Grote veranderingen in de zorg zijn nodig, maar geen enkele partij trekt daar geld voor uit
Om voor elkaar te boksen dat iedere Nederlander goede zorg krijgt, moet het roer om. Dat schreef de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving afgelopen juni in haar advies aan het kabinet. Met de verkiezingen voor de deur dient zich de kans aan om het zorgstelsel anders in te richten. Welke politieke partijen zijn dat van plan?
Deze maand valt bij iedereen post van zijn zorgverzekeraar op de mat, met daarin de [hoogte van de zorgpremie voor 2024](https://www.independer.nl/zorgverzekering/info/zorgpremie). Voor velen zal dat nieuwe maandbedrag schrikken zijn: niet eerder was dat zo hoog. Terwijl de verzekering steeds duurder wordt, is de zorg zelf niet voor iedereen even toegankelijk. De ggz kampt met lange wachtlijsten, in de jeugdzorg verschraalt het aanbod zienderogen, in ziekenhuizen is de eerste hulp niet altijd meer open en een groeiend aantal Nederlanders kan niet eens een huisarts vinden (Volgens [dit onderzoek van Follow the Money](https://www.ftm.nl/artikelen/duizenden-nederlanders-zonder-huisarts) zaten drieduizend Nederlanders in juni van dit jaar zonder huisarts. Volgens de verzekeraars neemt dit aantal toe)
Binnen deze grijze golf verdubbelt (Van bijna 390 duizend in 2021 tot ruim 713 duizend in 2035. In 2050 stijgt hun aantal door naar één miljoen. Bron: Regionale bevolkings- en huishoudensprognose 2022–2050, Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en CBS) de komende twaalf jaar het aantal 85-plussers. In 2050 zullen één miljoen Nederlanders ouder dan 85 jaar zijn, dat is in totaal 5,5 procent van de bevolking. Deze mensen hebben veel meer zorg nodig dan jongeren. De zorg aan thuiswonende ouderen loopt nu al spaak, omdat het zo ingewikkeld is die te regelen.
Zelfs de [voorzitter van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS)](https://www.ftm.nl/artikelen/ftm-interviewt-jet-bussemaker), Jet Bussemaker, liep vast als mantelzorger, vertelde ze aan Follow the Money. Haar deels verlamde vader had een speciale rolstoel nodig: ‘Hoe je dan de goede rolstoel krijgt, wie je daarvoor nodig hebt – dat gaat via de huisarts en dan de wijkverpleging, maar er is ook een inkooporgaan waar je moet zijn – en elke keer krijg je dan toch iets dat net niet goed is. Dan helpt het, zeg ik maar eerlijk, als je uiteindelijk kan besluiten: misschien kunnen we zelf iets kopen. Maar je wilt dat dit voor iedereen toegankelijk blijft.’
Bij gelijkblijvend beleid is het de vraag hoe lang de ouderenzorg überhaupt financieel overleeft. Dit najaar bracht accountantskantoor BDO een gitzwarte jaarrekeninganalyse (‘Het resultaat van de ouderenzorginstellingen in 2022 is gehalveerd tot 262,7 miljoen euro (2021: 533,4 miljoen euro). Het aantal instellingen met verlies steeg met bijna 40 procent van 171 tot 238. Het rendement bereikte afgelopen jaar reeds de kritische ondergrens. Het kwam net boven de 1 procent uit, terwijl dat in 2023 nog 2,3 procent was. De ruimte voor noodzakelijke investeringen in digitalisering en duurzaamheid verdwijnt.’ [Bron](https://go.bdo.nl/-lp-benchmark-ouderenzorg-23-ps-dzb-bmo-zrg.html) )van 789 instellingen in de ouderenzorg uit. Liefst een derde daarvan draait met verlies en voor allemaal geldt dat hun inkomsten zwaar onder druk staan. Grijpt de overheid niet in, dan dreigt kaalslag en zijn faillissementen onvermijdelijk.
Ook de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) [waarschuwde](https://puc.overheid.nl/nza/doc/PUC_750647_22/) in oktober van dit jaar dat ‘er cruciale keuzes gemaakt moeten worden’: een echo van het [advies Met de stroom mee](https://www.raadrvs.nl/documenten/publicaties/2023/06/20/met-de-stroom-mee) van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving van afgelopen juni. Veranderen is geen keuze meer, het zal moeten. En dat zal ‘ontzettend taai’ worden, beaamt Bussemaker. Niet in de laatste plaats omdat het een langetermijnvisie vereist van politici die over hun eigen termijn heen kijken. In ‘politieke’ termen is het kort dag tot de kosten zullen exploderen: hooguit nog vier regeerperiodes te gaan voordat de vergrijzing piekt.
Voor de kiezer is gezondheidszorg een van de belangrijkste verkiezingsthema’s (Dit blijkt onder andere uit een [recente peiling van marktonderzoeksbureau Ipsos](https://www.ipsos.com/nl-nl/peiling-stemzekerheid-verkiezingsthemas-bestuurlijke-hervorming) ), maar we hebben de lijsttrekkers er nauwelijks over gehoord. In de verkiezingsprogramma’s is het vaak zelfs even bladeren voordat je de zorgparagraaf gevonden hebt. Voelen politieke partijen de urgentie wel?
Radicaal anders
Om een lang verhaal kort te houden: ja, ze zeggen van wel. Alle partijen stellen dat de zorg betaalbaar en toegankelijk moet blijven. De verkiezingsprogramma’s hebben grofweg twee smaken: doorgaan op de huidige voet, met hier en daar gerichte maatregelen, of het roer radicaal omgooien.
De partij die sinds 2016 pleit voor een grote koerswijziging is de Socialistische Partij (SP). Die wil af van zorgverzekeraars, marktwerking en het eigen risico. In plaats daarvan komt er een ‘Nationaal Zorgfonds’: een rijksdienst die jaarlijks de zorggelden verdeelt. In dit nieuwe stelsel hebben zorgverleners het voor het zeggen. Bureaucratie vermindert, de lonen stijgen en ‘onzinnige regels’ worden geschrapt, schrijft de SP. Burgers betalen een inkomensafhankelijke premie, waardoor de zorgtoeslag kan worden afgeschaft.
De SP doet grote beloften aan de kiezer, zoals: ‘De wachtlijsten in de ouderenzorg, jeugdzorg en transgenderzorg zijn onacceptabel lang, en werken we weg.’ En: ‘We lossen het huisartsentekort op en bestrijden de hoge werkdruk bij huisartsen.’ Over de praktische haalbaarheid van de plannen, de transitiekosten en de tijd die nodig is om zo’n stelselwijziging te realiseren meldt het programma niets.
Meer partijen willen grote veranderingen. Zo is de Partij voor de Dieren (PvdD) voor herinvoering van het ziekenfonds en wil de ChristenUnie een onafhankelijke commissie instellen die het zorgstelsel ‘fundamenteel tegen het licht houdt’. De BoerBurgerBeweging (BBB) wil het zorgstelsel ‘vereenvoudigen’, al blijft onduidelijk hoe precies. In elk geval moeten zorgverleners meer autonomie krijgen en wil de BBB de rol van verzekeraars (‘geconcentreerde machtsblokken’) aanzienlijk inperken.
Ook GroenLinks-PvdA stelt grote veranderingen voor. De overheid moet meer regie nemen, zorginstellingen veranderen bij voorkeur in ‘zorgcoöperaties’ en verzekeraars vormen zich ‘zodra dit mogelijk is’ om tot publieke zorgfondsen. Zo wil de partij de concurrentie stapje voor stapje uit het stelsel halen.
Geen goed plan, vindt Bussemaker van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving. Ze pleit weliswaar voor stelselwijzigingen, maar niet van dit formaat. ‘Als je dit soort heel grote veranderingen nu gaat bewerkstelligen, moet je alles van de grond opnieuw opbouwen,’ zei ze eerder in de podcast Follow the Money interviewt. De RVS-voorzitter waarschuwt het stelsel niet meer overhoop te halen dan noodzakelijk is: ‘Anders komen we er nooit.’
Draaien aan bestaande knoppen
De Partij voor de Vrijheid (PVV) legt het accent op zorgpersoneel. Door het inperken van deeltijdwerk, overhead en administratie kunnen zorgmedewerkers weer doen wat ze moeten doen, want: ‘Zonder zorgmedewerkers geen zorg! Dan liggen ouderen in hun ontlasting en worden ze niet meer aangekleed of gewassen.’
Elk paar handen aan het bed is dus broodnodig, schrijft de PVV. ‘Daarom maakt de PVV geld vrij om de personeelstekorten weg te werken. Bijvoorbeeld door het aannemen van nieuw personeel.’
Ook de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD) wil die handen aan het bed krijgen door ze bij het bureau weg te halen: ‘Er valt vooral ontzettend veel winst te behalen met de inzet van digitalisering, technologie, artificial intelligence, data en data-analyse.’
In stelselwijzigingen gelooft de VVD niet. ‘Laten we onze tijd niet verdoen met stelseldiscussies, maar praktische verbeteringen doorvoeren.’ Zoals de huisarts meer tijd geven voor patiënten en een taakstrafverbod voor mensen die geweld plegen tegen zorgverleners.
Ook regeringspartner D66 vaart door op de ingezette koers, die van het Integraal Zorgakkoord. De rode draad in hun programma is dat de basiskwaliteit van de zorg niet door haar hoeven mag zakken. Daarom stellen de democraten onder andere voor de financiering van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) te herzien: een inkomensafhankelijk gedeelte in de eigen betaling is ‘gerechtvaardigd’.
Een van de redenen waarom ik nog zweef.
Accepteren dat de zorg erop achteruit gaat is ook een oplossing maarja dat trekt geen stemmers om daar eerlijk en open over te zijn.
Tja we willen ook niet dat de AOW verdwijnt. We willen dat iedereen de volledige zorg krijgt die ze nodig hebben, op kosten van de gemeenschap.
Als je ziet hoeveel het nu al kost vraag ik me af hoe we dat in hemelsnaam gaan betalen. We willen het liefst ook gratis/goedkoop kunnen studeren, en mensen hebben ook gezegd dat we een UBI moeten kunnen hebben. Ook moet het OV gratis. We moeten investeren in groene energie.
Ergens moet dat geld vandaan komen maar daar wordt niet over gesproken, want alleen al zeggen dat het van bedrijven komt betekend dat ze wellicht massaal verhuizen naar een “fijner belasting klimaat”. Dan krijgen we nog wat werkelozen er bij die UWV steun en als ze erge pech hebben WW steun nodig hebben. Minder inkomsten van de belasting, hogere uitgaves voor de werklozen. Wellicht dat zij dan in de zorg kunnen werken met de rest van de 33% van nederland om de zorg te kunnen leveren die nodig is om de huidige zorg te kunnen behouden [(hier)](https://www.zorginstituutnederland.nl/werkagenda/passende-zorg)
4 comments
[Archive](https://archive.ph/DhSta)
Grote veranderingen in de zorg zijn nodig, maar geen enkele partij trekt daar geld voor uit
Om voor elkaar te boksen dat iedere Nederlander goede zorg krijgt, moet het roer om. Dat schreef de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving afgelopen juni in haar advies aan het kabinet. Met de verkiezingen voor de deur dient zich de kans aan om het zorgstelsel anders in te richten. Welke politieke partijen zijn dat van plan?
Deze maand valt bij iedereen post van zijn zorgverzekeraar op de mat, met daarin de [hoogte van de zorgpremie voor 2024](https://www.independer.nl/zorgverzekering/info/zorgpremie). Voor velen zal dat nieuwe maandbedrag schrikken zijn: niet eerder was dat zo hoog. Terwijl de verzekering steeds duurder wordt, is de zorg zelf niet voor iedereen even toegankelijk. De ggz kampt met lange wachtlijsten, in de jeugdzorg verschraalt het aanbod zienderogen, in ziekenhuizen is de eerste hulp niet altijd meer open en een groeiend aantal Nederlanders kan niet eens een huisarts vinden (Volgens [dit onderzoek van Follow the Money](https://www.ftm.nl/artikelen/duizenden-nederlanders-zonder-huisarts) zaten drieduizend Nederlanders in juni van dit jaar zonder huisarts. Volgens de verzekeraars neemt dit aantal toe)
En dat terwijl steeds meer Nederlanders, met name ouderen, van zorg afhankelijk worden. De komende zeventien jaar komen er alleen maar meer ouderen bij: was in 2010 ‘slechts’ [15,3 procent](https://www.cbs.nl/nl-nl/achtergrond/2011/24/demografie-van-de-vergrijzing) van de Nederlandse bevolking ouder dan 65, in 2040 stijgt dat aantal naar [25,1 procent](https://www.cbs.nl/nl-nl/publicatie/2022/27/regionale-bevolkings-en-huishoudensprognose-2022-2050). Na deze vergrijzingspiek zal dat percentage in de jaren erna maar langzaam dalen. In 2050 is 24,7 procent van de bevolking 65 jaar of ouder.
Binnen deze grijze golf verdubbelt (Van bijna 390 duizend in 2021 tot ruim 713 duizend in 2035. In 2050 stijgt hun aantal door naar één miljoen. Bron: Regionale bevolkings- en huishoudensprognose 2022–2050, Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en CBS) de komende twaalf jaar het aantal 85-plussers. In 2050 zullen één miljoen Nederlanders ouder dan 85 jaar zijn, dat is in totaal 5,5 procent van de bevolking. Deze mensen hebben veel meer zorg nodig dan jongeren. De zorg aan thuiswonende ouderen loopt nu al spaak, omdat het zo ingewikkeld is die te regelen.
Zelfs de [voorzitter van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS)](https://www.ftm.nl/artikelen/ftm-interviewt-jet-bussemaker), Jet Bussemaker, liep vast als mantelzorger, vertelde ze aan Follow the Money. Haar deels verlamde vader had een speciale rolstoel nodig: ‘Hoe je dan de goede rolstoel krijgt, wie je daarvoor nodig hebt – dat gaat via de huisarts en dan de wijkverpleging, maar er is ook een inkooporgaan waar je moet zijn – en elke keer krijg je dan toch iets dat net niet goed is. Dan helpt het, zeg ik maar eerlijk, als je uiteindelijk kan besluiten: misschien kunnen we zelf iets kopen. Maar je wilt dat dit voor iedereen toegankelijk blijft.’
Bij gelijkblijvend beleid is het de vraag hoe lang de ouderenzorg überhaupt financieel overleeft. Dit najaar bracht accountantskantoor BDO een gitzwarte jaarrekeninganalyse (‘Het resultaat van de ouderenzorginstellingen in 2022 is gehalveerd tot 262,7 miljoen euro (2021: 533,4 miljoen euro). Het aantal instellingen met verlies steeg met bijna 40 procent van 171 tot 238. Het rendement bereikte afgelopen jaar reeds de kritische ondergrens. Het kwam net boven de 1 procent uit, terwijl dat in 2023 nog 2,3 procent was. De ruimte voor noodzakelijke investeringen in digitalisering en duurzaamheid verdwijnt.’ [Bron](https://go.bdo.nl/-lp-benchmark-ouderenzorg-23-ps-dzb-bmo-zrg.html) )van 789 instellingen in de ouderenzorg uit. Liefst een derde daarvan draait met verlies en voor allemaal geldt dat hun inkomsten zwaar onder druk staan. Grijpt de overheid niet in, dan dreigt kaalslag en zijn faillissementen onvermijdelijk.
Ook de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) [waarschuwde](https://puc.overheid.nl/nza/doc/PUC_750647_22/) in oktober van dit jaar dat ‘er cruciale keuzes gemaakt moeten worden’: een echo van het [advies Met de stroom mee](https://www.raadrvs.nl/documenten/publicaties/2023/06/20/met-de-stroom-mee) van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving van afgelopen juni. Veranderen is geen keuze meer, het zal moeten. En dat zal ‘ontzettend taai’ worden, beaamt Bussemaker. Niet in de laatste plaats omdat het een langetermijnvisie vereist van politici die over hun eigen termijn heen kijken. In ‘politieke’ termen is het kort dag tot de kosten zullen exploderen: hooguit nog vier regeerperiodes te gaan voordat de vergrijzing piekt.
Voor de kiezer is gezondheidszorg een van de belangrijkste verkiezingsthema’s (Dit blijkt onder andere uit een [recente peiling van marktonderzoeksbureau Ipsos](https://www.ipsos.com/nl-nl/peiling-stemzekerheid-verkiezingsthemas-bestuurlijke-hervorming) ), maar we hebben de lijsttrekkers er nauwelijks over gehoord. In de verkiezingsprogramma’s is het vaak zelfs even bladeren voordat je de zorgparagraaf gevonden hebt. Voelen politieke partijen de urgentie wel?
Radicaal anders
Om een lang verhaal kort te houden: ja, ze zeggen van wel. Alle partijen stellen dat de zorg betaalbaar en toegankelijk moet blijven. De verkiezingsprogramma’s hebben grofweg twee smaken: doorgaan op de huidige voet, met hier en daar gerichte maatregelen, of het roer radicaal omgooien.
De partij die sinds 2016 pleit voor een grote koerswijziging is de Socialistische Partij (SP). Die wil af van zorgverzekeraars, marktwerking en het eigen risico. In plaats daarvan komt er een ‘Nationaal Zorgfonds’: een rijksdienst die jaarlijks de zorggelden verdeelt. In dit nieuwe stelsel hebben zorgverleners het voor het zeggen. Bureaucratie vermindert, de lonen stijgen en ‘onzinnige regels’ worden geschrapt, schrijft de SP. Burgers betalen een inkomensafhankelijke premie, waardoor de zorgtoeslag kan worden afgeschaft.
De SP doet grote beloften aan de kiezer, zoals: ‘De wachtlijsten in de ouderenzorg, jeugdzorg en transgenderzorg zijn onacceptabel lang, en werken we weg.’ En: ‘We lossen het huisartsentekort op en bestrijden de hoge werkdruk bij huisartsen.’ Over de praktische haalbaarheid van de plannen, de transitiekosten en de tijd die nodig is om zo’n stelselwijziging te realiseren meldt het programma niets.
Meer partijen willen grote veranderingen. Zo is de Partij voor de Dieren (PvdD) voor herinvoering van het ziekenfonds en wil de ChristenUnie een onafhankelijke commissie instellen die het zorgstelsel ‘fundamenteel tegen het licht houdt’. De BoerBurgerBeweging (BBB) wil het zorgstelsel ‘vereenvoudigen’, al blijft onduidelijk hoe precies. In elk geval moeten zorgverleners meer autonomie krijgen en wil de BBB de rol van verzekeraars (‘geconcentreerde machtsblokken’) aanzienlijk inperken.
Ook GroenLinks-PvdA stelt grote veranderingen voor. De overheid moet meer regie nemen, zorginstellingen veranderen bij voorkeur in ‘zorgcoöperaties’ en verzekeraars vormen zich ‘zodra dit mogelijk is’ om tot publieke zorgfondsen. Zo wil de partij de concurrentie stapje voor stapje uit het stelsel halen.
Geen goed plan, vindt Bussemaker van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving. Ze pleit weliswaar voor stelselwijzigingen, maar niet van dit formaat. ‘Als je dit soort heel grote veranderingen nu gaat bewerkstelligen, moet je alles van de grond opnieuw opbouwen,’ zei ze eerder in de podcast Follow the Money interviewt. De RVS-voorzitter waarschuwt het stelsel niet meer overhoop te halen dan noodzakelijk is: ‘Anders komen we er nooit.’
Draaien aan bestaande knoppen
De Partij voor de Vrijheid (PVV) legt het accent op zorgpersoneel. Door het inperken van deeltijdwerk, overhead en administratie kunnen zorgmedewerkers weer doen wat ze moeten doen, want: ‘Zonder zorgmedewerkers geen zorg! Dan liggen ouderen in hun ontlasting en worden ze niet meer aangekleed of gewassen.’
Elk paar handen aan het bed is dus broodnodig, schrijft de PVV. ‘Daarom maakt de PVV geld vrij om de personeelstekorten weg te werken. Bijvoorbeeld door het aannemen van nieuw personeel.’
Ook de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD) wil die handen aan het bed krijgen door ze bij het bureau weg te halen: ‘Er valt vooral ontzettend veel winst te behalen met de inzet van digitalisering, technologie, artificial intelligence, data en data-analyse.’
In stelselwijzigingen gelooft de VVD niet. ‘Laten we onze tijd niet verdoen met stelseldiscussies, maar praktische verbeteringen doorvoeren.’ Zoals de huisarts meer tijd geven voor patiënten en een taakstrafverbod voor mensen die geweld plegen tegen zorgverleners.
Ook regeringspartner D66 vaart door op de ingezette koers, die van het Integraal Zorgakkoord. De rode draad in hun programma is dat de basiskwaliteit van de zorg niet door haar hoeven mag zakken. Daarom stellen de democraten onder andere voor de financiering van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) te herzien: een inkomensafhankelijk gedeelte in de eigen betaling is ‘gerechtvaardigd’.
Een van de redenen waarom ik nog zweef.
Accepteren dat de zorg erop achteruit gaat is ook een oplossing maarja dat trekt geen stemmers om daar eerlijk en open over te zijn.
Tja we willen ook niet dat de AOW verdwijnt. We willen dat iedereen de volledige zorg krijgt die ze nodig hebben, op kosten van de gemeenschap.
Als je ziet hoeveel het nu al kost vraag ik me af hoe we dat in hemelsnaam gaan betalen. We willen het liefst ook gratis/goedkoop kunnen studeren, en mensen hebben ook gezegd dat we een UBI moeten kunnen hebben. Ook moet het OV gratis. We moeten investeren in groene energie.
Ergens moet dat geld vandaan komen maar daar wordt niet over gesproken, want alleen al zeggen dat het van bedrijven komt betekend dat ze wellicht massaal verhuizen naar een “fijner belasting klimaat”. Dan krijgen we nog wat werkelozen er bij die UWV steun en als ze erge pech hebben WW steun nodig hebben. Minder inkomsten van de belasting, hogere uitgaves voor de werklozen. Wellicht dat zij dan in de zorg kunnen werken met de rest van de 33% van nederland om de zorg te kunnen leveren die nodig is om de huidige zorg te kunnen behouden [(hier)](https://www.zorginstituutnederland.nl/werkagenda/passende-zorg)