Interessant opiniestuk van een zevental gerenommeerde (beleids)economen:
Rutte IV dreigt miljarden te verspillen
Overheidsfinanciën Rutte IV verlaat de nadruk op discipline in de overheidsfinanciën, schrijven zeven economen. Veel extra uitgaven lopen via omvangrijke fondsen, die makkelijk verkeerd kunnen worden aangewend.
Het kabinet-Rutte IV geeft de komende regeerperiode enorme bedragen uit. Wij roepen op tot een doelmatiger besteding van schaars publiek geld én om hierover volledige en transparante verantwoording af te leggen.
Rutte IV heeft definitief gebroken met boekhouden en wil beschikbare financiële ruimte inzetten om grote maatschappelijke uitdagingen op te lossen bij onder meer klimaat, stikstof, onderwijs en woningmarkt. Maar dat gaat onvermijdelijk geld kosten. De komende regeerperiode wil de coalitie cumulatief 75 miljard euro extra uitgeven en 5 miljard euro lasten verlichten.
Dit is veel geld. Ter vergelijking, het kabinet-Rutte II bezuinigde bij elkaar opgeteld nog voor bijna 18 miljard euro en tijdens Rutte III is de begroting voor in totaal 30 miljard euro verruimd.
Roel Beetsma is hoogleraar macro- economie (UvA).
Wimar Bolhuis is hoofdeconoom bij Ecorys en universitair docent (Leiden).
Lex Hoogduin is hoogleraar economie (Groningen).
Bas Jacobs is hoogleraar economie en overheidsfinanciën (Erasmus).
Flip de Kam is emeritus hoogleraar overheidsfinanciën (Groningen).
Jasper Lukkezen is hoofdredacteur ESB en universitair docent (Utrecht).
Coen Teulings is universiteitshoogleraar economie (Utrecht).
Wij, de economen die dit artikel schrijven, verschillen van mening over de wenselijkheid van de hoogte en samenstelling van de overheidsuitgaven en in onze macro-economische visie op het te voeren begrotingsbeleid. Maar wij zijn eensgezind dat het geld van de burger door de overheid zo doelmatig mogelijk moet worden besteed zodat de maatschappelijke doelen met inzet van zo weinig mogelijk middelen worden bereikt.
Het coalitieakkoord van het kabinet-Rutte IV baart ons zorgen, omdat de kabinetsplannen kunnen leiden tot miljardenverspilling. Van publiek geld, door de belastingbetalers opgebracht.
We hebben twee hoofdredenen van zorg. Ten eerste: het kabinet ontregelt de normale begrotingsprocessen waardoor onduidelijkheid ontstaat over beschikbare budgetten en weloverwogen politieke en democratische verantwoording over publiek geld wordt bemoeilijkt.
Lange termijn niet helder
Rutte IV creëert op papier miljarden extra begrotingsruimte. Tientallen miljarden aan extra overheidsuitgaven, die doorlopen tot aan 2035, worden als ‘tijdelijk’ aangemerkt. Daardoor lijkt het alsof op heel lange termijn het begrotingstekort niet toeneemt, maar tot 2035 nemen de tekorten sterk toe. Het kabinet is daarbij niet helder over wat het wil doen met de overheidsfinanciën op lange termijn. Daardoor ontstaat onzekerheid bij burgers en bedrijven over het beleid.
Miljarden aan extra uitgaven verlopen bovendien via nieuwe begrotingsfondsen, waaronder het Klimaat- en transitiefonds (35 miljard) en het Stikstoffonds (25 miljard). Deze komen bovenop het al bestaande Mobiliteitsfonds en het Nationaal Groeifonds (20 miljard). Deze fondsen kunnen makkelijk leiden tot verkeerde aanwending van geld om allerlei redenen.
De uitwerking van de kabinetsplannen ontbreekt nog grotendeels. Het kabinet creëert zo ruimte om toekomstige politieke conflicten af te kopen. Integrale afwegingen met andere publieke uitgaven kunnen dan niet goed worden gemaakt.
Politieke willekeur
Geld in fondsen kan ook op zoek gaan naar bestemming, vooral ook omdat deze middelen zijn geoormerkt. De fondsen kunnen verder leiden tot politieke willekeur vanwege lobby’s. Bepaalde mensen of bedrijven zullen proberen om de staat geld afhandig te maken.
Degelijke financiële verantwoording over de juiste aanwending van publiek geld en de controle door het parlement wordt, tot slot, lastig.
Tijdens Rutte IV kan het begrotingsbeleid zowel tot uitputting als overschrijding van budgetten leiden. Op de ene post kunnen middelen niet verantwoord worden besteed, of blijft er veel geld liggen omdat de arbeidskrachten die de kabinetsplannen moeten uitvoeren er niet zijn. Op de andere post kunnen forse overschrijdingen optreden. Het dichten van begrotingsgaten op de ene post met meevallers bij andere posten kan leiden tot verspilling van publiek geld.
Plannen ondoelmatig
Het tweede grote probleem is dat Rutte IV te veel kiest voor ondoelmatige beleidsoplossingen. De beleidsdoelen die de regering zelf stelt vergen onnodig veel middelen om die doelen te realiseren.
Te vaak ontbreekt een helder verband tussen de door het kabinet voorgestelde oplossing en het probleem dat het wil oplossen. Als gratis kinderopvang vooral aan de kinderen van werkende ouders ten goede komt, zal het de kansenongelijkheid die het kabinet hiermee tracht te verkleinen, nauwelijks beïnvloeden. Net zo verbetert het afschaffen van het leenstelsel vrijwel niets aan de uitstekende toegankelijkheid van het hoger onderwijs.
Daarnaast lijken heldere probleemanalyses veelal te ontbreken. De nieuwe kilometerheffing varieert niet naar tijd en plaats. Maar deze kan fileproblemen pas oplossen als kilometers in de spits duurder worden.
Heffingen op de uitstoot van CO2 en stikstof zijn de goedkoopste en de meest effectieve manieren om het klimaat- en stikstofprobleem op te lossen. Maar bij Rutte IV hoeven de vervuilers niet te betalen; ze worden betaald, met vele miljarden. Vervuilende industrie kan op klimaatsubsidies rekenen en boeren worden uitgekocht.
Ook voor de woningmarkt is geld beschikbaar gesteld, maar gebrek aan privaat geld is niet het probleem op de woningmarkt. Slimmere regels en structurele hervormingen zijn nodig om het woningaanbod te vergroten.
Geloofwaardigheid op het spel
Tot slot: de budgettaire ommezwaai van Nederland strookt niet langer met de begrotingsregels die Nederland in Europa altijd heeft verdedigd. Aanpassing van die begrotingsregels kan wenselijk zijn. Maar los van mogelijke aanpassingen, de politieke geloofwaardigheid van Nederland wordt ondermijnd door te veel ondoelmatig begrotingsbeleid in eigen land.
Hoewel de nadruk op discipline in de overheidsfinanciën wordt verlaten, en er ambitieuze plannen worden aangekondigd, missen we een heldere economische analyse en een goed doordachte visie op de overheidsfinanciën.
De ongekende toename van de uitgaven kan worden verklaard uit de groeiende politieke versplintering en een gebrek aan draagvlak voor hervormingen. Nederland betaalt een hoge prijs als grote bedragen daardoor ondoelmatig worden besteed. Wij dringen daarom aan op een ordentelijk beheer van de openbare financiën en het verhogen van de doelmatigheid van de kabinetsplannen.
Wat een verassing
Ik dacht dat de NOS alleen nieuws rapporteerde
Geld komt niet meer van de belastingbetaler maar uit de printer.
Schulden maken is minder erg in tijden van hoge inflatie.
Verspillen voor de één is een mooi dividend voor de ander.
Mis ik hier iets? Ze zeggen vooral dat het kabinet nog niet precies heeft uitgewerkt wat ze met de extra fondsen gaan doen. Lijkt mij logisch, ze zijn pas vandaag begonnen. Verder noemen ze risico’s bij het besteden van overheidsgeld, maar die loop je toch altijd als je geld uitgeeft? Daarnaast kan dat geld niet zomaar worden uitgegeven zonder bij de 2e kamer uit te leggen wat het plan is. Ik hoop dat meneer Omtzicht en zijn capabele collega’s daar weer eens goed naar gaan kijken.
TL;DR: voor een stel hoogleraren en economen hadden ze hun verhaal wel iets beter mogen onderbouwen
7 comments
Interessant opiniestuk van een zevental gerenommeerde (beleids)economen:
Rutte IV dreigt miljarden te verspillen
Overheidsfinanciën Rutte IV verlaat de nadruk op discipline in de overheidsfinanciën, schrijven zeven economen. Veel extra uitgaven lopen via omvangrijke fondsen, die makkelijk verkeerd kunnen worden aangewend.
Het kabinet-Rutte IV geeft de komende regeerperiode enorme bedragen uit. Wij roepen op tot een doelmatiger besteding van schaars publiek geld én om hierover volledige en transparante verantwoording af te leggen.
Rutte IV heeft definitief gebroken met boekhouden en wil beschikbare financiële ruimte inzetten om grote maatschappelijke uitdagingen op te lossen bij onder meer klimaat, stikstof, onderwijs en woningmarkt. Maar dat gaat onvermijdelijk geld kosten. De komende regeerperiode wil de coalitie cumulatief 75 miljard euro extra uitgeven en 5 miljard euro lasten verlichten.
Dit is veel geld. Ter vergelijking, het kabinet-Rutte II bezuinigde bij elkaar opgeteld nog voor bijna 18 miljard euro en tijdens Rutte III is de begroting voor in totaal 30 miljard euro verruimd.
Roel Beetsma is hoogleraar macro- economie (UvA).
Wimar Bolhuis is hoofdeconoom bij Ecorys en universitair docent (Leiden).
Lex Hoogduin is hoogleraar economie (Groningen).
Bas Jacobs is hoogleraar economie en overheidsfinanciën (Erasmus).
Flip de Kam is emeritus hoogleraar overheidsfinanciën (Groningen).
Jasper Lukkezen is hoofdredacteur ESB en universitair docent (Utrecht).
Coen Teulings is universiteitshoogleraar economie (Utrecht).
Wij, de economen die dit artikel schrijven, verschillen van mening over de wenselijkheid van de hoogte en samenstelling van de overheidsuitgaven en in onze macro-economische visie op het te voeren begrotingsbeleid. Maar wij zijn eensgezind dat het geld van de burger door de overheid zo doelmatig mogelijk moet worden besteed zodat de maatschappelijke doelen met inzet van zo weinig mogelijk middelen worden bereikt.
Het coalitieakkoord van het kabinet-Rutte IV baart ons zorgen, omdat de kabinetsplannen kunnen leiden tot miljardenverspilling. Van publiek geld, door de belastingbetalers opgebracht.
We hebben twee hoofdredenen van zorg. Ten eerste: het kabinet ontregelt de normale begrotingsprocessen waardoor onduidelijkheid ontstaat over beschikbare budgetten en weloverwogen politieke en democratische verantwoording over publiek geld wordt bemoeilijkt.
Lange termijn niet helder
Rutte IV creëert op papier miljarden extra begrotingsruimte. Tientallen miljarden aan extra overheidsuitgaven, die doorlopen tot aan 2035, worden als ‘tijdelijk’ aangemerkt. Daardoor lijkt het alsof op heel lange termijn het begrotingstekort niet toeneemt, maar tot 2035 nemen de tekorten sterk toe. Het kabinet is daarbij niet helder over wat het wil doen met de overheidsfinanciën op lange termijn. Daardoor ontstaat onzekerheid bij burgers en bedrijven over het beleid.
Miljarden aan extra uitgaven verlopen bovendien via nieuwe begrotingsfondsen, waaronder het Klimaat- en transitiefonds (35 miljard) en het Stikstoffonds (25 miljard). Deze komen bovenop het al bestaande Mobiliteitsfonds en het Nationaal Groeifonds (20 miljard). Deze fondsen kunnen makkelijk leiden tot verkeerde aanwending van geld om allerlei redenen.
De uitwerking van de kabinetsplannen ontbreekt nog grotendeels. Het kabinet creëert zo ruimte om toekomstige politieke conflicten af te kopen. Integrale afwegingen met andere publieke uitgaven kunnen dan niet goed worden gemaakt.
Politieke willekeur
Geld in fondsen kan ook op zoek gaan naar bestemming, vooral ook omdat deze middelen zijn geoormerkt. De fondsen kunnen verder leiden tot politieke willekeur vanwege lobby’s. Bepaalde mensen of bedrijven zullen proberen om de staat geld afhandig te maken.
Degelijke financiële verantwoording over de juiste aanwending van publiek geld en de controle door het parlement wordt, tot slot, lastig.
Tijdens Rutte IV kan het begrotingsbeleid zowel tot uitputting als overschrijding van budgetten leiden. Op de ene post kunnen middelen niet verantwoord worden besteed, of blijft er veel geld liggen omdat de arbeidskrachten die de kabinetsplannen moeten uitvoeren er niet zijn. Op de andere post kunnen forse overschrijdingen optreden. Het dichten van begrotingsgaten op de ene post met meevallers bij andere posten kan leiden tot verspilling van publiek geld.
Plannen ondoelmatig
Het tweede grote probleem is dat Rutte IV te veel kiest voor ondoelmatige beleidsoplossingen. De beleidsdoelen die de regering zelf stelt vergen onnodig veel middelen om die doelen te realiseren.
Te vaak ontbreekt een helder verband tussen de door het kabinet voorgestelde oplossing en het probleem dat het wil oplossen. Als gratis kinderopvang vooral aan de kinderen van werkende ouders ten goede komt, zal het de kansenongelijkheid die het kabinet hiermee tracht te verkleinen, nauwelijks beïnvloeden. Net zo verbetert het afschaffen van het leenstelsel vrijwel niets aan de uitstekende toegankelijkheid van het hoger onderwijs.
Daarnaast lijken heldere probleemanalyses veelal te ontbreken. De nieuwe kilometerheffing varieert niet naar tijd en plaats. Maar deze kan fileproblemen pas oplossen als kilometers in de spits duurder worden.
Heffingen op de uitstoot van CO2 en stikstof zijn de goedkoopste en de meest effectieve manieren om het klimaat- en stikstofprobleem op te lossen. Maar bij Rutte IV hoeven de vervuilers niet te betalen; ze worden betaald, met vele miljarden. Vervuilende industrie kan op klimaatsubsidies rekenen en boeren worden uitgekocht.
Ook voor de woningmarkt is geld beschikbaar gesteld, maar gebrek aan privaat geld is niet het probleem op de woningmarkt. Slimmere regels en structurele hervormingen zijn nodig om het woningaanbod te vergroten.
Geloofwaardigheid op het spel
Tot slot: de budgettaire ommezwaai van Nederland strookt niet langer met de begrotingsregels die Nederland in Europa altijd heeft verdedigd. Aanpassing van die begrotingsregels kan wenselijk zijn. Maar los van mogelijke aanpassingen, de politieke geloofwaardigheid van Nederland wordt ondermijnd door te veel ondoelmatig begrotingsbeleid in eigen land.
Hoewel de nadruk op discipline in de overheidsfinanciën wordt verlaten, en er ambitieuze plannen worden aangekondigd, missen we een heldere economische analyse en een goed doordachte visie op de overheidsfinanciën.
De ongekende toename van de uitgaven kan worden verklaard uit de groeiende politieke versplintering en een gebrek aan draagvlak voor hervormingen. Nederland betaalt een hoge prijs als grote bedragen daardoor ondoelmatig worden besteed. Wij dringen daarom aan op een ordentelijk beheer van de openbare financiën en het verhogen van de doelmatigheid van de kabinetsplannen.
Wat een verassing
Ik dacht dat de NOS alleen nieuws rapporteerde
Geld komt niet meer van de belastingbetaler maar uit de printer.
Schulden maken is minder erg in tijden van hoge inflatie.
Verspillen voor de één is een mooi dividend voor de ander.
Mis ik hier iets? Ze zeggen vooral dat het kabinet nog niet precies heeft uitgewerkt wat ze met de extra fondsen gaan doen. Lijkt mij logisch, ze zijn pas vandaag begonnen. Verder noemen ze risico’s bij het besteden van overheidsgeld, maar die loop je toch altijd als je geld uitgeeft? Daarnaast kan dat geld niet zomaar worden uitgegeven zonder bij de 2e kamer uit te leggen wat het plan is. Ik hoop dat meneer Omtzicht en zijn capabele collega’s daar weer eens goed naar gaan kijken.
TL;DR: voor een stel hoogleraren en economen hadden ze hun verhaal wel iets beter mogen onderbouwen
Geld printer doet brrrrrr
De millennials lossen het wel weer op!