Zelfoptimalisatie is een ding: een strak lijf, fit en gezond zijn, goed slapen, er mooi uitzien, jonge mannen zijn er bijna net zoveel mee bezig als vrouwen. Ook hun vruchtbaarheid willen ze ‘maxxen’. Sociale media staan vol adviezen om sperma een vermeende oppepper te geven, onder meer door naar de sauna te gaan of een ijsbad te nemen.
Het zou het testosterongehalte verhogen, sperma gezonder maken en daarmee zelfs de kans op een zwangerschap bij de partner vergroten. Maar wie in het wetenschappelijke bewijs duikt, komt een stuk minder spectaculaire conclusies tegen. Sterker nog: vooral warmte kan voor sperma averechts uitpakken.
Meer testosteron is niet hetzelfde als vruchtbaarder
Achter veel online adviezen schuilt om te beginnen een belangrijk misverstand: testosteron en vruchtbaarheid zijn geen synoniemen. Testosteron is essentieel voor een normaal functionerend mannelijk voortplantingssysteem, maar meer testosteron in het bloed betekent niet automatisch beter sperma of een grotere kans op bevruchting.
Dat onderscheid is behoorlijk belangrijk. Het innemen van testosteron kan de spermaproductie zelfs onderdrukken. De American Urological Association en de American Society for Reproductive Medicine raden testosterontherapie daarom af voor mannen die nu of in de toekomst vruchtbaar willen zijn.
Pas op met warmte
Hetzelfde onderscheid is nodig bij sauna’s en ijsbaden. Die kunnen mogelijk helpen bij slaap, stress of het algehele welzijn. Dat betekent nog niet dat ze daarmee de vruchtbaarheid verbeteren. Bij warmte bestaat zelfs reden voor voorzichtigheid. De testikels hangen tenslotte buiten het lichaam met een reden: de productie van sperma verloopt het beste bij een temperatuur onder de kerntemperatuur van het lichaam.
Een grote studie uit 2024, waarvoor ruim 15.000 Chinese mannen werden gevolgd en meer dan 28.000 spermamonsters werden geanalyseerd, onderstreept dat. Blootstelling aan extreme temperaturen hing samen met een slechtere spermakwaliteit, waaronder een lagere spermaconcentratie, een kleiner totaal aantal zaadcellen en een verminderde beweeglijkheid.
Drie maanden de sauna in
Nog veelzeggender is een Italiaanse studie onder tien gezonde mannen. Zij gingen drie maanden lang tweemaal per week vijftien minuten een Finse sauna van 80 tot 90 graden in. Daarna bleken zowel het aantal zaadcellen als de beweeglijkheid ervan te zijn afgenomen. Ook waren veranderingen zichtbaar in de mitochondriale functie en de manier waarop DNA in spermacellen was verpakt. Gelukkig waren zes maanden nadat de mannen met de sauna waren gestopt, die veranderingen weer verdwenen.
Een andere Amerikaanse studie volgde stellen die probeerden zwanger te worden. Hete baden en bubbelbaden afzonderlijk hadden weinig invloed op de zwangerschapskans. Mannen die bij elkaar opgeteld sterker aan verschillende warmtebronnen waren blootgesteld, hadden echter een enigszins lagere kans op bevruchting.
Dan maar de kou in?
Als warmte ongunstig kan zijn voor sperma, klinkt de tegenovergestelde gedachte verleidelijk: dan moet kou toch helpen? Maar ook daar is vooralsnog geen bewijs voor. Een Australische overzichtsstudie liet zien dat onderdompeling in koud water mogelijk spierpijn vermindert en het herstel na zware inspanning op korte termijn ondersteunt. Een overzicht uit 2025 vond daarnaast mogelijke voordelen voor stress, slaap en kwaliteit van leven. Maar de onderliggende studies waren klein en gebruikten uiteenlopende methodes. Belangrijker voor mensen die hun vruchtbaarheid proberen te ‘maxxen’: geen van beide studies leverde bewijs dat koudwaterbaden het testosteron, de spermakwaliteit of de kans op bevruchting verbeteren.
Gerichte koeling van het scrotum is wel onderzocht als behandeling voor mannelijke onvruchtbaarheid. Maar dat is iets heel anders dan het hele lichaam in ijskoud water onderdompelen. Evenmin is aangetoond dat ijs na een saunabezoek de effecten van warmte ongedaan maakt.
Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!
En vrouwen?
Ook rond vrouwelijke vruchtbaarheid circuleren talloze wellnessclaims, meestal verpakt in termen als hormoonbalans, eicelkwaliteit en vruchtbaarheidsoptimalisatie. Daar loopt de wetenschap nog verder achter. Een Amerikaanse studie uit 2024 concludeerde dat de effecten van warmte op de vrouwelijke voortplanting nauwelijks zijn onderzocht. Onderzoek naar kou bestaat grotendeels uit dierstudies. Of koudwaterbaden invloed hebben op de eisprong, eicelkwaliteit of kans op conceptie weten we dus nog niet.
Kleine nuance: voor de meeste gezonde volwassenen zal een incidentele sauna of duik in koud water waarschijnlijk nauwelijks invloed hebben op hun vruchtbaarheid. Een sauna kan ontspannen of helpen bij slapen. Een ijsbad kan misschien je alertheid iets verbeteren en goed zijn voor herstel na inspanning. Maar dat is het dan ook wel.
Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: !