Nabestaanden van vrouwen die vermoord zijn door ex of partner willen dat signalen beter herkend worden

1 comment

1. [Archive](https://archive.ph/Hj9Gy)
   Femicide in Nederland: voor deze vrouwen bleek hun relatie een doodvonnis
   Femicide in Nederland De afgelopen vijf jaar werden er zeker 127 vrouwen vermoord door hun ex of partner. NRC sprak met nabestaanden van 25 vermoorde vrouwen. Zij willen dat signalen die kunnen wijzen op femicide beter herkend worden. „Als je in zo’n situatie verkeert als mijn dochter: maak dat je wegkomt!”

   De 50-jarige Wilma de Jager was met haar moeder op vakantie gegaan om na te denken over haar relatie. Zij was secretaresse, hij radiologisch laborant in hetzelfde ziekenhuis. Na zeven jaar ging het niet meer, besloot ze in 2018. Ze had genoeg van zijn kinderachtige gedrag. Hij had maling aan dingen die zij belangrijk vond, zegt haar zus Rikje van de Steeg. De Jager voelde zich steeds ongemakkelijker in hun relatie. „Het is zo bevrijdend dat ik niet meer met hem bezig hoef te zijn”, zei ze, nadat ze het uitmaakte.

   Maar haar ex zag het anders. Hij bleef maar appen en bellen, hoopte dat ze toch weer samen zouden komen. „Ze besloot nog een laatste keer bij hem langs te gaan”, zegt dochter Julia Steur, die toen 15 was. „Mama was echt niet bang voor hem.” Volgens het sectierapport is Wilma de Jager geslagen, gewurgd en gestoken. Daarna heeft hij haar hals opengesneden.

   Bij zo’n zestig procent van de vrouwen die tussen 2018 en 2022 werden vermoord of gedood, was de dader hun partner of ex, bij mannen is dat ongeveer vier procent. In die periode werden volgens het CBS 127 vrouwen gedood door hun partner of ex, op een totaal van 217 gedode vrouwen. In diezelfde periode werden er 17 mannen gedood door hun (ex-)geliefde, op een totaal van 416.

   NRC sprak de afgelopen maanden uitgebreid met nabestaanden van 25 vrouwen die vermoord werden door hun partner, ex of een bekende die meer wilde dan vriendschap. Wat gaat er vooraf aan zo’n gruwelijke daad? Welke patronen zijn er te herkennen? Kunnen instanties ingrijpen, en doen ze dat? Die vragen stelden we ook aan experts op dit thema, en aan een vrouw die een poging tot doodslag door haar man overleefde. In dit artikel gebruiken we voor deze misdrijven de term ‘femicide’, een begrip waarvan geen precieze definitie bestaat, soms worden er alle moorden op vrouwen mee bedoeld.

   Dat slachtoffers van femicide net zo divers zijn als de samenleving, blijkt uit die gesprekken. Ze zijn theoretisch of praktisch opgeleid, met relaties die al decennia duurden of juist net waren begonnen. Ze werken als tandartsassistent, banketbakker, of bij de Kinderbescherming. Ze hebben eigen bedrijven, zijn sekswerker, regelen het huishouden, studeren of zijn met pensioen. Sommigen hebben een schare kinderen, anderen zijn kinderloos. Ze wonen in de stad of op het platteland. Ze zijn geboren en getogen in Nederland, of op latere leeftijd naar dit land gekomen. „We weten nu dat dit iedereen kan overkomen”, zegt Jeannette Jansen, de moeder van Sophie Jansen, die 24 werd. „Wij dachten dat zoiets alleen gebeurt in steden als Amsterdam of Rotterdam, maar dus ook in Amersfoort.” Veel nabestaanden die NRC sprak hadden nooit verwacht dat dit hun naaste zou overkomen.

   Onverwachte aanval

   Ook de vrouw die een poging tot doodslag overleefde, zag een gewelddadige aanval door haar man niet aankomen. In 2021 woonde zij tijdelijk bij haar ouders. Ze wilde nadenken over haar relatie. Ineens stond haar man op haar werk. „Als je niet bij mij bent, wat heeft jouw leven dan nog voor zin”, zei hij in haar herinnering, terwijl hij haar met een mes bedreigde. Ze wist hem even aan de praat te houden. Maar toen stak hij haar neer. Ze overleefde de aanslag ternauwernood.

   De vrouw realiseert zich dat ze ook dood had kunnen zijn. Het valt haar op dat mensen een verkeerd beeld hebben van vrouwen die worden vermoord door hun partner. „Mensen denken vaak dat alleen domme of naïeve vrouwen worden vermoord. Maar ik ben juist duidelijk en direct, en heb een bedrijf met personeel.” Haar succes was juist zijn probleem, denkt ze. „Hij probeerde ook iets voor zichzelf te beginnen, maar dat mislukte.” Daarna ging de relatie bergafwaarts. „Als het mij kan overkomen, kan het iedereen overkomen.”

   Voor veel nabestaanden die NRC sprak, is maatschappelijke onwetendheid over femicide een belangrijke motivatie om mee te werken aan dit artikel. Als wij van tevoren hadden geweten waar we op moesten letten, en wat we dan hadden moeten doen, was het misschien wel anders gelopen, zeggen ze.

   Uit de gesprekken blijkt dat er veel overeenkomsten zijn tussen de relaties die de dochters, zussen of moeders hadden. In het begin is er vaak veel aandacht en liefde, en soms overdadige cadeaus, maar later – soms binnen een paar weken, soms pas na jaren – proberen de mannen de levens van hun partners te controleren.

   Ze ontzeggen hun partners plezier, en vaak is er in toenemende mate sprake van lichamelijk of geestelijk geweld. De mannen hebben geregeld een verleden van huiselijk geweld of agressie – maar dat is bij partner of naasten niet altijd bekend. Het patroon dat naar voren komt uit de gesprekken, komt overeen met een kwalitatief onderzoek van de Britse hoogleraar criminologie Jane Monckton Smith, die de fases van huiselijk geweld en partnermoord beschrijft in haar boek In control: dangerous relationships and how they end in murder. In Nederland is dergelijk onderzoek nog niet gedaan.

   In de periode 2018 – 2022 zijn in Nederland 633 personen slachtoffer van moord of doodslag, 416 mannen en 217 vrouwen.

   Maar als je kijkt naar de daders, komen die bij vrouwelijke slachtoffers veel vaker uit de familie.

   Daders komen bij 63 mannelijke en 172 vrouwelijke slachtoffers uit de familiekring.

   Bij vrouwelijke slachtoffers is in bijna 60% van de gevallen de (ex-)partner de dader (127 slachtoffers), bij de mannen 4% (17 slachtoffers).