Astronomen hebben voor het eerst bijna direct kunnen volgen hoe twee planeten op elkaar botsen. Op zo’n 11.000 lichtjaar afstand zagen ze een ster, Gaia20ehk, plots onrustig flikkeren. Dat bleek geen toeval, maar het gevolg van een catastrofale botsing. De gebeurtenis vertoont opvallende overeenkomsten met de inslag die 4,5 miljard jaar geleden leidde tot het ontstaan van de aarde en de maan.
De werelden kwamen met geweld samen en veranderden in een hete wolk van puin. Wat tot nu toe vooral uit modellen bekend was, werd nu zichtbaar terwijl het gebeurde. Wat leren onderzoekers hiervan? En kan zoiets ook gebeuren met onze aarde?
Een ster die zich vreemd gedraagt
De ontdekking begint met een ster die zich anders gedraagt dan verwacht. Het licht schommelt sterk, alsof er iets voorlangs beweegt. Andy Tzanidakis (Universiteit van Washington) zegt het volgende in zijn onderzoek: ‘Dit soort sterren doen dat niet. Dus toen we het zagen, wisten we dat er iets niet klopte.’ Die verstoring blijkt te worden veroorzaakt door een wolk van stof en rotsen. Die ontstaat nadat twee planeten in hetzelfde stelsel op elkaar botsen. Het materiaal trekt langs de ster en dempt het licht.
Lees ook: Astronomen vinden mogelijk het grootste zwarte gat ooit
Wat betekent ‘real time’ in de ruimte?
Het licht van deze gebeurtenis doet er duizenden jaren over om ons te bereiken. Toch spreken astronomen van ‘real time’. De botsing is namelijk niet achteraf gereconstrueerd, maar tijdens het proces zelf gevolgd. Eerst zijn er kleine schampbotsingen, daarna volgt een grote inslag waarbij de straling sterk toeneemt. Verschillende telescopen registreren deze veranderingen vrijwel gelijktijdig. Dat maakt deze waarneming uitzonderlijk.
Hoe kan het dat planeten botsen?
In jonge planetenstelsels is weinig stabiliteit. Zwaartekracht verstoort banen, waardoor objecten elkaar kunnen raken. Dat lijkt op de vroege geschiedenis van ons eigen zonnestelsel. Waarschijnlijk ontstaat de maan nadat een object ter grootte van Mars op de jonge aarde inslaat. Zulke botsingen betekenen dus niet alleen vernietiging, maar kunnen ook leiden tot de vorming van nieuwe werelden.
Lees ook: Deze telescoop in Chili onthult straks het grootste mysterie van het heelal
Kan dit bij ons gebeuren?
Astronomen zien meestal alleen de nasleep van zulke inslagen, zoals stofschijven of afwijkende banen. Dat ze een botsing bijna direct kunnen volgen, gebeurt zelden. Een vergelijkbare gebeurtenis in ons zonnestelsel is theoretisch mogelijk, maar uiterst onwaarschijnlijk. Ons systeem is al miljarden jaren stabiel. Alleen een grote verstoring van buitenaf zou dat kunnen veranderen. Op menselijke tijdschaal vormt zo’n inslag geen reëel risico.
Een nieuw begin na de inslag
De wolk van puin rond de ster zal langzaam afkoelen. Materiaal kan samenklonteren en nieuwe objecten vormen, mogelijk zelfs een planeet met een maan. Dat proces kan miljoenen jaren duren. Wat nu zichtbaar is, vormt het begin van zo’n ontwikkeling. De inslag vernietigt niet alleen, maar legt ook de basis voor iets nieuws. Precies dat maakt deze waarneming zo waardevol voor onderzoekers die willen begrijpen hoe planeten, en uiteindelijk ook de aarde, ontstaan.
