Eén podcast over het hoofd én het hart: dat is het concept van Het Spreekuur. Hoewel die twee fantastische organen behoorlijk van elkaar verschillen, zijn hart en brein onlosmakelijk met elkaar verbonden.
Wat slecht is voor het hart, is vaak ook slecht voor het brein, en omgekeerd. Dat heeft onder meer te maken met de hart-brein-as: de voortdurende wisselwerking tussen deze twee organen. Via zenuwen, hormonen en andere processen in het lichaam wisselen ze informatie uit.
Een belangrijke ‘telefoonlijn’ tussen hart en brein loopt via zenuwen naar de hersenstam. Vooral de nervus vagus, een van de twaalf hersenzenuwen, speelt daarbij een belangrijke rol. Die is als het ware de hoofdboodschapper tussen het hart en de hersenstam.
Luister nu de podcast Het Spreekuur
In de podcast Het Spreekuur beantwoorden Erik Scherder en Leonard Hofstra lezersvragen over gezond leven vanuit het hoofd en vanuit het hart. Zelf een vraag stellen? Mail naar hetspreekuur@quest.nl
Luister hier de aflevering over de hart-brein-as.
Zodra de informatie in de hersenstam is aangekomen, wordt de verbinding niet verbroken. In de hersenstam zit namelijk een belangrijk knooppunt: de nucleus solitarius. Die kern ontvangt informatie uit het lichaam en reageert daarop. Via het autonome zenuwstelsel kan dat vervolgens weer invloed hebben op het hart. Maar deze kern heeft meer lijntjes openstaan.
Vanuit de nucleus solitarius lopen tegelijkertijd verbindingen naar andere delen van de hersenen, waaronder de hypothalamus en de amandelkern. Die zijn betrokken bij hormonale regulatie, stressreacties en emoties. Zo kunnen signalen uit je hart uiteindelijk onderdeel worden van wat je voelt en ervaart.
Ook de insula speelt een belangrijke rol in die wisselwerking. Dit gebied ligt diep verscholen in je brein en is betrokken bij het verwerken van signalen uit je eigen lichaam.
Stel dat je ergens enorm van schrikt. Je hersenen slaan alarm en kunnen via het autonome zenuwstelsel je hart sneller laten kloppen. Tegelijkertijd komen signalen over dat bonzende hart weer terug in je brein, waar onder meer de insula ze verwerkt. Zo beïnvloeden brein en hart elkaar voortdurend over en weer.
Die insula is ook betrokken bij de aansturing van je hart en bloedsomloop. Raakt hij beschadigd, bijvoorbeeld door een herseninfarct, dan kan dat de balans van het autonome zenuwstelsel verstoren en zelfs leiden tot hartritmestoornissen zoals boezemfibrilleren.
Dat klinkt natuurlijk niet heel fijn: iets wat in je hoofd gebeurt, kan nare gevolgen hebben voor je hart en andere organen. Maar de wisselwerking tussen brein en lichaam is niet alleen relevant als er iets misgaat. Ook positieve prikkels vinden via de hersenen hun weg naar het hart, en dan dus zonder vervelende gevolgen. Integendeel: zo kunnen ze het hart juist helpen gezond te houden.
En het mooie is: dat kun je beïnvloeden, vooral door lekker te gaan bewegen. Een actieve leefstijl draagt bij aan een gezonde insula en helpt ook andere hersengebieden veerkrachtig te blijven. En door de voortdurende communicatie tussen brein en hart profiteert je hart daar ook van.
Het blijft een wonderlijke verbinding, die tussen hoofd en hart. Met wat genetisch geluk en een gezonde, actieve leefstijl help je niet alleen je hersenen gezond en veerkrachtig te houden, maar verklein je ook de kans op hart- en vaatziekten.