De geldstromen van Yoeri Albrecht en zijn Vereniging Veronica
Onderzoeksjournalistiek wordt steeds meer gesubsidieerd door ideële fondsen. Dat heeft ook een keerzijde: het maakt journalisten minder onafhankelijk. Bij de investeringen van Vereniging Veronica en andere fondsen waar Yoeri Albrecht in het bestuur zit, blijken er bijvoorbeeld veel geldstromen naar zijn eigen projecten te lopen. Maar konden we dat opschrijven?
Dit verhaal begon niet als een journalistiek project, maar met een klein onderzoekje naar de liquiditeit van de Vereniging Veronica. Dat gebeurde op verzoek van de hoofdredacteur van Vrij Nederland, toen de voorzitter van die vereniging zich meldde als potentiële koper van dit blad.
Het kwam niet eens tot een kennismakingsgesprek, maar er waren ons wel dingen opgevallen waardoor we steeds vaker tegen elkaar zeiden: ‘Als het Veronica niet was geweest, dan hadden we dit allang opgeschreven.’ En dat ging aan ons knagen.
Zelfs wij – die ons erop voorstaan onafhankelijke vagebonden te zijn – lieten ons muilkorven door fondsen.
Dat voelde niet goed. Want dit verhaal toont aan hoe je met een vereniging van slapende leden, een uitstekend netwerk en een paar strategische bestuursfuncties bij fondsen een machtige positie kan krijgen. Geld is immers macht, ook – of misschien wel juist – in de media. Daarnaast laat het zien hoe machtig fondsen zijn geworden in een verschraald medialandschap, waar slechts enkele grote uitgevers en productiehuizen nog wat te zeggen hebben. Langzaamaan besloten we tóch journalistiek onderzoek te gaan doen. Publish and be damned, ook als het onszelf raakt. Bij dezen.
KWETSBARE POSITIE
Op een vrijdag aan het einde van de middag gaat de telefoon van Joost Ramaer, een van de auteurs van dit artikel. Het is een goede bekende: de sociaal ondernemer Teun Gautier. Na wat koetjes en kalfjes – Gautier belt vanaf zijn zeilboot in de Rotterdamse Veerhaven – komt de aap uit de mouw: ‘Klopt het dat jullie onderzoek doen naar de Vereniging Veronica?’ Gautier is daar bestuurder, net als Yoeri Albrecht, directeur van het Amsterdamse debatcentrum De Balie, die de voorzitter is. Ramaer bevestigt dat, en voegt er meteen aan toe dat hij niets kan zeggen over een lopend onderzoek.
Gautier heeft een probleem met dat onderzoek, vervolgt hij. ‘Jij hebt subsidie van ons gekregen.’ Dat klopt. Vereniging Veronica heeft Spit, de coöperatie van onderzoeksjournalisten waarvan wij lid zijn, een jaar lang gesubsidieerd met een dikke twintig mille voor een serie mediakritieken van een van ons op het journalistenplatform Villamedia en in Vrij Nederland. Veronica wees een vervolgaanvraag begin maart af. ‘Ik ben een fan van jullie werk en heb mij er ook hard voor gemaakt,’ zegt Gautier. Dat wij nu onderzoek doen naar Veronica, ‘brengt mij in een kwetsbare positie’, vindt hij.
Een paar dagen later verhardt zijn toon, nadat wij een lange reeks vragen hebben gemaild aan Vereniging Veronica. In een e-mail laat Gautier ons weten ‘zich genaaid’ te voelen. Omdat de vereniging eerder een aanvraag van een van ons afwees, hebben de auteurs ‘naar mijn idee niet de onafhankelijkheid die een dergelijk onderzoek nodig heeft’, schrijft hij. Hij stuurt nog een aantal e-mails voordat hij onze vragen zal beantwoorden. ‘Dit is het soort revanchistische afreken-journalistiek waarmee het publieke domein naar de klote gaat.’
We hebben lang getwijfeld of wij dit verhaal moesten schrijven. Natuurlijk is het geen wraakactie omdat een tweede aanvraag is afgewezen – freelance journalisten krijgen zulke afwijzingen aan de lopende band. Maar we zijn wél kwetsbaar omdat we eerder geld kregen en, eerlijk is eerlijk, de tientallen miljoenen euro’s van Vereniging Veronica kunnen ons in de toekomst goed van pas komen.
Overigens is de interesse van Veronica in Vrij Nederland inmiddels danig bekoeld. ‘Met 6000 abonnementjes heb je het over de moeder en de tante van auteurs en de bibliotheken,’ laat Teun Gautier namens Veronica weten. ‘Vrij Nederland bestaat feitelijk niet meer en dat is heel verdrietig. Als bestuurslid van Veronica heb ik dan ook geen enkele interesse meer in de titel. Het kerkhof van gemismanagede titels is waar ze haar plek heeft gevonden.’
RELEVANTE VRAGEN
Eind mei stond er een Russische, door het Oekraïense leger buitgemaakte tank pontificaal op het Leidseplein in Amsterdam. ‘Het is een symbool van bezorgdheid, de democratie staat onder druk,’ zei directeur Yoeri Albrecht van De Balie daarover op donderdag 25 mei in de tv-talkshow Op1. Het nabijgelegen debatcentrum had, vertelde hij, allemaal schrijvers en denkers naar Nederland gehaald om te praten over ‘a culture of democracy’. De Amsterdamse burgemeester Femke Halsema hield eerder die dag een toespraak bij de tank.
‘Dit,’ zei Albrecht terwijl hij in de studio wees naar een foto van de tank, ‘is een gebaar van bezorgdheid over de democratie.’ De volgende dag verscheen er een filmpje op het linkse mediakanaal Left Laser. Wederom stak hij daar een monoloog af. De tank ‘symboliseert de overval op een democratie’ en ‘democratie is niet vanzelfsprekend’. Toen een journalist van Left Laser hem kritische vragen stelde, wilde Albrecht niet antwoorden. ‘Ik heb dingen te doen.’ Hij draaide zich om en liep weg. De journalist liep met hem mee en herhaalde zijn vragen, waarop Albrecht hem plotseling zijn microfoon probeerde af te pakken, met een korte worsteling tot gevolg. De ontluisterende beelden gingen als een lopend vuurtje door de mediawereld. Albrecht bood zijn excuses aan via Twitter. ‘Ik had nooit zo moeten reageren op deze journalisten,’ schreef hij.
De zeer relevante vragen van Left Laser verdwenen in het Circus Ophef van de Dag, en bleven daarmee onbeantwoord. ‘Hebben jullie geldstromen?’ En: ‘Wie betaalt dit project?’
STAMGAST
De tentoonstelling van de tank maakte deel uit van het Forum on European Culture (FOEC), een meerdaags festival. ‘In een tijd waarin de toekomst van Europa onzekerder is dan ooit, komen kunstenaars en denkers van over de hele wereld samen in Amsterdam om van gedachten te wisselen over Europa en zijn toekomst,’ meldt de organisatie als missie op de site. De leiding berust bij Yoeri Albrecht, de creatief oprichter en directeur van het festival, dat vanaf 2016 iedere twee jaar plaatsvindt in de hoofdstad, met name in De Balie, founding partner en organisator van het FOEC, samen met DutchCulture.
Partner in de financiering is de Open Society Foundation. Van 2015 tot 2021 was Albrecht voorzitter van de adviesraad daar. Hoofdsponsor van het Forum is de European Cultural Foundation (ECF), die ‘het Europese sentiment wil versterken door culturele initiatieven te ontwikkelen en te ondersteunen’. Ook dit fonds is al vanaf het begin in 2016 partner van het Forum on European Culture. Albrechts vrouw Enrica Flores d’Arcais werkte van 2011 tot 2018 bij de ECF. Tot 2020 was ook het Gieskes-Strijbis Fonds een belangrijke sponsor van het Forum, het stortte bijna een miljoen euro. Albrecht is sinds 2013 bestuurder bij dit fonds.
Welkom in het uitgebreide netwerk van Yoeri Albrecht, waarin talloze mensen van naam en faam voorkomen.
Met prins Constantijn van Oranje-Nassau is hij al bevriend sinds hun gezamenlijke studietijd in Leiden. Daar studeerde Albrecht in 1992 af als historicus, om vervolgens door te reizen naar Oxford, waar hij drie jaar later nog een master behaalde, in European Politics. Inmiddels zit hij samen met prins Constantijn en Mabel van Oranje in een Europese denktank. Ook met Femke Halsema is hij al jaren close. Toen de burgemeester van Amsterdam in 2018 last had van opstandige studenten, belde zij naar De Balie van ‘haar vriend’ Yoeri Albrecht, vertelde zij aan de Volkskrant. Die regelde een zaaltje waar het universiteitsbestuur kon onderhandelen met de studenten. Halsema is een stamgast in het debatcentrum, waar zij ooit zelf heeft gewerkt, voordat zij de politiek inging voor GroenLinks.
2 comments
De geldstromen van Yoeri Albrecht en zijn Vereniging Veronica
Onderzoeksjournalistiek wordt steeds meer gesubsidieerd door ideële fondsen. Dat heeft ook een keerzijde: het maakt journalisten minder onafhankelijk. Bij de investeringen van Vereniging Veronica en andere fondsen waar Yoeri Albrecht in het bestuur zit, blijken er bijvoorbeeld veel geldstromen naar zijn eigen projecten te lopen. Maar konden we dat opschrijven?
Dit verhaal begon niet als een journalistiek project, maar met een klein onderzoekje naar de liquiditeit van de Vereniging Veronica. Dat gebeurde op verzoek van de hoofdredacteur van Vrij Nederland, toen de voorzitter van die vereniging zich meldde als potentiële koper van dit blad.
Het kwam niet eens tot een kennismakingsgesprek, maar er waren ons wel dingen opgevallen waardoor we steeds vaker tegen elkaar zeiden: ‘Als het Veronica niet was geweest, dan hadden we dit allang opgeschreven.’ En dat ging aan ons knagen.
Zelfs wij – die ons erop voorstaan onafhankelijke vagebonden te zijn – lieten ons muilkorven door fondsen.
Dat voelde niet goed. Want dit verhaal toont aan hoe je met een vereniging van slapende leden, een uitstekend netwerk en een paar strategische bestuursfuncties bij fondsen een machtige positie kan krijgen. Geld is immers macht, ook – of misschien wel juist – in de media. Daarnaast laat het zien hoe machtig fondsen zijn geworden in een verschraald medialandschap, waar slechts enkele grote uitgevers en productiehuizen nog wat te zeggen hebben. Langzaamaan besloten we tóch journalistiek onderzoek te gaan doen. Publish and be damned, ook als het onszelf raakt. Bij dezen.
KWETSBARE POSITIE
Op een vrijdag aan het einde van de middag gaat de telefoon van Joost Ramaer, een van de auteurs van dit artikel. Het is een goede bekende: de sociaal ondernemer Teun Gautier. Na wat koetjes en kalfjes – Gautier belt vanaf zijn zeilboot in de Rotterdamse Veerhaven – komt de aap uit de mouw: ‘Klopt het dat jullie onderzoek doen naar de Vereniging Veronica?’ Gautier is daar bestuurder, net als Yoeri Albrecht, directeur van het Amsterdamse debatcentrum De Balie, die de voorzitter is. Ramaer bevestigt dat, en voegt er meteen aan toe dat hij niets kan zeggen over een lopend onderzoek.
Gautier heeft een probleem met dat onderzoek, vervolgt hij. ‘Jij hebt subsidie van ons gekregen.’ Dat klopt. Vereniging Veronica heeft Spit, de coöperatie van onderzoeksjournalisten waarvan wij lid zijn, een jaar lang gesubsidieerd met een dikke twintig mille voor een serie mediakritieken van een van ons op het journalistenplatform Villamedia en in Vrij Nederland. Veronica wees een vervolgaanvraag begin maart af. ‘Ik ben een fan van jullie werk en heb mij er ook hard voor gemaakt,’ zegt Gautier. Dat wij nu onderzoek doen naar Veronica, ‘brengt mij in een kwetsbare positie’, vindt hij.
Een paar dagen later verhardt zijn toon, nadat wij een lange reeks vragen hebben gemaild aan Vereniging Veronica. In een e-mail laat Gautier ons weten ‘zich genaaid’ te voelen. Omdat de vereniging eerder een aanvraag van een van ons afwees, hebben de auteurs ‘naar mijn idee niet de onafhankelijkheid die een dergelijk onderzoek nodig heeft’, schrijft hij. Hij stuurt nog een aantal e-mails voordat hij onze vragen zal beantwoorden. ‘Dit is het soort revanchistische afreken-journalistiek waarmee het publieke domein naar de klote gaat.’
We hebben lang getwijfeld of wij dit verhaal moesten schrijven. Natuurlijk is het geen wraakactie omdat een tweede aanvraag is afgewezen – freelance journalisten krijgen zulke afwijzingen aan de lopende band. Maar we zijn wél kwetsbaar omdat we eerder geld kregen en, eerlijk is eerlijk, de tientallen miljoenen euro’s van Vereniging Veronica kunnen ons in de toekomst goed van pas komen.
Overigens is de interesse van Veronica in Vrij Nederland inmiddels danig bekoeld. ‘Met 6000 abonnementjes heb je het over de moeder en de tante van auteurs en de bibliotheken,’ laat Teun Gautier namens Veronica weten. ‘Vrij Nederland bestaat feitelijk niet meer en dat is heel verdrietig. Als bestuurslid van Veronica heb ik dan ook geen enkele interesse meer in de titel. Het kerkhof van gemismanagede titels is waar ze haar plek heeft gevonden.’
RELEVANTE VRAGEN
Eind mei stond er een Russische, door het Oekraïense leger buitgemaakte tank pontificaal op het Leidseplein in Amsterdam. ‘Het is een symbool van bezorgdheid, de democratie staat onder druk,’ zei directeur Yoeri Albrecht van De Balie daarover op donderdag 25 mei in de tv-talkshow Op1. Het nabijgelegen debatcentrum had, vertelde hij, allemaal schrijvers en denkers naar Nederland gehaald om te praten over ‘a culture of democracy’. De Amsterdamse burgemeester Femke Halsema hield eerder die dag een toespraak bij de tank.
‘Dit,’ zei Albrecht terwijl hij in de studio wees naar een foto van de tank, ‘is een gebaar van bezorgdheid over de democratie.’ De volgende dag verscheen er een filmpje op het linkse mediakanaal Left Laser. Wederom stak hij daar een monoloog af. De tank ‘symboliseert de overval op een democratie’ en ‘democratie is niet vanzelfsprekend’. Toen een journalist van Left Laser hem kritische vragen stelde, wilde Albrecht niet antwoorden. ‘Ik heb dingen te doen.’ Hij draaide zich om en liep weg. De journalist liep met hem mee en herhaalde zijn vragen, waarop Albrecht hem plotseling zijn microfoon probeerde af te pakken, met een korte worsteling tot gevolg. De ontluisterende beelden gingen als een lopend vuurtje door de mediawereld. Albrecht bood zijn excuses aan via Twitter. ‘Ik had nooit zo moeten reageren op deze journalisten,’ schreef hij.
De zeer relevante vragen van Left Laser verdwenen in het Circus Ophef van de Dag, en bleven daarmee onbeantwoord. ‘Hebben jullie geldstromen?’ En: ‘Wie betaalt dit project?’
STAMGAST
De tentoonstelling van de tank maakte deel uit van het Forum on European Culture (FOEC), een meerdaags festival. ‘In een tijd waarin de toekomst van Europa onzekerder is dan ooit, komen kunstenaars en denkers van over de hele wereld samen in Amsterdam om van gedachten te wisselen over Europa en zijn toekomst,’ meldt de organisatie als missie op de site. De leiding berust bij Yoeri Albrecht, de creatief oprichter en directeur van het festival, dat vanaf 2016 iedere twee jaar plaatsvindt in de hoofdstad, met name in De Balie, founding partner en organisator van het FOEC, samen met DutchCulture.
Partner in de financiering is de Open Society Foundation. Van 2015 tot 2021 was Albrecht voorzitter van de adviesraad daar. Hoofdsponsor van het Forum is de European Cultural Foundation (ECF), die ‘het Europese sentiment wil versterken door culturele initiatieven te ontwikkelen en te ondersteunen’. Ook dit fonds is al vanaf het begin in 2016 partner van het Forum on European Culture. Albrechts vrouw Enrica Flores d’Arcais werkte van 2011 tot 2018 bij de ECF. Tot 2020 was ook het Gieskes-Strijbis Fonds een belangrijke sponsor van het Forum, het stortte bijna een miljoen euro. Albrecht is sinds 2013 bestuurder bij dit fonds.
Welkom in het uitgebreide netwerk van Yoeri Albrecht, waarin talloze mensen van naam en faam voorkomen.
Met prins Constantijn van Oranje-Nassau is hij al bevriend sinds hun gezamenlijke studietijd in Leiden. Daar studeerde Albrecht in 1992 af als historicus, om vervolgens door te reizen naar Oxford, waar hij drie jaar later nog een master behaalde, in European Politics. Inmiddels zit hij samen met prins Constantijn en Mabel van Oranje in een Europese denktank. Ook met Femke Halsema is hij al jaren close. Toen de burgemeester van Amsterdam in 2018 last had van opstandige studenten, belde zij naar De Balie van ‘haar vriend’ Yoeri Albrecht, vertelde zij aan de Volkskrant. Die regelde een zaaltje waar het universiteitsbestuur kon onderhandelen met de studenten. Halsema is een stamgast in het debatcentrum, waar zij ooit zelf heeft gewerkt, voordat zij de politiek inging voor GroenLinks.
Heeft iemand een tl;dr voor me?