Gebruikers die hun chatbot vooral gebruiken voor gezelschap scoren lager op welbevinden dan gebruikers die hem gebruiken voor werk of andere doeleinden. Hoe intensiever je chat en hoe meer persoonlijke dingen je prijsgeeft, hoe sterker het effect.
Van 1.131 Amerikaanse gebruikers van Character.AI (een dienst die mensen laat praten met zelfgemaakte AI-personages) die onderzoekers van Stanford en Carnegie Mellon bevroegen, gaf slechts 11,8 procent gezelschap op als voornaamste reden.
Maar mochten diezelfde mensen in eigen woorden hun band met de chatbot beschrijven, dan gebruikte de helft termen als vriend, gezelschap of zelfs partner. En bij de 237 deelnemers die hun volledige chatgeschiedenis afstonden, bevatte zelfs 92,9 procent minstens één gesprek dat op gezelschap neerkwam. Zelfs wie zei de chatbot puur voor entertainment te gebruiken, bleek er in de praktijk emotionele steun bij te zoeken.
Waar het over gaat
De gesprekken gaven een inkijk die vragenlijsten niet leveren. In acht op de tien sessies zochten mensen emotionele of sociale steun. In twee op de drie sessies zat romantisch of intiem rollenspel. Bijna een derde bevatte scenario’s die de onderzoekers als riskant of duister omschrijven.
De onderzoekers maakten deze analyse ironisch genoeg zelf met behulp van AI. Ze lieten taalmodellen de gesprekken samenvatten en controleerden dat resultaat met een steekproef met menselijke beoordelaars. De overeenstemming was hoog, maar het blijft hier dus gaan om een geautomatiseerde inschatting van wat een gesprek betekent.
Bovendien kozen de deelnemers zelf welke gesprekken ze deelden. Wie iets liever niet liet zien, hoefde dat niet. Dat maakt deze resultaten eigenlijk nog opvallender.
Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!
Twee soorten gebruik
Maar hoe hangt dit samen met hoe mensen zich voelen? Het antwoord valt uiteen in twee delen die tegen elkaar in gaan. Wie intensiever met chatbots omgaat, dus vaker, met meer verschillende bots en meer verweven met de dagelijkse routine, scoort gemiddeld hoger op welbevinden. Maar wie diezelfde chatbots specifiek voor gezelschap gebruikt, scoort lager. Dat laatste bleek in alle drie de manieren waarop de onderzoekers gezelschap maten.
Dit is wel een momentopname. Alle gegevens werden op één moment verzameld, waardoor niemand kan zeggen wat oorzaak is en wat gevolg. Het is ook mogelijk dat mensen die zich al slechter voelen vaker bij een chatbot aankloppen voor gezelschap.
De onderzoekers zeggen dat zelf ook. Daar komt bij dat hun modellen maar ongeveer dertien procent van de verschillen in welbevinden kunnen verklaren. De rest zit elders.
Hoe persoonlijker, hoe lager de score
Wie de chatbot voor gezelschap gebruikt en dat intensief doet, scoort lager dan wie het rustiger aan doet. En wie er veel persoonlijks in gooit, scoort ook lager.
In menselijke relaties werkt het net omgekeerd. Je hart luchten bij iemand die je vertrouwt, versterkt de onderlinge band en doet je doorgaans beter voelen.
Bij de chatbot lijkt dat niet het geval. In de gesprekken met de meeste openheid ging het in zes op de tien gevallen over emotionele nood. In bijna een op de vijf kwamen zelfmoordgedachten ter sprake en ongeveer even vaak middelengebruik.
Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!
Geen vervanging voor echte vrienden
Een populaire gedachte is dat AI-gezelschap vooral nuttig is voor wie weinig mensen om zich heen heeft. Onderzoekers noemen dat de compensatiehypothese. Ze bestaat uit twee beweringen. Eén: wie een klein sociaal netwerk heeft, zoekt vaker gezelschap bij een chatbot. Twee: dat gesprek vult dan een stuk van het gemis op.
De eerste bewering hield stand. Mensen met een kleinere vriendenkring wendden zich inderdaad vaker tot een chatbot en deelden er ook meer persoonlijke zaken mee.
De tweede bewering klopte niet. Bij die groep hielp het chatten niet om het lage welbevinden op te krikken. De onderzoekers toetsten dat nog op twee andere manieren om uit te sluiten dat hun analyse gewoon niet gevoelig genoeg was.
Er is zelfs een aanwijzing voor het omgekeerde. Bij wie de chatbot intensief gebruikte, hing een ruim sociaal netwerk minder sterk samen met een hoger welbevinden.
Aantal beperkingen
De belangrijkste beperking is dat het hier gaat om Amerikaanse, Engelstalige, meerderjarige gebruikers van één specifiek platform, geworven via een betaald onderzoekspanel. Wie zijn of haar chatgeschiedenis wilde afstaan, moest een browserextensie installeren, wat de groep waarschijnlijk richting digitaal handige mensen duwde.
De gesprekken zelf dateren ten slotte van eind 2022 tot begin 2025. In dat tijdsbestek veranderde Character.AI meermaals zijn regels en zijn ontwerp, zonder dat de onderzoekers als buitenstaanders zicht hadden op wat er precies wijzigde.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Zijn chatbots een bedreiging voor de democratie? Onderzoek toont aan hoe overtuigend ze zijn en AI-agents kunnen tot 136 keer meer energie verbruiken dan gewone chatbots. Of lees dit artikel: Gaat deze robothond straks op Mars in zijn eentje stenen onderzoeken?.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
!