‘Hvað gæti mögulega amað að þessum börnum? Til hvers erum við að bólusetja þau?’

# Hvað gæti mögulega amað að þessum börnum við það að fá COVID? (Til hvers erum við að bólusetja þau?) Er þetta ekki milt?

DM1 og 2. Sjálfsónæmis heilabólgur. MIS-C. Necrosis í heilavef. CD24+/CD4+ oförvun. Verulega aukin tíðni sykursýkistilfella eftir smit. Og öll möguleg langtímaáhrif af því að stórauka tíðni undirliggjandi sjúkdóma í hópinum *áður* en þau í raun byrja lífið og þurfa svo að fást við allan heilsuskítinn sem það mun bjóða upp á.

>*Hvílík forgjöf út í lífið. Hvílík gjöf fyrir efnahaginn.*

# Só?

Þrálát einkenni hrjá 50% fullorðinna og 2% barna. Af veiru sem kemst í heila. Þar sem 20% hljóta skerta vitsmunagetu. Þetta eru niðurstöður úr 4.000 alþjóðlegum rannsóknum.^[[1](https://twitter.com/haukurmar/status/1479686410684841984)][[2](https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-finland-long-covid-idUSKBN2JH14W)]

>*Gefum okkur að við sjálf höfum ekkert gildi, líf og heilsa séu aðeins verðmæti að því leyti sem þau þjóna hagkerfinu: hvaða kreisí hagkerfi fellst á skerta vitsmunagetu fimmta hvers íbúa? Í þágu … túrismans?*^[[3](https://twitter.com/haukurmar/status/1479688524769148928)]

# Só??

Covid er ekki kvef, heldur sjúkdómur sem herjar á allan líkamann; hvar sem þú hefur ACE2 viðtaka sem bindiprótín veirunnar festist við.^[[4](https://streamable.com/n7k7ys)] Þú ert með ACE2 viðtaka í þekjufrumum. Þær heita þekjufrumur því þær þekja, til að mynda æðakerfið þitt, og því nær skaðsemi COVID til allra líffæra. Það ræðst á æðakerfið. Blóðrásina. Hjartað. Heilann. Hreðjarnar. Ristilinn. Botnlangann. Lifrina. Gallblöðruna. Og í raun hvaða eitildreitil sem fyrirfinnst í þér og hún nær til.

[Hér](https://streamable.com/q7m8hd) er myndband af COVID vírus sem komst að heilavef. Veiran sýkir heilafrumu og fjölgar sér inni í henni þar til hún springur og veiruagnirnar dreifast áfram, koll af kolli. Myndbandið sýnir 48 tíma progression veirunnar á heilavef.

Heilafrumur vaxa ekki aftur.

# Só???

Það er líklega óhætt að fullyrða að núverandi takmarkanir ásamt bólusetningum duga ekki til að koma í veg fyrir útbreiðslu smita. Að því leyti verður ekki komist hjá gífurlegum fjölda sem mun þjást af langtíma veikindum af völdum COVID. Þó svo að allir á landinu væru bólusettir með örvunarskammt væri ekki hægt að koma í veg fyrir skilgreinda lýðheilsuvá af völdum langtíma færniskerðingu hjá stórum hluta samfélagsins.^[[5](https://www.scientificamerican.com/article/a-tsunami-of-disability-is-coming-as-a-result-of-lsquo-long-covid-rsquo/)]

Það er ekki nein framtíðarlausn í augsýn gegn þessari lýðheilsuvá. Ef við horfum t.d. bara á síþreytu, meginstefið í long covid, þá er ekki einu sinni til úrræði fyrir fólk með síþreytu á Íslandi í dag. Einungis ~15% einstaklinga náðu sér fyllilega af Akureyrarveikinni. Og næstum öll af þessum 15% tóku mörg ár að ná bata. Langmest ungt fólk sem smitaðist á heimavist MA og varð óvinnufært út ævina. Það dó samt enginn. Hvílík mildi.

# Só????

Fjöldi barna með long covid hefur tvöfaldast á þremur mánuðum og þrefaldast á sex mánuðum í aldursflokki 2-16 ára í Bretlandi.^[[6](https://i.imgur.com/PDVTqsz.png)] Talan er mun hærri hjá táningunum.^[[7](https://i.imgur.com/6fyArHJ.png)]

Það er enginn heimur þar sem hægt er að kalla smitsjúkdóm “mildan” sem skilur eftir þennan fjölda barna með skerta getu til að hreyfa sig eða hugsa.

Og þetta eru allt tölur um það hversu mörg börn voru orðin langveik *áður* en Ómíkron kom til sögunnar, og margfaldaði fjölda sýktra.

# Só?????

Já, ég veit hvað þú ert að hugsa, og fyrst þú þrálátast yfir þessu eina atriði, *já* – það *eru* vísbendingar um að covid lungnabólgan sé ekki *alveg* jafn líkleg í kjölfar ómíkron. Þúveist, þessi sem byrjar að drekkja lungunum þínum innanfrá 2 vikum eftir sýkingu. En ef glöggt er að gáð tók ég þann þátt ekki einu sinni með í yfirferðinni hér fyrir ofan. Ég hef ekki minnst einu orði á akút veikindi af völdum smits.

Við vitum nefnilega alveg helling um alls kyns ömurlega, og fremur algenga *langtíma fylgikvilla* af hinum afbrigðunum, og það er alls, alls engin ástæða til að halda að það sama eigi ekki við um ómíkron, þó svo að ómíkron skeri sig úr að því leyti að það herji e.t.v. ekki eins grimmt á lungun 2 vikum eftir útsetningu.

Það er mjög alvarlegur brestur að taka þennan veruleika faraldursins ekki til greina eða einu sinni umræðu. Við þrömmum í takt við tíðarandann og hann þekkir ekki annað en það sem er uppi á pallborðinu. Það þarf alls ekki að haldast í hendur við raunverulega framvindu þekkingar á skaðsemi sjúkdómsins. Það eru fáar viðvörunarbjöllur jafn áreiðanlegar og manneskja sem skortir auðmýkt gagnvart fallvaltleika eigin þekkingar. Sú sem gagnrýnir aðra en marserar áfram eins og þekking hennar sé algild og ekki háð [helmingunartíma](https://en.wikipedia.org/wiki/Half-life_of_knowledge) eins og hver önnur.

# Só??????

Tilhugsunin um að við höfum brugðist gífurlegum fjölda einstaklinga, fjölda barna – ég minni á að börn er sá hópur sem við höfum látið COVID herja mest á^[[8](https://i.imgur.com/U3R0xje.png)] – mun verða óþægileg. Óþægilegri með tímanum; og mörg munu eiga erfitt með að horfast í augu við þá staðreynd að við gerðum ekki meira þrátt fyrir getuna til þess. Sumt fólk mun leita ljósum logum að þægilegri útskýringu en sú sem er líklegust, að þau hafi í raun brugðist, þegar það samsvarar ekki sjálfsímynd þeirra að geta hafa gert eitthvað rangt.

>Við þurfum að læra að mæta ósennileika. Faraldurinn virðist mörgum jafnvel enn ósennilegur. Og viðbragðið, grímurnar, ástandið. Afleiðingarnar, hversu skjalfestar sem þær eru, halda áfram að virðast afar ósennilegar. „*Nei, það stenst ekki að við höfum valið þetta, við myndum aldrei gera það.*“^[[9](https://twitter.com/haukurmar/status/1479692962158239744)]

# Só???????

Sem hugsanaræfingu, ímyndið ykkur veruleika þar sem hjarðónæmi reynist vera óskhyggja. Þar sem að það sem drepi þig ekki geri þig ekki endilega sterkari, að hver sýking sé meira í ætt við dropann sem holar steininn. Hugsið ykkur ef þetta væri það sem marktækir sérfræðingar væru að segja út frá rannsóknum á langtíma afleiðingum faraldursins.^[[10](https://haukurmar.com/2022/01/mission-accomplished-dagur-666/)][[11](https://twitter.com/fitterhappierAJ/status/1475226966349467653)]

Ímyndið ykkur svo, að í þessum veruleika væri ekki hlustað á þau orð.

Hvernig myndi það líta út frá ykkar sjónarhóli, akkúrat núna, væruð þið stödd í þessum veruleika?

>Meðalhófsreglunni er hægt að misbeita. Þú vilt ekki að verktaki beiti meðalhófi til að tryggja að hús hrynji ekki, eða flugliðar að flugvél hrapi ekki. Þú vilt að tékklistinn sé langur, þeir geri meira en þarf, séu alveg vissir. Það heitir varúðarregla. Hún á við í faraldri.^[[11](https://twitter.com/haukurmar/status/1480715339138842627)]

# Só????????

Það má svosum taka ofangreind orð í alls konar áttir. Svo ég skal binda endahnút hér og gera afstöðu mína og tilgang ljósan. *Það eina sem ég er að segja*, er að það hefði verið sjálfsögð tillitssemi við tugþúsundir óbólusettra barna sem nú á að bjóða bólusetningu að bíða þar til þau væru talin fullbólusett, í stað þess að setja þjóðfélagið á hlið og þessi sömu börn fyrirsjáanlega í þann hóp sem nú hefur hlutfallslega smitast langmest.^[[8](https://i.imgur.com/U3R0xje.png)]

Að hleypa þessu á fullt áður en búið er að gefa stórum hluta í þjóðfélaginu (og mögulega þeim mikilvægasta hverri kynslóð fyrir sig) kost á að fá *bólusetninguna sem búið er að ákveða að bjóða þeim*? Fyrir frelsi í afskaplega takmarkaðan tíma, eða *kæsta skötu*?? Það er vont. Verra en skata.

Það verða óhjákvæmilega börn sem munu veikjast alvarlega, og slík dæmi eru til nú þegar. Þau eiga rétt á þeirri vörn, sem möguleg er, rétt eins og við tryggðum okkur. Það er óverjanlegt að fara ekki varlegar en svo að gefa ekki öllum kost á eins góðri vörn og kostur er, áður en veiran fær kost á að leggjast á okkur öll; sem sumir segja að muni vafalaust í ekki-svo-fjarlægri framtíð gera.

En nú hafa vísindin leitt í ljós bæði öryggi og mikilvægi bóluefnanna, þannig að það er hafið yfir allan vafa. Við höfum líka tekið ákvörðun um að bólusetja þau öll til að lágmarka skaðann. Fyrirséð að það tæki rúman mánuð að klára það af.

En hvað gerðum við? Við vældum og vældum um okkar eigið athafnafrelsi, við – eða þau okkar sem fá að búa til aðgang á Facebook til að tjá sig og kjósa til ríkisstjórnar – ákváðum nær samtaka að láta mest smitandi afbrigðið skella á, því *vísbendingar* væru um þetta væri *mögulega* mildara afbrigði *þegar kemur að bráðainnlögnum*.

Þetta eru börn, sem áttu þau fyrirheit allan þennan tíma “að fá að njóta vafans”, og við létum sitja hjá á meðan við tókum eitt, tvö, svo þrjú skot af Pfizer. Eru svo lögboðin og skylduð til að mæta, mörg hundruð talsins, í faraldurshús hverfisins, viku fyrir áætlaða bólusetningu þeirra. Á tímapunkti þegar við erum búin að stofna heilsu ótal þeirra í hættu með því að dreifa afbrigðinu sem víðast án þess að hugsa okkur tvisvar um, eða einu sinni út í börnin.

Ég er talsmaður þess að bólusetja börn. Ég var efins fyrst, og leyfði þeim að njóta vafans varðandi mögulega skaðsemi bólusetningar á meðan ég þáði þrjá skammta. Við öll. Við leyfðum börnunum að njóta vafans í nafni þess að vernda þau fyrir mögulegum skaða. Hvað varð um það?

Ég geri mér grein fyrir því að það eru margir ósammála mér, fólk sem er alveg til í að kasta varanlegum heilsubresti í tugi, hundruði, eða fleiri landa okkar á besta aldri, fyrir frelsi í *afar* takmarkaðan tíma. Ég á erfitt með að treysta dómgreind þeirra einstaklinga og ég tel mig hafa ástæðu til, sem ég tíundaði hér að ofan.

>Dramatískara er það nú ekki.