Hufterig gedrag, agressie tegen politie en hulpverleners, voetbalsupporters die alle grenzen overschrijden: mensen zijn zich de laatste jaren bepaald niet beter gaan gedragen. Toch blijft een serieus, inhoudelijk debat over normen en waarden al jaren uit. Waarom is de politiek zo stil? En wordt het geen tijd om ons gedrag eens tegen het licht te houden?
Het was een paar weken geleden. Ries, medewerker veiligheid & service bij de NS, ziet een man fietsen door de stationshal in Arnhem. ,,Dus ik sprak hem aan, vroeg of hij wilde afstappen.”
Meteen discussie.
,,Waar haal je het lef vandaan om mij aan te spreken?”
,,In de huisregels staat dat je hier niet mag fietsen.”
,,Je bent zeker jaloers op mij, omdat je zelf geen fiets kan betalen. Wat wil je gaan doen dan?”
De man wil vluchten, Ries houdt hem tegen. ,,Zielig flikkertje’’, roept de man. ,,Toen was ik het zat, en heb ik hem aangehouden voor belediging.”
De 30-jarige NS-medewerker noemt het een ‘simpel voorbeeldje’. Maar hij maakt zulke dingen veel vaker mee dan hem lief is. ,,Meestal gaat het nergens over. Mensen die in de hal roken, of over een toegangspoortje springen. Je verwacht dat ze snappen dat je ze aanspreekt. Maar je krijgt steeds vaker agressieve reacties terug.”
We spreken Ries (zijn volledige naam is bekend bij de redactie) omdat we willen weten wat er in hem, een willekeurige Nederlander die zijn werk doet in de publieke ruimte, opkomt bij het onderwerp normen en waarden. Zijn indruk: het wordt er niet beter op, hoe we in dit land met elkaar omgaan.
Een van zijn collega’s zei onlangs: vroeger was het soms knokken als mensen wilden wegvluchten, nu komen ze naar je tóé om te vechten. ,,Het is echt erger dan voor corona. Mensen gaan veel sneller van nul naar honderd. Ze blijven je aanstaren, proberen je te intimideren. ‘Is er iets?’ ‘Wat moet je?’ Terwijl: ik ben ook een mens, ik wil gewoon op een prettige manier mijn werk kunnen doen.”
Normen en waarden, de begrippencombinatie lijkt een beetje in de mottenballen te zijn terechtgekomen. Terwijl: als je met iemand als Ries praat, of een tijdje het nieuws volgt, vraag je je af waarom dat eigenlijk zo is. Is een stevig debat over de manier waarop we in dit land samenleven niet harder nodig dan ooit?
Fakkel
We kennen de voorbeelden allemaal: voetbalsupporters die met vuurwerk, aanstekers en bier gooien of massaal de politie te lijf gaan, ambulancemedewerkers die belaagd worden, demonstraties die volledig uit de klauwen lopen, een minister die thuis met een brandende fakkel wordt opgezocht. Maar het zit ook in kleinere dingen, gedrag dat misschien niet onwettig, maar wel onprettig is: voordringen in de trein, nare dingen roepen op straat, asociaal rijden, schelden op sociale media.
,,Voor een deel is gedrag een uiting van woede over het regeringsbeleid”, zegt Josje den Ridder, hoofdonderzoeker bij het Sociaal en Cultureel Planbureau, over de brede waaier aan asociaal, intimiderend en agressief gedrag. ,,Maar wat breed gedeeld wordt: veel Nederlanders ervaren de manier waarop we samenleven als steeds minder prettig. Dat is al jaren zo. Vaak zijn ze overigens wel positief over hun eigen directe omgeving.”
Nu kunnen mensen wel dénken dat we steeds slechter omgaan met elkaar, maar is het ook zo? Het aantal keren dat iemand voordringt in de trein of geen voorrang verleent aan een voetganger op het zebrapad is nu eenmaal niet te meten. Toch zijn er graadmeters om de stelling te onderbouwen, zegt socioloog Bas van Stokkom, die gespecialiseerd is in huftergedrag. ,,Zelf vind ik het aantal aanvallen op publieke functionarissen de beste maatstaf.”
In 2022 maakten bijna tienduizend personen zich schuldig aan geweld tegen mensen met een publieke taak. Het cijfer is al een paar jaar vrij stabiel, al wordt de zwaarte van de delicten volgens het Openbaar Ministerie ernstiger.
Toename agressie in cijfers
9911
In 2022 werden 9911 mensen door het Openbaar Ministerie verdacht van agressie of geweld tegen mensen met een publieke taak, zoals politieagenten of ambulancemedewerkers. Het aantal stijgt de laatste jaren licht. Volgens het OM wordt de gemiddelde ernst van de delicten zwaarder.
60%
Zo’n 60 procent van de Nederlanders is somber over de kant die het opgaat met ons land, meldde het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) onlangs. Het verlies van gezamenlijke normen en waarden wordt daarbij vaak als een probleem benoemd.
26%
Meer dan een kwart van de Nederlanders, 26 procent, noemde de manier van samenleven en normen en waarden vorig najaar spontaan toen hun gevraagd werd naar dingen waar ze zich zorgen over maken. Dat percentage was in 2021 iets hoger. Volgens het SCP komt dat ook doordat er steeds méér maatschappelijke problemen bij komen waar mensen zich druk om maken.
Van Stokkom ziet een reeks aan verklaringen voor de verruwing van onze samenleving. Tanend gezag van ouders, leraren, de politie en de politiek. Een groeiende invloed van ‘het scherm’, waardoor mensen veel vaker enkel informatie tot zich nemen uit hun eigen bubbel. Het narcisme dat in de westerse maatschappij nauwelijks grenzen lijkt te kennen speelt zeker ook mee, zegt Van Stokkom. En, stelt hij: parallel aan de opkomst van ‘woke’ en de toegenomen aandacht voor grensoverschrijdend gedrag leeft in sommige kringen juist de machocultuur weer op. ,,Dat zie je bij voetbalhooligans, in de criminaliteit, maar ook in de politiek. Kijk naar de opkomst van populistische mannelijke leiders.”
Het gevolg, vat de socioloog samen: ,,Een groeiend aantal mensen denkt dat de wereld om hen draait, en ze menen daarbij vrij spel te hebben, voelen zich niet geremd door gezaghebbenden. Op plekken waar sociaal gedrag wordt verwacht, zoals op kantoor of op school, zijn de omgangsvormen vaak nog niet eens zo beroerd. Maar op vrijplaatsen daarbuiten – neem het voetbal – lijkt het steeds vaker en heftiger mis te gaan.”
Denken dat de hufter altijd ‘de ander’ is, is naïef, stelt Van Stokkom. ,,Het zit in ons allemaal. In onze maatschappij is er soms veel zelfbeheersing nodig om niet zelf tot asociaal gedrag over te gaan.”
Wat is de rol van de politiek? Als er weer eens iets onverkwikkelijks gebeurt, zijn ministers en Kamerleden er vaak als de kippen bij om het wangedrag in de fermste woorden te veroordelen. Zo noemde minister van Justitie en Veiligheid Dilan Yesilgöz de Feyenoordfan die een aansteker op het hoofd van Ajacied Davy Klaassen gooide op Twitter ‘een enorme hufter’. Dat een dader ‘keihard’ gestraft moet worden, ook daar zijn politici het meestal snel over eens.
Maar daarna valt de discussie vaak stil, erkent Kees van der Staaij, die onlangs zijn 25-jarig jubileum als SGP-Kamerlid vierde. ,,Zo’n tweet is snel verstuurd. Maar een wezenlijke discussie over waar zulk gedrag vandaan komt, en wat de politiek zou kunnen bijdragen aan een oplossing, ontbreekt daarna vaak. Helaas.”
Dat ziet ook ‘huftersocioloog’ Van Stokkom. ,,Er zijn vanuit de politiek inderdaad weinig initiatieven om normaal, fatsoenlijk gedrag terug op de agenda te krijgen.” Zou dat wel belangrijk zijn? ,,Ja, natuurlijk.”
Metro stilgezet
Friso Wielenga, historicus en auteur van het vorig jaar verschenen boek Op zoek naar stabiliteit over de jaren van Jan Peter Balkenende als premier van Nederland, vindt het hameren op normen en waarden ook ‘absoluut’ een taak voor politici. ,,Niet in de zin dat je burgers vertelt wat ze moeten doen, dat zou nooit worden geaccepteerd. Maar het onderwerp agenderen, zeker!”
Iemand die dat ook van politici verwacht, is Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding Eddo Verdoner. Begin deze maand nam hij tevreden kennis van het bericht dat in Amsterdam een metro met 154 AZ-supporters werd stilgezet. De fans, die op weg waren naar de wedstrijd Ajax-AZ, stopten ondanks herhaalde waarschuwingen niet met het zingen van antisemitische liederen. Ze werden allemaal aangehouden wegens groepsbelediging.
Eindelijk, zegt Verdoner, was er een duidelijk ‘normstellend optreden’. ,,Dit soort verboden uitingen wordt al veel te lang gedoogd. Het gevolg is dat schelden met ‘Jood’ gemeengoed wordt op scholen, op voetbalvelden, op sociale media. Dat is heel gevaarlijk, je mag dat als overheid niet accepteren.”
En dus zou die overheid veel meer ‘naar voren moeten treden’, vindt Verdoner. ,,Door zich consequent klip en klaar uit te spreken: dit is de norm, en als je die overschrijdt, dan pakken we je aan. Antisemitisme groeit. Die geest moet je terug in de fles duwen.”
Zag laatst een vrouw der hond uitlaten, schijt gewoon op de stoep. Ik vraag haar; Ruim je dat niet even op? “Je moet je bek houden mongool” kreeg ik terug
Asocialen, egoïsten en narcisten hebben de wereld in hun handen, het loont om zo idioot te zijn, ga over lijken en met een beetje koppie koppie zul je het ver schoppen in het kapitalistisch spelletje.
Individuele maatschappij waar sociale cohesie steeds minder wordt en alles wat minder zou moeten ondersteunen is wegbezuinigd.
Helaas niet heel verrassend.
Beetje in dezelfde rijtje. Is het iemand anders ook opgevallen dat er steeds meer afval op straat ligt de laatste tijd?
Edit: Dit is allemaal gebaseerd op mijn eigen indruk van mijn eigen omgeving. Puur anekdotisch.
Tja als je de tweede kamer ziet of online kijkt hoe men met elkaar omgaat kun je niet verbaasd zijn denk ik.
– Meer mensen leven in financiële stress, waardoor de lontjes korter zijn.
– Individualisme en social media hebben een heleboel mensen *main character syndrome* gegeven.
– Media, vooral Amerikaanse, pushen het idee dat rechten zonder meer genoten mogen worden en dat het afdwingen van plichten alleen door slechte mensen gebeurt (Muh Freedum!), en dat geweld daarop een gepaste reactie is.
– Solidariteit en empathie worden minder getraind doordat sociale netwerken afgebroken zijn en vervangen worden door verdienmodellen.
Echt raar dat we gemener zijn tegen elkaar.
De enige oplossing is de schandpaal. Er is geen sociale consequentie voor mensen die zich als een hufter gedragen. De wereld draait om mij alleen, en iedereen zal zich aan mijn wensen en behoeften onderwerpen.
Dat voorbeeld van die kerel met die fiets? Zet hem maar op de ns site. Hooligans? Zet maar op internet dat glazenwasserij de haverkamp op zaterdag jouw geld aan het opsnuiven is op een ouderwets avondje nac en stewards slaan. Wie zijn die criminele families in Utrecht die de nieuwe onderwereld vormen? Name and expose. Die buurman die katten heeft vergiftigd en er met een boete van af komt? In de krant met je kop.
De Amerikaanse conservatieve indoctrinatie is actief in Nederland, en in de rest van Europa. Daar zit zo belachelijk veel geld en manipulatie achter en daar zijn een bepaald soort mensen erg gevoelig voor.
Ze weten dat ze lang niet de enigen zijn met samenzweringsgedachten en anderenhaat, wat ze de moed geeft zich daarover te uiten.
Pim Fortuyn, Geert Wilders, die idioot van die nieuwe rassenangstpartij, Trump, de “nieuws”-netwerken van Rusland/Murdoch, Facebook-groepen; alles samen helpt het die mafkezen om zich geaccepteerd, slimmer dan de rest(omdat ze van de “verborgen waarheden” weten) en in het gelijk te voelen.
Ben nu in Japan en het is echt een verademing. Mensen gedragen zich normaal in de publieke ruimte. Geen rommel op straat, in de rij staan voor het instappen in de trein/bus, gedempt praten in de trein, niet telefoneren in de trein. Het kan dus gewoon wel.
Maar de Japanse cultuur is dan ook compleet anders dan de onze, collectivistisch ipv individualistisch. Dat heeft ook zo z’n schaduwkanten, maar voor 6 weken ben ik even blij om aan NL te ontsnappen wat dat betreft.
Maybe it also has to do with the government playing divide and conquer with the populace.
Seems like there is always a scapegoat for any problem and it’s never the gov.
CO2? The farmers not the factories
Noise? The tourists and students
Rent expensive? It’s your Airbnb neighbors and multinationals
When you keep hearing it’s your neighbor’s fault you eventually start disliking your neighbors.
I’ve seen it happen in other countries too sadly.
Without solidarity the populace is weak and doesn’t stand for it’s rights.
Jaren 70-90 was Nederland een voorbeeld van en progressief gedoog beleid, en werd wereldberoemd als een land waar andere landen naar opkeken.
Daar is inmiddels weinig van over. NL is nu een van de minst progressieve en tolerante landen in de EU geworden, en wordt alleen maar erger.
Wat mij vooral zou interesseren; hoe kunnen we het keren? Ik ben de, online en offline, scheldkanonnades, vooroordelen, beledigingen tot in het racistische toe (of b.v. richting LHBTI’ers) en gewoonweg oliedomme uitlatingen aardig beu. Gelukkig ben ik niet het doelwit, maar tenzij je je afsluit van de online wereld lees je wel ongewild mee.
Ik zou graag terug willen naar een samenleving die iets verdraagzamer is, waar mensen niet meteen klaar staan om anderen te beledigen en vooral hun eigen rechten naar voren te brengen.
Ik snap dat online posten ook een uitlaatklep is, maar ik vind het wel frappant te zien hoeveel posts oproepen voor straffen of geweld. Escalatie en een drang naar retributie lijken mij juist de verhuftering in stand houden. Beetje als vuur met vuur bestrijden.
Ik noem het de “dat bepaal ik zelf wel” cultuur.
Mensen, geniet toch van je zondagochtend! AD publiceert dit ook alleen maar omdat zeikartikelen clicks genereren. Laat je niet kennen en geniet van deze prachtige dag.
Grootste punt voor mij (ben graag thuis en niet onder de mensen) is die kut telefoons die altijd maar geluid produceren.
Sinds wanneer is het “normaal” en “geaccepteerd” dat mensen maar gewoon in de trein, op straat, in de kantine van werk etc etc gewoon hun instagram/tiktok filmpjes zitten te kijken op vol volume, facetime gesprekken zitten te voeren of op speaker zitten te bellen!?
Dezelfde reden dat er steeds meer op rechtste partijen gestemd worden. En paradoxaal komt dat door het rechtste beleid van de jaren 80 en 90, die winst voor alles zet en daarmee iedereen behalve de ultrarijken heeft genaaid. Maar in plaats van dat er dan voor echte oplossing worden gestemd, gaan rechtste partijen het afgeven op groepen als buitenlanders en worden mensen zo misleid om tegen hun eigen belang te stemmen terwijl ze leren haat vol te zijn tegen hun die er niks mee te maken hebben.
*verdrietige Balkenende geluiden*
Ik denk dat een van de oorzaken is het toenemende wantrouwen en de toenemende afkeer tegen de overheid. Dit zorgt m.i. ook voor een groei in het negatieve tegen alles wat de autoriteit van de overheid representeert en symboliseert.
Het is ook een soort van vicieuze cirkel waarbij groep X ziet dat groep Y het doen en zij daarom vinden dat zij dat dan ook moeten/kunnen doen.
Hoe we uit deze situatie komen is mij niet volledig duidelijk. Maar denk dat hernieuwd vertrouwen in de politiek – en dus ook het feit dat verschillende groepen die zich momenteel ongehoord voelen een betere representatie krijgen in het maatschappelijk debat – een grote rol speelt bij het bestrijden van dit debat. Anders wordt het ‘radicaliseren’ alleen maar erger.
Praten in de stiltecoupé is mijn grootste ergernis
Ze noemen in het stuk drie getallen:
De eerste is een absolute waarde, die “stijgt de laatste jaren ligt”. De laatste jaren is een boutvergelijking vanwege Corona die daarin staat.
De andere twee zijn percentages die kijken naar volledig subjectieve meningen van mensen. Meningen die extreem beïnvloed worden door precies dit soort hatelijke clickbaitstukken.
Toon mij eerst maar echte cijfers voordat ik mee ga in je mening dat het zo slecht met ons gaat. Volgens mij valt dat allemaal prima mee en is het grootste probleem hoe alles wat gebeurt in de media wordt weergegeven.
Wellicht een onpopulair antwoord maar naast het volledig wegvagen van collectiviteit, solidariteit en in plaats daarvan toenemende individualisering, segregatie, polarisatie en afnemende sociale cohesie en controle ligt de oorzaak ook zeker deels bij de explosieve toename van Nederlanders met een migratieachtergrond van de afgelopen 20, bij wie meer kans op asociaal en respectloos gedrag zichtbaar is ten aanzien van de openbare ruimte.
In veel landen en culturen is het bijvoorbeeld veel meer maatschappelijk acceptabel om je afval op straat of uit je auto te knikkeren, zolang je auto of huis er maar fris en verzorgd bij staat.
Zo zijn in veel islamitische landen de straten ontzettend goor en bezaaid met afval, terwijl het binnenshuis vaak veel schoner is dan een gemiddeld Nederlands huishouden, en het onder andere gebruikelijk is je schoenen voor de deur uit te doen. In veel aziatische landen, uitgezonderd Korea en Japan uiteraard, is het ook heel normaal al je vuilnis inclusief plastic gewoon in de sloot, zee of rivier te gooien of 100 meter van je huis ergens in een berm in de fik te steken. In India kan je gerust onder kijkend oog van het winkelend publiek uitgebreid gaan zitten schijten tussen twee geparkeerde auto’s. In bijna al de bovenstaande is het echter bijvoorbeeld niet gebruikelijk je hond binnen te laten, laat staan in je bed te laten slapen zoals voor veel Nederlandse hondenbezitters best normaal is.
Waar gaan mensen in godsnaam heen dat ze alleen maar asociale mensen tegenkomen? Vrijwel iedereen die ik ontmoet is super chill.
Nederland had altijd al een gevoelige balans tussen, kanker op uit mijn zaken en samen staan we sterk. Je ziet dat Corona, economische stagnatie, politieke polarisatie en social media een schepje bovenop de arrogantie doen.
Zoals een andere Redditor dat zei, zeker onder de jonge generatie is het main character syndrome ontstaan, en de oudere generatie heeft een soort anti alles positie ingenomen
Klein tegengeluid; in woon in het centrum van een dorp en ik zag toen ik met de hond wandelde vanochtend dat er aardig wat glas op de weg lag.
Ik ben direct daarna met een bezem aan de slag gegaan om het weg te vegen. Een aantal mobilisten dankte mij vriendelijk.
Grappige is dan wel weer dat de kerkgangers die massaal deze kant optrekken (ik woon tussen twee kerken in) mij raar aankeken en niet eens even een blik van waardering gaven.
We worden te tolerant voor intolerantie
Het is een vicieuze circel. Op straat word je vervelend behandeld door anderen, je ziet asociaal en hufterig gedrag. Vervolgens krijg je zelf een negatievere indruk van anderen word je langzaam maar zeker zelf ook minder sociaal. Dat merkt een ander dan weer op aan jou en zo gaat het maar door.
Dat gezegd, ja, ik word zo langzamerhand echt knettergek van mensen om me heen. In mijn hoofd bestempel ik mensen wel vaker als dom, achterlijk, asociaal, tuig en degeneraat. Dit lost het probleem niet op, je word eigenlijk alleen maar meegetrokken de hufterigheid in.
Te zeggen dat mensen die meer verdienen ook netter zijn vind ik echt, echt flauwekul. Je komt genoeg veelverdieners tegen die alleen maar met zichzelf bezig zijn. Ze vinden zichzelf vooral netter en beter, betekent niet dat dat dan ook zo is
Vroeger was alles beter. Toen lag er slechts een dun laagje peuken en kauwgom op de straten. Toen kon je het gras onder de afvalhopen in de berm nog zien. Toen vroegen mensen vriendelijk of ze iets van je aan hadden als je hun richting uit keek. Toen beten loslopende vechthonden je alleen als ze je slechte karakter hadden geroken.
Van de week stond ik te wachten tot ik kon oversteken (op de fiets).
Een automobilist stopte om mij voorrang te geven.
Begint de auto daarachter keihard te toeteren en te schelden dat hij daar helemaal geen voorrang hoeft te geven.
Gewoon in een woonwijk. Waar het ook prima kon om voorrang te geven.
Wanneer ik iemand iets bijzonder asociaals zie doen in het openbaar, krijg ik altijd de neiging hier iets van te zeggen, maar vind dit toch altijd lastig. De mentaliteit “het is niet aan mij om iemand te vertellen wat te doen” weerhoudt mij er toch altijd van. Herkennen mensen dit?
Ik zit hier in de trein en er is iemand luid op zn telefoon een wedstrijd aan het kijken. Daar gaat natuurlijk ook niemand wat van zeggen, want dat is je leven niet waard, maar frappant is het…
Ik liep laatst de trein in, zat er een jongen van ik denk 23 met 2 meiden op het trapje in de trein te roken. Het was denk ik half 8, verder niet heel druk.
Ik sprak hem aan met: gast wat doe je, je gaat toch niet in de trein roken.
Hij staat op, en begin allemaal boos te doen. Dus ik zeg nog een keer: je gaat toch niet in de trein roken idioot.
Meer agressie, een beetje stoer doen voor de meiden denk ik, dus ik loop maar door het deurtje, en probeert hij nog op me te spugen.
Vrij bizarre gebeurtenis.
Maar inderdaad een beetje discussie hierover mag zeker komen. Alleen weet ik niet of het de doelgroepen makkelijk bereikt die er het meest op moeten worden aangesproken.
Ik denk hier heel vaak over na omdat ik elke dag met het OV ga. Mijn antwoord? Neoliberalisme.
Het neoliberalisme individualiseert alles. Echt alles. Jouw succes is alleen van jou. Jouw falen is alleen jouw schuld. Doe niets waar jij niet beter van wordt. Maak optimaal gebruik van alles waar jij recht op hebt. En dus ook: neem zo veel mogelijk ruimte in, anders doet iemand anders het. Heb je een kaartje gekocht voor de trein? Dan is de coupe nu van jou. Zet lekker muziek op. Ga lekker zitten bellen. Het ondermijnt solidariteit en omkijken naar andere mensen. Waarom zou je? Dat doen zij toch ook niet? Alles gaat om het individu, en andere individuen zijn net zo hebberig als jij.
Dit soort dingen zijn namelijk een stuk minder waar in landen waar ze een meer gemeenschappelijke cultuur hebben, Slovenië bijvoorbeeld.
Ik woon de helft van de tijd in Duitsland en ik heb echt het gevoel dat dit alleen (of in ieder geval veel meer) bij ons het geval is. Misschien dat ik als Nederlander meer op mijn eigen land let…
Het is toch vaak een klein groepje die het verpest voor de rest. De foto boven dit stukje komt uit het AZ stadion. Ik heb al 15 jaar een seizoenskaart met vrienden en wij komen gewoon om een wedstrijdje te kijken. In die harde kern zitten een aantal rotte appels die vooral dit jaar problemen veroorzaken. Ik denk dat er bij deze rellen zo’n 50 man betrokken waren. De rest van het stadion gedroeg zich gewoon. Toen deze mensen dat hek omver trokken werden ze uitgefloten door het hele stadion en werd er schaam je kapot gescandeerd.
Blijkbaar is er een kleine groep die steeds meer het gevoel heeft dat ze lak aan iedereen kunnen hebben. Ik denk dat je die mensen keihard miet aanpakken maar vooral heropvoeden. Daar gaat het volgens mij vooral mis.
AZ en de politie hebben erg hun best gedaan om deze mensen op te sporen maar ik ben bang dat ze er makkelijk vanaf komen.
36 comments
Hufterig gedrag, agressie tegen politie en hulpverleners, voetbalsupporters die alle grenzen overschrijden: mensen zijn zich de laatste jaren bepaald niet beter gaan gedragen. Toch blijft een serieus, inhoudelijk debat over normen en waarden al jaren uit. Waarom is de politiek zo stil? En wordt het geen tijd om ons gedrag eens tegen het licht te houden?
Het was een paar weken geleden. Ries, medewerker veiligheid & service bij de NS, ziet een man fietsen door de stationshal in Arnhem. ,,Dus ik sprak hem aan, vroeg of hij wilde afstappen.”
Meteen discussie.
,,Waar haal je het lef vandaan om mij aan te spreken?”
,,In de huisregels staat dat je hier niet mag fietsen.”
,,Je bent zeker jaloers op mij, omdat je zelf geen fiets kan betalen. Wat wil je gaan doen dan?”
De man wil vluchten, Ries houdt hem tegen. ,,Zielig flikkertje’’, roept de man. ,,Toen was ik het zat, en heb ik hem aangehouden voor belediging.”
De 30-jarige NS-medewerker noemt het een ‘simpel voorbeeldje’. Maar hij maakt zulke dingen veel vaker mee dan hem lief is. ,,Meestal gaat het nergens over. Mensen die in de hal roken, of over een toegangspoortje springen. Je verwacht dat ze snappen dat je ze aanspreekt. Maar je krijgt steeds vaker agressieve reacties terug.”
We spreken Ries (zijn volledige naam is bekend bij de redactie) omdat we willen weten wat er in hem, een willekeurige Nederlander die zijn werk doet in de publieke ruimte, opkomt bij het onderwerp normen en waarden. Zijn indruk: het wordt er niet beter op, hoe we in dit land met elkaar omgaan.
Een van zijn collega’s zei onlangs: vroeger was het soms knokken als mensen wilden wegvluchten, nu komen ze naar je tóé om te vechten. ,,Het is echt erger dan voor corona. Mensen gaan veel sneller van nul naar honderd. Ze blijven je aanstaren, proberen je te intimideren. ‘Is er iets?’ ‘Wat moet je?’ Terwijl: ik ben ook een mens, ik wil gewoon op een prettige manier mijn werk kunnen doen.”
Normen en waarden, de begrippencombinatie lijkt een beetje in de mottenballen te zijn terechtgekomen. Terwijl: als je met iemand als Ries praat, of een tijdje het nieuws volgt, vraag je je af waarom dat eigenlijk zo is. Is een stevig debat over de manier waarop we in dit land samenleven niet harder nodig dan ooit?
Fakkel
We kennen de voorbeelden allemaal: voetbalsupporters die met vuurwerk, aanstekers en bier gooien of massaal de politie te lijf gaan, ambulancemedewerkers die belaagd worden, demonstraties die volledig uit de klauwen lopen, een minister die thuis met een brandende fakkel wordt opgezocht. Maar het zit ook in kleinere dingen, gedrag dat misschien niet onwettig, maar wel onprettig is: voordringen in de trein, nare dingen roepen op straat, asociaal rijden, schelden op sociale media.
,,Voor een deel is gedrag een uiting van woede over het regeringsbeleid”, zegt Josje den Ridder, hoofdonderzoeker bij het Sociaal en Cultureel Planbureau, over de brede waaier aan asociaal, intimiderend en agressief gedrag. ,,Maar wat breed gedeeld wordt: veel Nederlanders ervaren de manier waarop we samenleven als steeds minder prettig. Dat is al jaren zo. Vaak zijn ze overigens wel positief over hun eigen directe omgeving.”
Nu kunnen mensen wel dénken dat we steeds slechter omgaan met elkaar, maar is het ook zo? Het aantal keren dat iemand voordringt in de trein of geen voorrang verleent aan een voetganger op het zebrapad is nu eenmaal niet te meten. Toch zijn er graadmeters om de stelling te onderbouwen, zegt socioloog Bas van Stokkom, die gespecialiseerd is in huftergedrag. ,,Zelf vind ik het aantal aanvallen op publieke functionarissen de beste maatstaf.”
In 2022 maakten bijna tienduizend personen zich schuldig aan geweld tegen mensen met een publieke taak. Het cijfer is al een paar jaar vrij stabiel, al wordt de zwaarte van de delicten volgens het Openbaar Ministerie ernstiger.
Toename agressie in cijfers
9911
In 2022 werden 9911 mensen door het Openbaar Ministerie verdacht van agressie of geweld tegen mensen met een publieke taak, zoals politieagenten of ambulancemedewerkers. Het aantal stijgt de laatste jaren licht. Volgens het OM wordt de gemiddelde ernst van de delicten zwaarder.
60%
Zo’n 60 procent van de Nederlanders is somber over de kant die het opgaat met ons land, meldde het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) onlangs. Het verlies van gezamenlijke normen en waarden wordt daarbij vaak als een probleem benoemd.
26%
Meer dan een kwart van de Nederlanders, 26 procent, noemde de manier van samenleven en normen en waarden vorig najaar spontaan toen hun gevraagd werd naar dingen waar ze zich zorgen over maken. Dat percentage was in 2021 iets hoger. Volgens het SCP komt dat ook doordat er steeds méér maatschappelijke problemen bij komen waar mensen zich druk om maken.
Van Stokkom ziet een reeks aan verklaringen voor de verruwing van onze samenleving. Tanend gezag van ouders, leraren, de politie en de politiek. Een groeiende invloed van ‘het scherm’, waardoor mensen veel vaker enkel informatie tot zich nemen uit hun eigen bubbel. Het narcisme dat in de westerse maatschappij nauwelijks grenzen lijkt te kennen speelt zeker ook mee, zegt Van Stokkom. En, stelt hij: parallel aan de opkomst van ‘woke’ en de toegenomen aandacht voor grensoverschrijdend gedrag leeft in sommige kringen juist de machocultuur weer op. ,,Dat zie je bij voetbalhooligans, in de criminaliteit, maar ook in de politiek. Kijk naar de opkomst van populistische mannelijke leiders.”
Het gevolg, vat de socioloog samen: ,,Een groeiend aantal mensen denkt dat de wereld om hen draait, en ze menen daarbij vrij spel te hebben, voelen zich niet geremd door gezaghebbenden. Op plekken waar sociaal gedrag wordt verwacht, zoals op kantoor of op school, zijn de omgangsvormen vaak nog niet eens zo beroerd. Maar op vrijplaatsen daarbuiten – neem het voetbal – lijkt het steeds vaker en heftiger mis te gaan.”
Denken dat de hufter altijd ‘de ander’ is, is naïef, stelt Van Stokkom. ,,Het zit in ons allemaal. In onze maatschappij is er soms veel zelfbeheersing nodig om niet zelf tot asociaal gedrag over te gaan.”
Wat is de rol van de politiek? Als er weer eens iets onverkwikkelijks gebeurt, zijn ministers en Kamerleden er vaak als de kippen bij om het wangedrag in de fermste woorden te veroordelen. Zo noemde minister van Justitie en Veiligheid Dilan Yesilgöz de Feyenoordfan die een aansteker op het hoofd van Ajacied Davy Klaassen gooide op Twitter ‘een enorme hufter’. Dat een dader ‘keihard’ gestraft moet worden, ook daar zijn politici het meestal snel over eens.
Maar daarna valt de discussie vaak stil, erkent Kees van der Staaij, die onlangs zijn 25-jarig jubileum als SGP-Kamerlid vierde. ,,Zo’n tweet is snel verstuurd. Maar een wezenlijke discussie over waar zulk gedrag vandaan komt, en wat de politiek zou kunnen bijdragen aan een oplossing, ontbreekt daarna vaak. Helaas.”
Dat ziet ook ‘huftersocioloog’ Van Stokkom. ,,Er zijn vanuit de politiek inderdaad weinig initiatieven om normaal, fatsoenlijk gedrag terug op de agenda te krijgen.” Zou dat wel belangrijk zijn? ,,Ja, natuurlijk.”
Metro stilgezet
Friso Wielenga, historicus en auteur van het vorig jaar verschenen boek Op zoek naar stabiliteit over de jaren van Jan Peter Balkenende als premier van Nederland, vindt het hameren op normen en waarden ook ‘absoluut’ een taak voor politici. ,,Niet in de zin dat je burgers vertelt wat ze moeten doen, dat zou nooit worden geaccepteerd. Maar het onderwerp agenderen, zeker!”
Iemand die dat ook van politici verwacht, is Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding Eddo Verdoner. Begin deze maand nam hij tevreden kennis van het bericht dat in Amsterdam een metro met 154 AZ-supporters werd stilgezet. De fans, die op weg waren naar de wedstrijd Ajax-AZ, stopten ondanks herhaalde waarschuwingen niet met het zingen van antisemitische liederen. Ze werden allemaal aangehouden wegens groepsbelediging.
Eindelijk, zegt Verdoner, was er een duidelijk ‘normstellend optreden’. ,,Dit soort verboden uitingen wordt al veel te lang gedoogd. Het gevolg is dat schelden met ‘Jood’ gemeengoed wordt op scholen, op voetbalvelden, op sociale media. Dat is heel gevaarlijk, je mag dat als overheid niet accepteren.”
En dus zou die overheid veel meer ‘naar voren moeten treden’, vindt Verdoner. ,,Door zich consequent klip en klaar uit te spreken: dit is de norm, en als je die overschrijdt, dan pakken we je aan. Antisemitisme groeit. Die geest moet je terug in de fles duwen.”
Zag laatst een vrouw der hond uitlaten, schijt gewoon op de stoep. Ik vraag haar; Ruim je dat niet even op? “Je moet je bek houden mongool” kreeg ik terug
Asocialen, egoïsten en narcisten hebben de wereld in hun handen, het loont om zo idioot te zijn, ga over lijken en met een beetje koppie koppie zul je het ver schoppen in het kapitalistisch spelletje.
Individuele maatschappij waar sociale cohesie steeds minder wordt en alles wat minder zou moeten ondersteunen is wegbezuinigd.
Helaas niet heel verrassend.
Beetje in dezelfde rijtje. Is het iemand anders ook opgevallen dat er steeds meer afval op straat ligt de laatste tijd?
Edit: Dit is allemaal gebaseerd op mijn eigen indruk van mijn eigen omgeving. Puur anekdotisch.
Tja als je de tweede kamer ziet of online kijkt hoe men met elkaar omgaat kun je niet verbaasd zijn denk ik.
– Meer mensen leven in financiële stress, waardoor de lontjes korter zijn.
– Individualisme en social media hebben een heleboel mensen *main character syndrome* gegeven.
– Media, vooral Amerikaanse, pushen het idee dat rechten zonder meer genoten mogen worden en dat het afdwingen van plichten alleen door slechte mensen gebeurt (Muh Freedum!), en dat geweld daarop een gepaste reactie is.
– Solidariteit en empathie worden minder getraind doordat sociale netwerken afgebroken zijn en vervangen worden door verdienmodellen.
Echt raar dat we gemener zijn tegen elkaar.
De enige oplossing is de schandpaal. Er is geen sociale consequentie voor mensen die zich als een hufter gedragen. De wereld draait om mij alleen, en iedereen zal zich aan mijn wensen en behoeften onderwerpen.
Dat voorbeeld van die kerel met die fiets? Zet hem maar op de ns site. Hooligans? Zet maar op internet dat glazenwasserij de haverkamp op zaterdag jouw geld aan het opsnuiven is op een ouderwets avondje nac en stewards slaan. Wie zijn die criminele families in Utrecht die de nieuwe onderwereld vormen? Name and expose. Die buurman die katten heeft vergiftigd en er met een boete van af komt? In de krant met je kop.
De Amerikaanse conservatieve indoctrinatie is actief in Nederland, en in de rest van Europa. Daar zit zo belachelijk veel geld en manipulatie achter en daar zijn een bepaald soort mensen erg gevoelig voor.
Ze weten dat ze lang niet de enigen zijn met samenzweringsgedachten en anderenhaat, wat ze de moed geeft zich daarover te uiten.
Pim Fortuyn, Geert Wilders, die idioot van die nieuwe rassenangstpartij, Trump, de “nieuws”-netwerken van Rusland/Murdoch, Facebook-groepen; alles samen helpt het die mafkezen om zich geaccepteerd, slimmer dan de rest(omdat ze van de “verborgen waarheden” weten) en in het gelijk te voelen.
Ben nu in Japan en het is echt een verademing. Mensen gedragen zich normaal in de publieke ruimte. Geen rommel op straat, in de rij staan voor het instappen in de trein/bus, gedempt praten in de trein, niet telefoneren in de trein. Het kan dus gewoon wel.
Maar de Japanse cultuur is dan ook compleet anders dan de onze, collectivistisch ipv individualistisch. Dat heeft ook zo z’n schaduwkanten, maar voor 6 weken ben ik even blij om aan NL te ontsnappen wat dat betreft.
Maybe it also has to do with the government playing divide and conquer with the populace.
Seems like there is always a scapegoat for any problem and it’s never the gov.
CO2? The farmers not the factories
Noise? The tourists and students
Rent expensive? It’s your Airbnb neighbors and multinationals
When you keep hearing it’s your neighbor’s fault you eventually start disliking your neighbors.
I’ve seen it happen in other countries too sadly.
Without solidarity the populace is weak and doesn’t stand for it’s rights.
Jaren 70-90 was Nederland een voorbeeld van en progressief gedoog beleid, en werd wereldberoemd als een land waar andere landen naar opkeken.
Daar is inmiddels weinig van over. NL is nu een van de minst progressieve en tolerante landen in de EU geworden, en wordt alleen maar erger.
Wat mij vooral zou interesseren; hoe kunnen we het keren? Ik ben de, online en offline, scheldkanonnades, vooroordelen, beledigingen tot in het racistische toe (of b.v. richting LHBTI’ers) en gewoonweg oliedomme uitlatingen aardig beu. Gelukkig ben ik niet het doelwit, maar tenzij je je afsluit van de online wereld lees je wel ongewild mee.
Ik zou graag terug willen naar een samenleving die iets verdraagzamer is, waar mensen niet meteen klaar staan om anderen te beledigen en vooral hun eigen rechten naar voren te brengen.
Ik snap dat online posten ook een uitlaatklep is, maar ik vind het wel frappant te zien hoeveel posts oproepen voor straffen of geweld. Escalatie en een drang naar retributie lijken mij juist de verhuftering in stand houden. Beetje als vuur met vuur bestrijden.
Ik noem het de “dat bepaal ik zelf wel” cultuur.
Mensen, geniet toch van je zondagochtend! AD publiceert dit ook alleen maar omdat zeikartikelen clicks genereren. Laat je niet kennen en geniet van deze prachtige dag.
Grootste punt voor mij (ben graag thuis en niet onder de mensen) is die kut telefoons die altijd maar geluid produceren.
Sinds wanneer is het “normaal” en “geaccepteerd” dat mensen maar gewoon in de trein, op straat, in de kantine van werk etc etc gewoon hun instagram/tiktok filmpjes zitten te kijken op vol volume, facetime gesprekken zitten te voeren of op speaker zitten te bellen!?
Dezelfde reden dat er steeds meer op rechtste partijen gestemd worden. En paradoxaal komt dat door het rechtste beleid van de jaren 80 en 90, die winst voor alles zet en daarmee iedereen behalve de ultrarijken heeft genaaid. Maar in plaats van dat er dan voor echte oplossing worden gestemd, gaan rechtste partijen het afgeven op groepen als buitenlanders en worden mensen zo misleid om tegen hun eigen belang te stemmen terwijl ze leren haat vol te zijn tegen hun die er niks mee te maken hebben.
*verdrietige Balkenende geluiden*
Ik denk dat een van de oorzaken is het toenemende wantrouwen en de toenemende afkeer tegen de overheid. Dit zorgt m.i. ook voor een groei in het negatieve tegen alles wat de autoriteit van de overheid representeert en symboliseert.
Het is ook een soort van vicieuze cirkel waarbij groep X ziet dat groep Y het doen en zij daarom vinden dat zij dat dan ook moeten/kunnen doen.
Hoe we uit deze situatie komen is mij niet volledig duidelijk. Maar denk dat hernieuwd vertrouwen in de politiek – en dus ook het feit dat verschillende groepen die zich momenteel ongehoord voelen een betere representatie krijgen in het maatschappelijk debat – een grote rol speelt bij het bestrijden van dit debat. Anders wordt het ‘radicaliseren’ alleen maar erger.
Praten in de stiltecoupé is mijn grootste ergernis
Ze noemen in het stuk drie getallen:
De eerste is een absolute waarde, die “stijgt de laatste jaren ligt”. De laatste jaren is een boutvergelijking vanwege Corona die daarin staat.
De andere twee zijn percentages die kijken naar volledig subjectieve meningen van mensen. Meningen die extreem beïnvloed worden door precies dit soort hatelijke clickbaitstukken.
Toon mij eerst maar echte cijfers voordat ik mee ga in je mening dat het zo slecht met ons gaat. Volgens mij valt dat allemaal prima mee en is het grootste probleem hoe alles wat gebeurt in de media wordt weergegeven.
Wellicht een onpopulair antwoord maar naast het volledig wegvagen van collectiviteit, solidariteit en in plaats daarvan toenemende individualisering, segregatie, polarisatie en afnemende sociale cohesie en controle ligt de oorzaak ook zeker deels bij de explosieve toename van Nederlanders met een migratieachtergrond van de afgelopen 20, bij wie meer kans op asociaal en respectloos gedrag zichtbaar is ten aanzien van de openbare ruimte.
In veel landen en culturen is het bijvoorbeeld veel meer maatschappelijk acceptabel om je afval op straat of uit je auto te knikkeren, zolang je auto of huis er maar fris en verzorgd bij staat.
Zo zijn in veel islamitische landen de straten ontzettend goor en bezaaid met afval, terwijl het binnenshuis vaak veel schoner is dan een gemiddeld Nederlands huishouden, en het onder andere gebruikelijk is je schoenen voor de deur uit te doen. In veel aziatische landen, uitgezonderd Korea en Japan uiteraard, is het ook heel normaal al je vuilnis inclusief plastic gewoon in de sloot, zee of rivier te gooien of 100 meter van je huis ergens in een berm in de fik te steken. In India kan je gerust onder kijkend oog van het winkelend publiek uitgebreid gaan zitten schijten tussen twee geparkeerde auto’s. In bijna al de bovenstaande is het echter bijvoorbeeld niet gebruikelijk je hond binnen te laten, laat staan in je bed te laten slapen zoals voor veel Nederlandse hondenbezitters best normaal is.
Waar gaan mensen in godsnaam heen dat ze alleen maar asociale mensen tegenkomen? Vrijwel iedereen die ik ontmoet is super chill.
Nederland had altijd al een gevoelige balans tussen, kanker op uit mijn zaken en samen staan we sterk. Je ziet dat Corona, economische stagnatie, politieke polarisatie en social media een schepje bovenop de arrogantie doen.
Zoals een andere Redditor dat zei, zeker onder de jonge generatie is het main character syndrome ontstaan, en de oudere generatie heeft een soort anti alles positie ingenomen
Klein tegengeluid; in woon in het centrum van een dorp en ik zag toen ik met de hond wandelde vanochtend dat er aardig wat glas op de weg lag.
Ik ben direct daarna met een bezem aan de slag gegaan om het weg te vegen. Een aantal mobilisten dankte mij vriendelijk.
Grappige is dan wel weer dat de kerkgangers die massaal deze kant optrekken (ik woon tussen twee kerken in) mij raar aankeken en niet eens even een blik van waardering gaven.
We worden te tolerant voor intolerantie
Het is een vicieuze circel. Op straat word je vervelend behandeld door anderen, je ziet asociaal en hufterig gedrag. Vervolgens krijg je zelf een negatievere indruk van anderen word je langzaam maar zeker zelf ook minder sociaal. Dat merkt een ander dan weer op aan jou en zo gaat het maar door.
Dat gezegd, ja, ik word zo langzamerhand echt knettergek van mensen om me heen. In mijn hoofd bestempel ik mensen wel vaker als dom, achterlijk, asociaal, tuig en degeneraat. Dit lost het probleem niet op, je word eigenlijk alleen maar meegetrokken de hufterigheid in.
Te zeggen dat mensen die meer verdienen ook netter zijn vind ik echt, echt flauwekul. Je komt genoeg veelverdieners tegen die alleen maar met zichzelf bezig zijn. Ze vinden zichzelf vooral netter en beter, betekent niet dat dat dan ook zo is
Vroeger was alles beter. Toen lag er slechts een dun laagje peuken en kauwgom op de straten. Toen kon je het gras onder de afvalhopen in de berm nog zien. Toen vroegen mensen vriendelijk of ze iets van je aan hadden als je hun richting uit keek. Toen beten loslopende vechthonden je alleen als ze je slechte karakter hadden geroken.
Van de week stond ik te wachten tot ik kon oversteken (op de fiets).
Een automobilist stopte om mij voorrang te geven.
Begint de auto daarachter keihard te toeteren en te schelden dat hij daar helemaal geen voorrang hoeft te geven.
Gewoon in een woonwijk. Waar het ook prima kon om voorrang te geven.
Wanneer ik iemand iets bijzonder asociaals zie doen in het openbaar, krijg ik altijd de neiging hier iets van te zeggen, maar vind dit toch altijd lastig. De mentaliteit “het is niet aan mij om iemand te vertellen wat te doen” weerhoudt mij er toch altijd van. Herkennen mensen dit?
Ik zit hier in de trein en er is iemand luid op zn telefoon een wedstrijd aan het kijken. Daar gaat natuurlijk ook niemand wat van zeggen, want dat is je leven niet waard, maar frappant is het…
Ik liep laatst de trein in, zat er een jongen van ik denk 23 met 2 meiden op het trapje in de trein te roken. Het was denk ik half 8, verder niet heel druk.
Ik sprak hem aan met: gast wat doe je, je gaat toch niet in de trein roken.
Hij staat op, en begin allemaal boos te doen. Dus ik zeg nog een keer: je gaat toch niet in de trein roken idioot.
Meer agressie, een beetje stoer doen voor de meiden denk ik, dus ik loop maar door het deurtje, en probeert hij nog op me te spugen.
Vrij bizarre gebeurtenis.
Maar inderdaad een beetje discussie hierover mag zeker komen. Alleen weet ik niet of het de doelgroepen makkelijk bereikt die er het meest op moeten worden aangesproken.
Ik denk hier heel vaak over na omdat ik elke dag met het OV ga. Mijn antwoord? Neoliberalisme.
Het neoliberalisme individualiseert alles. Echt alles. Jouw succes is alleen van jou. Jouw falen is alleen jouw schuld. Doe niets waar jij niet beter van wordt. Maak optimaal gebruik van alles waar jij recht op hebt. En dus ook: neem zo veel mogelijk ruimte in, anders doet iemand anders het. Heb je een kaartje gekocht voor de trein? Dan is de coupe nu van jou. Zet lekker muziek op. Ga lekker zitten bellen. Het ondermijnt solidariteit en omkijken naar andere mensen. Waarom zou je? Dat doen zij toch ook niet? Alles gaat om het individu, en andere individuen zijn net zo hebberig als jij.
Dit soort dingen zijn namelijk een stuk minder waar in landen waar ze een meer gemeenschappelijke cultuur hebben, Slovenië bijvoorbeeld.
Ik woon de helft van de tijd in Duitsland en ik heb echt het gevoel dat dit alleen (of in ieder geval veel meer) bij ons het geval is. Misschien dat ik als Nederlander meer op mijn eigen land let…
Het is toch vaak een klein groepje die het verpest voor de rest. De foto boven dit stukje komt uit het AZ stadion. Ik heb al 15 jaar een seizoenskaart met vrienden en wij komen gewoon om een wedstrijdje te kijken. In die harde kern zitten een aantal rotte appels die vooral dit jaar problemen veroorzaken. Ik denk dat er bij deze rellen zo’n 50 man betrokken waren. De rest van het stadion gedroeg zich gewoon. Toen deze mensen dat hek omver trokken werden ze uitgefloten door het hele stadion en werd er schaam je kapot gescandeerd.
Blijkbaar is er een kleine groep die steeds meer het gevoel heeft dat ze lak aan iedereen kunnen hebben. Ik denk dat je die mensen keihard miet aanpakken maar vooral heropvoeden. Daar gaat het volgens mij vooral mis.
AZ en de politie hebben erg hun best gedaan om deze mensen op te sporen maar ik ben bang dat ze er makkelijk vanaf komen.