De dood van Hayden Panettiere op 36-jarige leeftijd maakt opnieuw pijnlijk zichtbaar wat Hollywood liever als een reeks individuele tragedies behandelt: kinderen worden volwassen verantwoordelijkheden, geld en publieke beoordeling binnengetrokken lang voordat ze daar emotioneel op voorbereid kunnen zijn. Van Aaron Carter tot Justin Bieber en Shia LaBeouf, telkens kijken we naar dezelfde ontsporing. Veel minder graag kijken we naar het systeem dat eraan voorafging.
Hayden Panettiere
Hayden Panettiere was nog geen jaar oud toen ze voor het eerst voor een camera stond. Op haar vierde speelde ze in een soap, als tiener was ze wereldberoemd en op haar zeventiende werd ze als Claire Bennet in Heroes een van de gezichten van de jaren nul. Ze was niet alleen vroeg beroemd; ze werd volwassen in een omgeving waarin haar talent, inkomen, uiterlijk en gedrag voortdurend door volwassenen werden beoordeeld.
Na haar dood op 36-jarige leeftijd is het verleidelijk om haar leven achteraf als één lange waarschuwing te lezen. Dat zou te gemakkelijk zijn. Haar precieze doodsoorzaak is nog niet vastgesteld en een complex leven laat zich niet reduceren tot een nette lijn van kindster naar verslaving naar tragedie.
Interessanter is wat Panettiere zelf vlak voor haar dood vertelde. In haar recente memoire This Is Me: A Reckoning schreef ze over de druk van werken als je nog zo jong bent, verslaving, grensoverschrijdend gedrag, huiselijk geweld en postpartumdepressie. Het beeld dat daaruit ontstaat is minder dat van één ontspoord individu dan van iemand bij wie werk en identiteit al heel vroeg in elkaar waren geschoven. Dat is een patroon dat we opvallend vaak pas herkennen wanneer het misgaat.
Kindsterren in Hollywood
Hollywood houdt van kinderen die zich niet als kinderen gedragen. Ze moeten geconcentreerd zijn, teksten onthouden, uren wachten, extreme kritiek incasseren, opnieuw beginnen en vriendelijk blijven tegen volwassenen die over hun carrière beslissen. Daar zit precies het probleem.
Een kind dat zich professioneel kan gedragen, heeft nog steeds geen volwassen zenuwstelsel, geen volwassen machtspositie en nauwelijks controle over de economische belangen die om hem of haar heen ontstaan. Toch behandelen we vroege competentie vaak alsof die ook emotionele weerbaarheid bewijst.
Voormalig kindacteur Christy Carlson Romano omschreef vroege roem deze week aan onze collega’s van de Amerikaanse ELLE als een vorm van herhaalde impact: niet letterlijk als hersenletsel, maar als een opeenstapeling van afwijzing, prestatiedruk, publieke beoordeling en verlies van privacy. Iets wat als volwassene al enorm veel om te dragen is, laat staan als kind.
Kindacteurs leren bovendien uitzonderlijk vroeg dat hun waarde meetbaar is. Je krijgt de rol of niet. Je bent interessant genoeg of niet. Je uiterlijk verkoopt of niet. De meeste kinderen worden door hun omgeving beschermd tegen een permanente marktbeoordeling van hun persoonlijkheid. Kindsterren groeien er middenin op.
De familie is vaak de belangrijkste veiligheidsmaatregel
Er zijn voor kindsterren tegenwoordig meer beschermingsregels dan in de jaren tachtig en negentig in Hollywood. In Californië verplicht de zogenoemde Coogan-wetgeving bijvoorbeeld dat 15 procent van het inkomen van een minderjarige artiest in een beschermde trust terechtkomt. Dat is belangrijk, zeker gezien de lange geschiedenis van ouders die het verdiende geld van hun kinderen beheerden of zelf opmaakten.
Maar geld is slechts één deel van het probleem. Wetgeving kan een percentage veiligstellen; het kan moeilijk afdwingen dat een ouder bereid is een lucratieve baan te weigeren wanneer een kind overbelast raakt, want daar gaat het vaak mis.
Aaron Carter laat zien wat er gebeurt als roem een gezin overneemt
Aaron Carter begon als kind aan zijn zangcarrière en was al vóór zijn tienerjaren een commerciële ster, naast zijn broer Nick Carter die wereldberoemd werd met de Backstreet Boys. Later beschuldigde Aaron zijn ouders ervan zijn geld slecht te hebben beheerd en raakte hij verwikkeld in financiële en familiale conflicten die op een gegeven moment nauwelijks los te zien waren van zijn carrière. Op 5 november 2022 overleed hij op 34-jarige leeftijd, na een getroebleerd leven van verslavingsproblemen en ouders die hem compleet in de steek lieten.
Artikel loopt verder onder de foto.
Kevin Winter//Getty Images
Aaron Carter met zijn broer Nick Carter bij de Billboard Music Awards in 2000
Zijn tweelingzus Angel Carter heeft daar in de documentaire The Carters: Hurts to Love You opvallend helder over gesproken. Ze beschrijft een gezin waarin roem, verslaving, geld en onderlinge afhankelijkheid steeds sterker door elkaar heen gingen lopen. Ze zei zelfs dat het feit dat zij minder aandacht kreeg dan haar beroemde broers haar mogelijk heeft beschermd. Dat is een ongemakkelijke gedachte: in sommige showbizz-gezinnen kan het kind dat juist niet het middelpunt wordt uiteindelijk de meeste ruimte krijgen om zichzelf te worden.
Aaron Carters verhaal wordt vaak gelezen als dat van een chaotische volwassen beroemdheid, maar Angel Carters perspectief verschuift de aandacht naar iets fundamentelers: wat gebeurt er wanneer een gezin zich steeds meer rond het succes van één kind organiseert? En hoeveel invloed hebben de ouders op kindsterren die ontsporen of juist niet?
Justin Bieber en Shia LaBeouf zijn geen uitzonderingen op het patroon
Justin Bieber is interessant omdat hij nog leeft en zelf woorden heeft gegeven aan wat extreem vroege roem met hem deed. Hij werd als tiener beroemd op een schaal die nauwelijks precedent kende en schreef later openlijk over drugsgebruik, woede, instabiele relaties en het vervreemdende effect van een omgeving waarin bijna niemand nog nee tegen je zegt. Ook Justin Bieber had net als Aaron Carter geen sterk vangnet. Zijn moeder Pattie Mallette kreeg hem toen ze achttien was en voedde hem grotendeels alleen op, in financieel moeilijke omstandigheden.
Zij was ook degene die zijn zangfilmpjes op YouTube zette waarmee hij uiteindelijk werd ontdekt. Dat begon onschuldig, bedoeld voor familie, maar binnen een paar jaar veranderde haar zoon in een wereldwijd product. Zijn vader Jeremy was wel in zijn leven, maar veel minder constant aanwezig; Bieber vertelde later zelf dat zijn vader in zijn vroege jeugd een periode vertrok en dat zijn moeder hem duidelijk maakte dat hij alleen terug kon komen als hij werkelijk aanwezig zou zijn.
Daarmee verschilt ook Bieber van de gevallen waarin een ouder vanaf dag één als harde buffer tussen kind en industrie functioneert. Mallette was jong, had zelf een zeer moeilijke voorgeschiedenis en moest tegelijk moeder zijn van een tiener én omgaan met een machine die razendsnel groter werd dan zijzelf. Bieber heeft later beschreven hoe mensen in de muziekindustrie steeds meer controle over zijn imago en leven kregen. Dat maakt zijn verhaal niet tot een aanklacht tegen zijn ouders, maar toont wel aan dat de muziek- en filmindustrie een kind ongenadeloos opslokt als er geen familie is die daar sterk tussen staat.
Shia LaBeouf volgde eenzelfde patroon. Hij groeide op in financiële onzekerheid, begon als kind met optreden en kreeg via Disney’s Even Stevens een carrière waarmee hij zijn gezin mede kon onderhouden. Hij heeft uitvoerig verteld over een getroebleerde jeugd en over zijn vader, die verslavingsproblemen had en tijdens Shia’s werk ook als zijn begeleider op de set functioneerde.
LaBeouf werd later een grote filmster, maar zijn volwassen leven werd herhaaldelijk gekenmerkt door verslavingsproblemen, arrestaties en beschuldigingen van gewelddadig en schadelijk gedrag. Maar hoe toxic is een industrie wel niet, als die kwetsbare kinderen herhaaldelijk opslokt en uitkotst, zodra het kan?
In februari 2014 maakte Shia LaBeouf tijdens het Filmfestival van Berlijn zelf een duidelijk statement toen hij op de rode loper met een bruine papieren zak over zijn hoofd verscheen. Op de zak stond in grote letters: ‘I AM NOT FAMOUS ANYMORE.’ De zak en de tekst maakten deel uit van een bredere reeks performances waarin LaBeouf speelde met thema’s als beroemdheid, publieke kritiek en zijn eigen imago:
Target Presse Agentur Gmbh//Getty Images
Shia LaBeouf in 2014 Shia LaBeouf tijdens het Filmfestival van Berlijn
De bescherming zou niet alleen van ouders mogen komen
Met oordelende vingers wijzen naar de ouders is echter te makkelijk en gevaarlijk, voor hen stijgt de grootsheids van de industrie en roem ook ver boven wat ze kennen, en het is niet gek dat ze moeite hebben om daarmee om te gaan. Maar wat kunnen we leren van de kindsterren waarbij het wel goed ging?
Sterren als Hilary Duff, Natalie Portman of Kieran Culkin worden soms gebruikt als bewijs dat kindsterrendom prima kan. In werkelijkheid bewijzen zij iets anders: bescherming doet ertoe. Maar een industrie hoeft niet voor ieder kind rampzalig te zijn om structureel riskant te zijn. We verwachten ook niet dat iedere jonge topsporter blijvende schade oploopt voordat we veiligheidsregels invoeren.
Neem ook Daniel Radcliffe. Hij schitterde sinds zijn elfde in de Harry Potter-films en ontdekte pas rond zijn volwassenheid hoe groot zijn vermogen eigenlijk was. Zijn ouders hadden zijn financiën bewust op afstand gehouden. Hij heeft later verteld dat dat geld hem vooral vrijheid gaf om rollen te kiezen zonder financieel gedwongen te zijn. Het bekende verhaal dat hij zijn Potter-fortuin simpelweg onaangeroerd liet, is wat geromantiseerd, maar de kern blijft overeind: zijn ouders probeerden geld niet tot het middelpunt van zijn identiteit te maken. En ondanks dat hij rond zijn tienerjaren kampte met een alcoholprobleem, is bij Radcliffe de schade, gelukkig, niet extreem gebleken.
Artikel loopt verder onder de foto.
getty images//Getty Images
Emma Watson, Daniel Radcliffe en Rupert Grint in 2000
Ook rond Hilary Duff duikt steeds hetzelfde verhaal op: haar moeder Susan was voortdurend aanwezig en stond bekend als buitengewoon veeleisend tegenover mensen die met haar dochter werkten en dat volgens geruchten Disney (waar Duff haar carrière in onder andere Lizzie McGuire begon) daarom ‘een hekel aan haar had’. Good for her. Niet elke internet-anekdote daarover is verifieerbaar, maar het bredere beeld wel. Duff heeft zelf dankbaar gesproken over de rol van haar moeder tijdens haar jeugdcarrière. Dat is interessant omdat de ‘lastige ouder’ in Hollywood soms gewoon een ander woord is voor een ouder die grenzen bewaakt.
Artikel loopt verder onder de foto.
Jean-Paul Aussenard//Getty Images
Hilary Duff met haar ouders in 2003
Het verschil tussen een gezonde en een destructieve kindercarrière lijkt zelden één magische factor te zijn. Veel belangrijker is de combinatie: hoe jong iemand begint, hoeveel geld ermee gemoeid is, hoe afhankelijk het gezin van dat geld wordt, hoe beroemd het kind wordt en vooral of er iemand aanwezig is voor wie het welzijn van het kind zwaarder weegt dan de volgende klus.
Het merkwaardige is dat Hollywood de fysieke arbeid van kinderen relatief recent reguleert, maar de sociale en psychologische kant veel moeilijker kan begrenzen. Er zijn regels over werktijden, scholing en inkomsten. Veel minder duidelijk is wie voorkomt dat een kind verantwoordelijk wordt voor het gezinsinkomen, dat een puberend lichaam als marketingmateriaal wordt behandeld of dat publieke aandacht zo volledig onderdeel wordt van iemands zelfbeeld dat verdwijnen uit de schijnwerpers als persoonlijk falen voelt. Ook daar moet eens serieus naar gekeken worden.
De nieuwe kindster en de toekomst
De klassieke Disney- of Nickelodeon-kindster is inmiddels maar één versie van het probleem. YouTube, TikTok en familievlogs hebben een nieuw model gecreëerd waarin de scheiding tussen werk en privé soms volledig verdwijnt.
Daar is geen studio nodig om een jeugd commercieel te maken. Het ouderlijk huis kan de set zijn en een ouder tegelijk manager, producent en cameraman. Dat maakt de oude vraag nog urgenter: wie bewaakt het belang van het kind wanneer juist de volwassenen die dat zouden moeten doen economisch profiteren van zichtbaarheid?
Hayden Panettiere’s verhaal verdient daarom meer dan de gebruikelijke terugblik op een ’tragische kindster’. Zo’n etiket doet alsof de tragedie vooral in de persoon zat. De relevantere vraag is waarom we een industrie hebben gebouwd waarin uitzonderlijk talent bij kinderen zo gemakkelijk wordt verward met uitzonderlijke belastbaarheid?
En laten we ook eens kritisch kijken naar onze eigen rol als publiek. We vragen van jonge sterren dat ze ons vermaken, ontroeren, verkopen en voortdurend beschikbaar zijn. We volgen hun successen, consumeren hun privéleven en maken van hun kwetsbaarheid opnieuw entertainment zodra het misgaat. Wat geven we daar eigenlijk voor terug? Want applaus biedt geen bescherming.
Misschien is dat de les: niet nóg meer vragen van kinderen die het publiek al zoveel geven, maar eerder ingrijpen, grenzen stellen en accepteren dat hun welzijn belangrijker is dan ons vermaak.
NBC//Getty Images
Hayden Panettiere in 1996
Gigi van der Zwaan (1988) is de Digital Content Manager van Elle.nl en coördineert alles wat online komt, van celebritynieuwtje tot opinie en van beautystuk tot modemoois. Wanneer ze niet het web doorspit voor de nieuwste interessante stukken voor online, maakt ze boswandelingen met haar vriend en twee zoontjes.