heb een Dogde Ram want ik heb schijt aan iedereen.
Oh ik zou willen dat ik weer in het Nederlandse verkeer kon deelnemen. Nadat ik ben verhuisd naar de Antillen wil ik niks anders.
Als je denkt dat Nederland onveilig is, probeer eens te fietsen op een van de ABC eilanden. Doodswens.
Copy paste van mijn andere reply.
Vind het vaak ook erg vervelend dat jongeren (en volwassenen ook hoor) ‘s avonds geen licht aan hebben. Soms zeg ik er wat van, maar dan voel ik me weer de verklikker ofzo. Sinds ik auto rijdt merk ik hoe verdomd slecht je zichtbaar bent als fietser als je in de nacht geen licht aan hebt, en dan ook nog aan het slingeren met een maat achterop. Dat vraagt om ongelukken…
Vroeger fietsten ouderen zo langzaam dat ik bang was dat zo om zouden vallen. met alle e-bikes kan ik ze niet meer bijhouden..
Snelheid en reactievermogen zou een grote rol spelen lijkt me zo
30 comments
Kut autos.
Prima artikel, maar wat zijn de oorzaken? Met name 75+’ers dus misschien dat de opmars van de elektrische fiets een factor is? Of zijn auto’s asocialer gaan rijden, aangezien er gisteren werd gerapporteerd dat er veel meer met drank en drugs wordt gereden?
> Medisch specialisten zoals neuroloog-intensivist Marcel Aries van het academisch ziekenhuis in Maastricht pleiten daarom voor de verplichte invoer van de fietshelm.
[Bron NOS artikel](https://nos.nl/artikel/2471835-meeste-verkeersdoden-sinds-2008-vooral-toename-onder-75-plussers).
Ik zou denken dat een arts wel een stap verder zou kunnen denken. Een helm verplichten (lijkt me) een doodsteek voor de Nederlandse fietscultuur, eventjes onbezonnen op de stadsfiets naar de stad, werk of feest. Een cultuur die redelijk uniek is in de wereld.
Ik kan zo een legio aan mensen opnoemen die de fiets laten staan wanneer ze een helm moeten meezeulen.
Voor de rest van de wereld is fietsen vaker een gedoe, waardoor men toch sneller voor de auto (c.q. taxi) kiest.
Met meer auto’s gaan we weer terug naar de jaren ’70. Een periode waar de fiets in de knel zat en werd verdrukt door de automobilist.
Wat tot een toenamen gaat zorgen van de uiteindelijke slachtoffers. Want:
> Bijna de helft van alle fietsongelukken werd veroorzaakt door een aanrijding met een (bestel)auto.
Koptelefoon op, elektrische fietsen die te snel gaan waardoor fietsers minder snel kunnen reageren op gevaarlijke situaties, pakket en maaltijdbezorgers die onder druk staan om alles optijd af te leveren, drank en drugs op achter het stuur… er zijn zo veel redenen te bedenken. Triest nieuws.
Ff makkelijk scoren maar hadden we niet een minister die een doelstelling van 500 had in 2020, dat niet haalde en geen goede ambitie vond en zei dat “de ambitie nul moet zijn”?
Gaat goed of niet?
Soms begin ik me wel af te vragen of er wel eens een grotere ambitie gehaald wordt of wel goed gaat de aflopen 15 jaar. Iemand voorbeelden?
De hoeveelheid oudjes die fietst op een ebike is enorm. Je ziet ze echt overal rijden tegenwoordig. Ik heb ook een ebike en je moet gewoon leren fietsen met zo’n ding. Het reageert anders dan een normale fiets.
Het aantal fietsers zonder licht was afgelopen winter in mijn buurt bijzonder hoog. Ook het fietsen zonder stuur vast te houden, roekeloos oversteken en met zijn allen naast elkaar zie ik veel.
Heb je gezien hoe mensen rijden? De risico’s die automobilisten nemen? De onoplettendheid van zwakke verkeersdeelnemers? Opgevoerde snorfietsen en ebikes overal. Ik voel me niet veilig in het Nederlandse verkeer…
Heeft dit te maken met dat iedereen elektrisch rijdt, sneller gaat en gevaar daardoor niet goed inschatten?
Is er nog steeds een toename onder 75 plussers als je normaliseert voor het aantal gefietste kilometers?
Interessant dat iedereen in de comments direct de fietsers de schuld geeft van deze ongevallen. Het zijn toch echt de auto’s die vaak een aanrijding veroorzaken.
Ook triest dat we 700 doden per jaar door auto’s helemaal prima vinden. Als er ieder jaar 700 mensen stierven in de trein was het hele land in rep en roer.
Eén oplossing zou zijn om auto’s binnen de bebouwde kom te limiteren tot 30 km/h, en dat terugbrengen tot 15 of stapvoets in een druk gebied zoals in de binnenstad.
Wat ook speelt zijn de aangeleerde reflexen bij ouderen en hoe stil het electrische spul is. Vroeger was het snelste op het fietspad een scooter of brommer en die hoorde je aankomen. Nu is alles snel en hoor je niets meer. Het inschatten van de snelheid is ook scheef. Die grijze kop op een fiets die van rechts komt waar je vroeger nog makkelijk voor langs kon is nu opeens een stuk sneller in je pad. Dat weet je wel, maar je reflexen van de afgelopen decennia zijn anders en fietsen doe je op de auto piloot.
Onderaan het CBS artikel kun je wat ruwe data downloaden waarin in Tabel 7 de doden per fietser en e-bike staan uitgesplits ook naar leeftijdscategorieën. 99 van de 291 fietsersdoden vallen onder e-bike gebruikers. 9 van de verongelijkte fietsers op een E-bike waren onder de 60.
Hierbij staat ook de kanttekening dat dit de ondergrens is van het aantal slachtoffers op een e-bike omdat het type fiets niet altijd goed wordt ingevuld.
Wellicht een controversiële mening, maar eerlijk, ze moeten érgens aan overlijden. En de groep 70+ groeit nogal ivm de babyboomers die nu gestaag allemaal die leeftijd bereiken. Binnenkort krijgen we dus ook “aantal hartaanvallen stijgt weer”, “aantal TIA’s stijgt weer” en “steeds meer mensen overlijden aan dementie”.
Ik fiets rond de achtduizend kilometer per jaar op mijn e-bike al 6 jaar lang. De keren dat ik bijna een ongeluk gehad heb zijn op een hand te tellen.
Alle keren heb ik gewoon geluk gehad. Maar waren ook te voorkomen door voorzichtiger te zijn.
Twee keer kwam een scooter plots van rechts uit een steegje. Zag het net op tijd.
Drie keer bijna gevallen over gladde bladeren in combinatie met een bocht.
Je moet snelheid minderen bij gevaarlijke situaties, drukte kruispunten, bladeren, regen, enz je telefoon natuurlijk niet gebruiken tijdens het fietsen. Geen koptelefoon gebruiken tijdens het fietsen.
Over andere weggebruikers heb je geen macht en is gewoon pech hebben soms. Daar helpt de helm natuurlijk.
Maar met gezond verstand en voorzichtigheid kun je zelf al een hoop leed voorkomen.
De vergrijzing slaat toe, de babyboomers zitten nu massaal op de elektrische fiets. Ik merk het heel goed nu het weer wat beter weer wordt, hordes grijze bolletjes fietsen met 20 a 30kmpu over de wegen en paden. Ik woon zelf in een landelijk gebied, ik heb zelf een ‘normale’ fiets. Als ik ergens heen fiets ben ik best wel een stevige trapper, maar die 75+ers halen mij lachend in zonder daar enige moeite voor te hoeven doen.
Mij maakt het niet uit, maar ik heb het idee dat ze helemaal geen rekening houden met het andere verkeer. Zwalkend over de straat, slaan opeens af, gaan opeen twijfelen en slingeren. Zijn druk aan het auwebetten met hun medefietsers.
Ik fiets dagelijks en zie dagelijkse ouderen fietsen op een fiets die te snel gaat voor menigeen en te zwaar is bij het stoplicht. Lichtpuntje is dat men wel steeds vaker een helm draagt.
Maar serieus: reactievermogen van een luiaard, in combinatie met dubbele snelheid van een normale fiets in almaar drukker wordende verkeersomstandigheden en dan verbaasd zijn dat het voor een groep zo fragiel als een bros reepje vaker fataal afloopt? Neu, gewoon max 15km per uur fietsen, lichtere fiets/accu en het wordt al een stuk veiliger, bijv.
In de comments zijn al een boel mogelijke oorzaken genoemd, maar ik vraag me daarnaast nog af of het formaat van de auto’s tegenwoordig ook een rol speelt? We hebben steeds grotere, lompere auto’s. Niet alleen zijn die soms elektrisch en dus niet altijd goed te horen, maar een botsing met zulke auto’s loopt voor fietsers en voetgangers eerder slecht af dan bij een kleinere, lichtere auto.
Van wat ik ervan meekrijg (vooral in discussies over auto’s in Amerika): in een lompe, luxe auto voel je je als bestuurder veiliger (en stoerder), waardoor je geneigd bent lomper te rijden en meer risico te nemen. En omdat de auto’s heel stevig gebouwd zijn, loop je als bestuurder ook daadwerkelijk minder risico, maar de omgeving des te meer. Combineer dat met een groeiend aantal mensen op e-bikes dat niet altijd goed met die snelheid omgaat, groot aandeel ouderen met sub-par reflexen of instincten, etc. en je hebt volgens mij een slechte combi te pakken.
[Relevant twitterdraadje](https://twitter.com/fietsprofessor/status/1648224902963404801) van de ‘fietsprofessor’ Marco te Brömmelstroet over dit nieuws. Een voorbeeld dat wordt gegeven is Nederlandse media bericht over een toename van 74% in fietsers die worden gedood door auto’s of busjes met stockfoto’s waarop alleen maar fietsers te zien zijn. Het is een patroon dat de olifant in de kamer wordt vermeden door onze media.
[VVD-wethouder in Rotterdam](https://www.rijnmond.nl/nieuws/1655861/rotterdamse-gemeenteraad-stemt-voor-inkorten-tramlijnen-maar-lijn-4-in-hillegersberg-moet-blijven): “ja, dat ligt dus aan trams, dus die moeten weg”.
Wat denk ik al vrij veel kan helpen is dat het normaal wordt om een helm te dragen op een e-bike. Ik rijd zelf veel op een racefiets. Bijne elke racefietser heeft een helm op, behalve een paar eigenwijze oude knarren. En die worden door de andere 98% wielrenners met wel een helm vreemd aangekeken.
E-bikes gaan maar een paar km/h langzamer dan een racefiets en toch rijden heel veel mensen daar niet met een helm op. Vaak zit op die e-bike ook nog een vrij oude kwetsbare persoon, ik vind dat dan toch tamelijk onbegrijpelijk dat ze zonder helm vertrekken.
Ben ik de enige die steets meer mensen op het verkeerde fietspad zie fietsen (tegen de richting in), om maar niet de oversteek 2 meter verderop of de rotonde ietsje langer hoeft te nemen?
Fiets al jaren met de fiets, zeker 20 jaar. Zag het voor Corona geen enkele keer. Maar sinds een jaar lijkt alsof iedereen het nu doet? Wtf?
Wedden dat er mensen hardop staan te juichen om doodgereden wielrenners? Ik zit vaak in mijn eentje op zo’n fiets, je wil niet weten hoe schofterig andere weggebruikers met mijn leven omspringen, omdat rotte appels zich misdragen.
En ja hoor de jaarlijkse helmparade. Maar niemand met invloed die praat over auto-centrisme bij bestuurders en planners, snelheidsbegrenzers, ideeën voor strengere handhaving op verkeersovertredingen, etc.
Ik fiets 200-300 km per week en zoveel mensen letten niet op. Het is gewoon beangstigend. Laatst nog 2 Gerda’s naast elkaar op het fietspad, 1 op mijn weghelft en ze ging gewoon niet aan de kant. En dan giechelen als ik de berm in moet. “Oeps”
What the fuck?
Dit soort situaties maakte ik 8 jaar geleden, toen ik begon met wielrennen veel minder vaak mee.
Ik rijd trouwens 23-25 per uur, niet achterlijk snel.
In de auto red ik maandelijks wel het leven van een fietser die door rood rijdt.
Maak ik nooit fouten? Nee. Maar ik houd me religieus aan de regels. Dat werkt best goed.
Zag net nog een oudje vrolijk op de autobaan fietsen…midden op de weg, klagende oude dame in auto er achter.
De sukkel stak ook nog eens blindelings een kruispunt over. (Waar dus alleen autos mogen rijden)
Gezien zijn snelheid denk ik dat het een E-bike was….
Verbaasd me wel dat het niet de jeugd is gezien die ook blindelings rondrijden met hun mobieltje in hun handen…
Gelukkig worden de auto’s ook steeds groter. Broem broem ik heb een Dogde Ram want ik heb schijt aan iedereen.
Oh ik zou willen dat ik weer in het Nederlandse verkeer kon deelnemen. Nadat ik ben verhuisd naar de Antillen wil ik niks anders.
Als je denkt dat Nederland onveilig is, probeer eens te fietsen op een van de ABC eilanden. Doodswens.
Copy paste van mijn andere reply.
Vind het vaak ook erg vervelend dat jongeren (en volwassenen ook hoor) ‘s avonds geen licht aan hebben. Soms zeg ik er wat van, maar dan voel ik me weer de verklikker ofzo. Sinds ik auto rijdt merk ik hoe verdomd slecht je zichtbaar bent als fietser als je in de nacht geen licht aan hebt, en dan ook nog aan het slingeren met een maat achterop. Dat vraagt om ongelukken…
Vroeger fietsten ouderen zo langzaam dat ik bang was dat zo om zouden vallen. met alle e-bikes kan ik ze niet meer bijhouden..
Snelheid en reactievermogen zou een grote rol spelen lijkt me zo