Het weer van gisteren, vandaag en morgen lijkt niet op het rustige lenteweer dat we afgelopen tijd regelmatig zagen. “Het kan af en toe ronduit guur zijn door de komst van maartse buien”, schrijft William Huizinga in het weerbericht van Buienradar. Het bewijst dat de Nederlandse weerspreuk ‘maart roert zijn staart’ klopt.
Niet alleen voor maart is er een bekende spreuk. ‘Aprilletje zoet geeft ook nog weleens een witte hoed’ en ‘In mei leggen alle vogels hun ei’ zijn ook bekende rijmende uitspraken.
Afhankelijk van de oogst
Er zijn online honderden weerspreuken te vinden. Ze komen uit de tijd dat er nog geen weercomputers en -voorspellingen waren en mensen veel meer dan tegenwoordig afhankelijk waren van de oogst in eigen land. Door de spreuk te laten rijmen, waren ze beter te onthouden.
Erik Bloeming, die al dertig jaar vogels telt, weet dat lang niet alle vogels in mei een ei leggen. Ook in februari en december zijn er vogels die een ei leggen. Maar het aantal vogels dat in april broedt in plaats van in mei wordt door klimaatverandering groter. Bloeming: “Bomen, zoals de eik, staan tegenwoordig eerder in het blad en dat betekent dat de rupsenpiek ook eerder is. Rupsen zijn belangrijke voeding voor vogels, dus zij moeten eerder broeden.”
“Vogels die zich daaraan aanpassen, zijn de kool- en pimpelmees. Maar je ziet het ook bij trekvogels, zoals de bonte vliegenvanger. Die komt eerder vanuit Afrika hierheen, want anders is het hier al groen en is de rupsenpiek voorbij terwijl de broedcyclus van de vogel nog moet beginnen.”
En die witte hoed in april? Huizinga en KNMI-klimatoloog Rob Sluijter wijzen erop dat sneeuw in april nog steeds kan, maar de kans wel kleiner wordt omdat het tegenwoordig in april vaak te warm is voor vorst. “Vroeger gebeurde het vaker, en als het in de toekomst misschien helemaal niet meer gebeurt, gaat zo’n weerspreuk verloren.”
‘Leuk om te lezen’
Bij veel andere spreuken zetten de meteoroloog en klimatoloog hun vraagtekens. “Sommige zijn vooral leuk om te lezen”, zegt Sluijter. “Een voorbeeld is deze: ‘donder in het kale holt geeft een voorjaar nat en kold’. Die betekent dat als het onweert als de bomen en struiken nog kaal zijn, er een nat en koud voorjaar aankomt. Maar daar is geen wetenschappelijk bewijs voor. Morgen kan het gaan onweren, maar dat betekent niet dat het een koud en nat voorjaar wordt.”
“Maar er zijn ook spreuken waar wel een kern van waarheid inzit, zoals ‘kring om de zon, is water in de ton'”, gaat hij door. “Vroeger keken mensen meer naar het weer want dat gaf houvast voor de oogst. Als ze een gekleurde ring in ijsbewolking zagen, was dat een voorbode voor regen. Dat kan kloppen, want dat is bewolking die vaak voorafgaat aan een regengebied. Soms geeft het dus wel terecht houvast.”
Het weer is niet alleen interessant om te vatten in spreuken, maar ook om op beeld vast te leggen. In deze video leggen we uit hoe je een mooie weerfoto maakt: