De AIVD-topman die zag hoe Rusland zich voorbereidde op oorlog met het Westen: ‘Het zijn meedogenloze cynici’

by Aminti

6 comments

  2. Tekst artikel (1/2)

    **Als AIVD-leidinggevende vocht Robert Spronk heimelijke conflicten met Moskou uit. „De Russen weten hun ware bedoelingen altijd te verbergen.”**

    „De bombardementen op de Oekraïense bevolking en de strijd aan het front, al anderhalf jaar lang, waarbij dagelijks tientallen, honderden doden vallen – dat is puur staatsterrorisme van Moskou”, zegt Robert Spronk.
    „Het spijt me dat ik het moet zeggen, het leed in Israël en Gaza is afschuwelijk, maar we moeten de proporties in het oog houden: de oorlog in Oekraïne is voor de orde in Europa van groter belang dan het conflict in Gaza.”

    Dat militaire gevecht, „op ruim twee uur vliegen van Amsterdam”, gaat om de toekomst van Europa. „Het is óók voor ons, voor onze vrijheid, een existentiële oorlog. Rusland wil Oekraïne vernietigen en de rest van Europa uitdagen. Rusland is voorbereid op oorlog met het Westen. Het conflict in het Midden-Oosten, hoe ernstig ook, is voor ons van minder direct gevaar.”

    Als hij leest dat de top van Hamas op bezoek in Moskou was, werkt zijn inlichtingenbrein op volle toeren. „Het Kremlin zal elke kans aangrijpen om tegenstellingen in het Westen aan te wakkeren. Ze steunen Hamas waar ze kunnen om het conflict brandende te houden”, zegt hij.

    „Geloof me, de Russen zijn meedogenloze cynici. Zo moet je ze zien. En niet anders.”

    Robert Spronk (68) was directeur Operatiën toen hij twee jaar geleden zijn 41-jarige loopbaan bij de inlichtingendienst AIVD beëindigde. In die functie gaf hij onder meer leiding aan de geheime operaties van de dienst, de Joint Sigint Cyber Unit van AIVD en MIVD, en onderhield hij relaties met buitenlandse diensten. „De mooiste functie die ik ooit had.”

    Voordien was hij onder meer directeur Buitenlandse Inlichtingen, directeur Strategie van de dienst en zette hij in Brussel met Europese collega’s de EU Intelligence and Situation Centre op.

    Hoewel hij onder topambtenaren, vooral op Buitenlandse Zaken, bekendstaat om zijn stellige uitspraken, gaat een vraaggesprek hem niet eenvoudig af. „Ik ben van achter de pilaar.” Hij heeft lang geaarzeld. „Maar ik wil dat de ernst van de Russische dreiging duidelijk wordt.”

    Vanaf zijn eerste werkdag, in 1980 bij de Binnenlandse Veiligheidsdienst, leerde hij leven met geheimhouding en isolement. Hij kreeg zijn salaris contant uitbetaald omdat uit bankafschriften kon blijken wie zijn werkgever was. Als oud-klasgenoten vroegen wat hij deed, moest hij ‘Binnenlandse Zaken’ zeggen. „Dan vroegen ze nooit door.”

    **Politieke beïnvloeding**

    Een groot deel van zijn loopbaan draaide om Rusland en het toenmalige Oostblok. Dat leerde hem hoe gevoelig de publieke opinie en de politiek kunnen zijn voor, zoals ze dat in de dienst noemen, Russische HPB: heimelijke politieke beïnvloeding. „En het speelt nog steeds.”

    Als beginneling, het was nog Koude Oorlog, moest hij uit bronnen van de dienst destilleren wat de Sovjet-Unie en andere Oostbloklanden in Nederland uithaalden. „Je hoorde in afgeluisterde telefoongesprekken hoe eenvoudig en naïef mensen kunnen vallen voor de charmes van buitenlandse inlichtingenofficieren.”

    Nederland maakte naam met ‘Hollanditis’: de Sovjet-Unie richtte atoomwapens op West-Europa, de NAVO wilde daar kernwapens tegenover plaatsen, in Den Haag en Amsterdam gingen begin jaren tachtig miljoenen de straat op uit protest daartegen. Een BVD-analyse uit 1982 linkte de oorsprong van het protest aan Russische HPB. „Dat stuk stond als een huis.”

    Later rekruteerde hij informanten en agenten in verenigingen en andere groepen die ‘een brug tussen Oost en West wilden slaan’. „Ze zagen niet in dat ze aan de leiband van Moskou liepen.” PvdA-voorzitter Ien van den Heuvel noemde de Muur „historisch juist” en meende dat een linkse dictatuur beter was dan een rechtse. „Zo diep was het Sovjet-narratief geworteld.”

    Vanaf eind jaren negentig twijfelde hij over het einde van de Koude Oorlog. Premier Ruud Lubbers ontmantelde in 1994 de Nederlandse Stay Behind-organisatie die na de oorlog in het geheim was opgezet om het verzet te organiseren bij een Russische bezetting.

    Bij die afbouw was Spronk betrokken. Het bracht hem in contact met Max van der Stoel, de laatste coördinator van de geheime organisatie: „Hij kon de kluis van de organisatie niet meer openkrijgen.” De gesprekken met hem, in het flatje waarin de minister op hoge leeftijd alleen woonde, raakten de oud-AIVD’er: „Nederland gaat slecht om met zijn oud-politici.”

    Nu denkt hij dat de Stay Behind-organisatie nog steeds waarde had kunnen hebben. „We zijn een klein land, een grootmacht kan ons in tijden van oplopende spanning militair altijd overlopen. Dan moet je iets achter de hand hebben om ondergronds de instituties te beschermen en de democratie levend te houden. Dus de vraag is: hoe hebben we die hele infrastructuur zo achteloos weg kunnen doen?

    Vanaf de eeuwwisseling, met Poetin aan de macht in Moskou, leerde Spronk dat de periode van ontspanning een aflopende zaak was. „Wij zagen dat Poetin de operaties van zijn diensten opvoerde naar de intensiteit van de jaren zeventig en tachtig.”

    Er ontstonden twee werkelijkheden. In het openbaar ging Nederland, net als het hele Westen, diepgaande politieke en economische banden met Moskou aan; Rusland had zelfs een vertegenwoordiging op het NAVO-hoofdkwartier. In het geheim maakten de diensten, vooral online, kennis met „meedogenloze Russische agressiviteit”, zegt Spronk. „Achteraf moet je zeggen: de Koude Oorlog is nooit verdwenen.”

    **Vriendschapsjaar**

    Hij ondervond het persoonlijk. Spronk zag hoe Buitenlandse Zaken een Vriendschapsjaar met Rusland voorbereidde, te houden in 2013, terwijl hij in die periode werd geconfronteerd met „het grootste Russische inlichtingensucces in Nederland in decennia”: consulair ambtenaar Raymond P. van Buitenlandse Zaken speelde jaren informatie door aan de Russen. „Dat Vriendschapsjaar leek me altijd al naïef, maar nu wist ik het zeker.”

    Uit rechtbankstukken bleek later dat P. het type informatie aan de Russen moest leveren dat benodigd was voor een fysieke inbraak in het ministerie. „Ze wisten op een manier in de overheid te penetreren die we daarvoor nooit hebben gezien. Het ging zóver – de volledige schade zullen we nooit weten.”

    Zo leerde het strafdossier ook dat de Russen bijzondere belangstelling hadden voor de introductie van het biometrische paspoort in de EU, een onderwerp waarmee P. belast was. Spronks grootste angst is dat Moskou zodoende informatie te pakken kreeg waardoor nog steeds Russische spionnen zonder diplomatieke dekmantel, zogenoemde illegals, met Nederlandse identiteitspapieren de wereld rondreizen. „Dat zou héél erg zijn.”

    In 2012 nam de fysieke dreiging voor AIVD-medewerkers in Moskou zozeer toe dat de dienst besloot zijn vertegenwoordiging in Rusland op te heffen. Het gaf te denken. In de tien jaar daarvoor was Nederland ver gegaan om een vooraanstaande economische partner van Poetin in olie en gas te worden. Maar bij bevriende diensten groeiden toen al de aanwijzingen dat Rusland zich via dat soort zakendeals moedwillig nestelde in vitale infrastructuur van partnerlanden; de AIVD zou vanaf het jaarverslag 2017 openlijk op het gevaar wijzen.

    Zo stapte Gasunie, beheerder van het gasleidingennet, in 2007 in de gaspijpleiding Nord Stream, een directe verbinding van Rusland naar Noord-Duitsland. In het jaarverslag van 2006 schreef Gasunie dat „toegang tot de infrastructuur” deel was van de afspraken met Gazprom over Nord Stream.

    Spronk: „Die hebben zich gewoon uitgeleverd aan de Russen. Die hebben het lánd uitgeleverd aan de Russen!”

    Al speelde ook de politiek een rol. „Premier Balkenende wilde van ons land de gasrotonde van Europa maken. Politici, ambtenaren en ondernemers steunden hem. Niemand zag de perverse machtspolitiek van Rusland, dat economische samenwerking gebruikte om West-Europa kwetsbaar voor politieke druk te maken.”

  3. Het verbaast mij ook hoe de oorlog in Oekraïne een beetje op de achtergrond is geraakt. Helemaal nu tijdens de verkiezingen. Ik heb eigenlijk geen één partij er echt duidelijk over gehoord (dus niet alleen: “We steunen Oekraïne, we blijven strijdzaam tegen Russische agressie”). Ik zou het natuurlijk zelf op kunnen zoeken, maar ik heb daar nu even geen tijd voor. Dus: weet iemand of er een partij is die specifieke standpunten/ideeën heeft wat betreft militaire steun aan Oekraïne en dan met harde getallen komt, of dat dit in hun programma staat?

  5. Sterk stuk. Ik deel deze meneer zijn mening volledig. De inmenging en destabilisatie van politiek en cultuur door Moskou zijn al jarenlang zichtbaar – en niemand lijkt er wat aan te (kunnen/willen) doen.

Leave a Reply