Nog maar een jaar geleden was het advies om de toenemende stress te beteugelen homogeen: zorg eerst voor daglicht, maximaliseer je slaaproutine en vermijd het schadelijke blauwe licht op je telefoon. Meer recentelijk is het de nervus vagus die in de schijnwerpers is gezet als de ontbrekende schakel voor het helpen reguleren van cortisol, of dat nu is door blootstelling aan kou (je gezicht onderdompelen in ijskoud water) of neuriën om het te versterken en te stimuleren.
Dit is echter niet de nieuwste trend van ‘cortisol-ontgifting’ die je op TikTok hebt gezien. ‘De nervus vagus is geen trend, een truc of een sluiproute om te kalmeren’, zegt Jane Ollis, medisch biochemicus en oprichter van SONA. ‘Het is je zesde zintuig, het zintuig dat je hersenen vertelt of het veilig genoeg is om uit de hoge alertheid te stappen. Als je dat zintuig traint, verandert alles: hoe je met stress omgaat, hoe snel je herstelt, hoe veerkrachtig je eigenlijk bent, niet in theorie, maar ook in je biologie.’
Als onderdeel van de inherente ‘uit-schakelaar’ van het lichaam bij stress, is er nu veel meer onderzoek en wetenschap in het voordeel van het lichaam. ‘De nervus vagus bevindt zich precies op dat kruispunt als een vaste neurofysiologie’, voegt Ollis toe. Niet alleen veroveren vaguszenuwstimulatoren plotseling de wellnessmarkt, onderzoek legt verbanden over de rol bij ontstekingen, hartslagvariabiliteit (HRV) en de darm-hersenas.
‘Wetenschappelijk onderzoek heeft eindelijk de ouderwetse wijsheid ingehaald door te beseffen dat we veerkracht tegen stress moeten opbouwen, en dat deze signalen om de effecten van stress te verminderen en de spreekwoordelijke rem in te trappen, via een goed functionerende nervus vagus worden doorgegeven’, voegt Navaz Habib toe, arts, expert en bestsellerauteur van Activate Your Vagus Nerve.
Wat is de nervus vagus?
‘De nervus vagus is de lange zenuw die van de hersenstam naar het hart, de longen, de darmen en het immuunsysteem loopt en stilletjes informatie verzamelt over hoe het gaat’, zegt Ollis. ‘Cruciaal is dat het meestal een inkomende lijn is, en ongeveer tachtig procent van de signalen gaat omhoog van het lichaam naar de hersenen. Hartritme, ademdiepte, spijsvertering en ontstekingen worden allemaal bewijsmateriaal dat de hersenen gebruiken om te beslissen of ze het systeem schrap moeten zetten of het moeten loslaten. Als mensen praten over het luisteren naar je lichaam, is dit het kanaal waarover ze praten.’
Getty Images
Welke rol speelt de nervus vagus in het zenuwstelsel?
Habib legt uit dat, als het om cortisol gaat, de nervus vagus fungeert als de belangrijkste functionaris van je lichaam. Tijdens momenten van stress helpt de nervus vagus de sympathische ‘vecht- of vlucht’-reactie af te remmen, waardoor je hartslag wordt vertraagd en je lichaam wordt gewaarschuwd om over te schakelen naar de ‘rust- en verterings’-modus. ‘Zie het als de snelweg die sensorische informatie vanuit je darmen, hart en longen terug naar de hersenen brengt en vervolgens kalmerende commando’s naar de immuuncellen in elk orgaan stuurt, om chronische stress-overbelasting te voorkomen’, vertelt hij.
‘Een goed functionerende nervus vagus reguleert de overmatige afgifte van cortisol en stresshormonen, vermindert pro-inflammatoire cytokinesignalen en herstelt het prefrontale-amygdala-evenwicht voor emotionele rust’, voegt hij eraan toe. Een gereguleerde nervus vagus zal ook het immuunsysteem van het lichaam kalmeren door een chemische stof vrij te geven die acetylcholine wordt genoemd. ‘Deze chemische stof vertelt het lichaam om de ontstekingssignalen af te zwakken, wat kan leiden tot een slecht humeur, angst, hersenmist en vermoeidheid’, voegt Ollis toe.
‘Als mensen praten over het luisteren naar je lichaam, is dit het kanaal waarover ze praten’
De nervus vagus is de manier waarop het lichaam de hersenen vertelt dat je niet in gevaar bent. ‘Wanneer de vagale signalen sterk zijn, vertraagt de hartslag, wordt de ademhaling dieper, wordt de spijsvertering opnieuw opgestart en komen de reparatiesystemen weer online. Een gezond zenuwstelsel is niet altijd kalm, maar reageert. Het weet wanneer het moet mobiliseren en wanneer het moet loslaten’, voegt ze eraan toe.
Aan de andere kant zal een lage vagale tonus je in een kwetsbare, gestresste en hyperbewuste toestand achterlaten, zonder de remmen om je te vertragen, en zal zich manifesteren als verhoogd cortisol, een hogere hartslag en angstklachten.
Waarom is het zo belangrijk voor je welzijn?
Beide deskundigen zijn het erover eens dat de nervus vagus zo fundamenteel is omdat de hersenen reageren op bewijsmateriaal en gegevens. ‘Je kunt tegen jezelf zeggen dat alles goed met je gaat, maar als je oppervlakkig ademt, je hart onregelmatig is en je darmen onrustig zijn, rapporteert de nervus vagus anders en luisteren de hersenen’, zegt Ollis.
‘Wanneer signalen van veiligheid, zoals een gestage ademhaling, ritmische hartslag en een rustige darm, consequent binnenkomen, schakelen de hersenen terug. De emotionele regulatie verbetert, het herstel versnelt vervolgens en veerkracht is niet langer een persoonlijkheidskenmerk, maar wordt een fysiologische staat.’
Getty Images
Hoe je je nervus vagus reset, volgens de experts
‘Resets van de nervus vagus’ hebben de laatste tijd de wellnessruimte gemonopoliseerd, maar het gaat minder om kalmerende remedies en meer om herstelhulpmiddelen, van langzame, verlengde ademhaling tot gerichte stimulatoren van de nervus vagus. ‘De nervus vagus vuurt het sterkst bij de uitademing. Door deze te verlengen door te zuchten of langzaam te ademen, wordt de stress in realtime verlaagd’, vertelt Ollis.
Er zijn ook een aantal nieuwe elektrische VN-stimulatieapparaten voor het oor en de nek die aan populariteit winnen op social media, waaronder Nurosym en Sona, die beide elektrische stimulatie op laag niveau gebruiken om de parasympathische respons ‘rust en verteer’ te activeren. ‘Deze apparaten helpen je lichaam te verschuiven van sympathische overleving naar parasympathische reparatie, waardoor de spijsvertering, immuniteit, slaap en emotionele regulatie worden verbeterd’, zegt Habib.
Ze worden ook geleverd met deskundige ondersteuning. ‘Vagus-zenuwstimulatoren (VNS) werken aantoonbaar, maar ze zijn geen wondermiddel. Ze zijn een geweldig hulpmiddel in de zoektocht tegen stress. Sommige apparaten hebben FDA-goedkeuringen voor verschillende diagnoses en zijn goed onderzocht. Soortgelijke apparaten die niet-invasieve VNS bieden, zijn veelbelovend in onderzoeken voor verbeterde slaap, stemming en ontstekingen, door de effecten van diep ademhalen, neuriën en zelfs meditatie in enkele minuten na te bootsen door de vagale tonus te versterken’, voegt hij eraan toe, waarbij hij opmerkt dat de resultaten zullen verschillen afhankelijk van de gebruiker.
Als nervus vagus-stimulatoren geen optie voor jou zijn, zijn er snelle shortcuts die de nervus vagus kunnen activeren en die voor iedereen gemakkelijk toegankelijk zijn. Blootstelling aan kou, bijvoorbeeld in de vorm van het gezicht in ijswater onderdompelen of een koude douche, kan de nervus vagus onmiddellijk activeren. ‘Dit activeert de duikreflex van zoogdieren, waardoor de parasympathische activiteit en de vagale tonus worden gestimuleerd. Niet iedereen zou een koude duik moeten nemen, maar als je dat wel doet, zorg er dan voor dat je dit combineert met ademhalingsoefeningen’, waarschuwt Habib.
Neuriën en gorgelen dienen ook als hulpmiddel, omdat ze de keelzenuwen (larynx/farynx-route) stimuleren. ‘De zenuw loopt door de keel en de gehoorgang, dus de vibratie van het zoemen zorgt voor directe stimulatie en je zenuwstelsel reageert op resonantie’, voegt Ollis toe. Verbinding is ook een belangrijke, vaak over het hoofd geziene factor. ‘Lachen, oogcontact en het gevoel begrepen te worden activeren de ventrale vagale route’, voegt ze eraan toe.
Of je nu neuriet of kiest voor een van de zoemende stimulators, er zijn talloze voordelen te behalen als je je aandacht vestigt op de nervus vagus en de enorme impact ervan op lichaam en geest.