Wielrenners die met een grote groep de hele rijbaan overnemen. Een BMW die je opjaagt terwijl jij rustig wilt invoegen. Fatbikers op de stoep, met een boombox op standje 100. En zo kunnen we nog wel even doorgaan…

Aso’s in het verkeer zijn er in alle soorten en maten. Dat ze je bloeddruk omhoog kunnen jagen is logisch, vertelt verkeerspsycholoog Matthijs Dicke-Ogenia (mobiliteitsadviesbureau Goudappel). Wat maakt dat we juist op de openbare weg zo snel boos worden? En wat zijn die irritante weggebruikers eigenlijk voor mensen?

Hersenen maken overtoeren achter het stuur

In het verkeer staan je hersenen volop áán. Niet alleen bewust (als je op andere voertuigen, verkeerslichten en voetgangers let), maar ook onbewust. En al die informatie moet worden verwerkt: andere voertuigen, verkeersborden, onverwachte manoeuvres… Dat vraagt veel van je hersencapaciteit. Het is alsof je brein overtoeren maakt.

Hoe meer je hersenen bezig zijn met al die prikkels, hoe sneller je emotioneel reageert, verklaart Dicke-Ogenia. Een kleine ergernis kan zo ineens uitgroeien tot echte boosheid. Geen wonder dat je soms schreeuwend achter het stuur eindigt of de auto links van je boos aanstaart.

Ook interessant: Dit is waarom we ons aan verkeersregels houden, ook als er niemand kijkt

Tegelijkertijd is er een constante kans op gevaar. Onbewust weet je brein dat. ‘Rijd je 80 kilometer per uur, met toekomend verkeer op de andere rijhelft, dan houd je onbewust rekening met een mogelijke botsing’, zegt Dicke-Ogenia. ‘Het gaat niet echt mis, want je weet hoe je moet sturen en remmen, en je auto vliegt niet zomaar uit de bocht. Maar onbewust weet je dat er altijd een beetje gevaar is.’

Anonimiteit zorgt voor meer ergernis

Een andere oorzaak voor die hoogoplopende emoties, vooral in de auto, is anonimiteit. Voor je zie je vooral een auto, niet de persoon die erin zit. Die figuurlijke afstand maakt dat we ons gedrag aanpassen. We voelen ons minder direct verantwoordelijk en reageren sneller heftig. Daarbij geldt: hoe groter de afstand tussen jou en de andere verkeersdeelnemer, hoe makkelijker ergernissen oplaaien.

‘Bij fietsers zie je nog met wie je te maken hebt’, verduidelijkt Dicke-Ogenia. Dat persoonlijke contact als je diegene aankijkt, zorgt ervoor dat je (meestal) niet meteen boos wordt als dat oude dametje niet zo snel oversteekt.

Uit onderzoek van de NOS onder rij-instructeurs blijkt dat andere weggebruikers steeds vaker agressief gedrag vertonen tegen lesauto’s. Daarbij kun je denken aan bumperkleven, afsnijden en claxonneren. Die agressie levert niet alleen stress op voor leerlingen en instructeurs, maar zorgt ook voor gevaarlijke situaties. Meer dan 500 van de 600 bevraagde rijopleiders zeggen wekelijks tot dagelijks met zulk gedrag te maken te hebben, en ruim twee derde denkt dat het de laatste jaren is toegenomen. Verkeerspsycholoog Matthijs Dicke-Ogenia ziet de agressie als een groeiend maatschappelijk probleem: ‘Mensen hebben in het verkeer een korter lontje gekregen.’

Welke weggebruikers vinden we het irritantst?

Volgens de ANWB zijn de grootste ergernissen onder weggebruikers: te lang links blijven rijden, bumperkleven, bewust een file voorbij sluipen en te laat invoegen. Zulke acties kunnen je flink irriteren. Maar wie zijn eigenlijk de mensen die dit doen? Is de ene groep weggebruikers echt erger dan de andere?

‘Iedere groep is op haar eigen manier vervelend voor anderen’, reageert Dicke-Ogenia. Maar je kunt volgens hem niet alle, pak hem beet, wielrenners of vrachtwagenchauffeurs over één kam scheren.

Zelfs niet de bestuurders van aannemers- of pakketbezorgersbusjes? Volgens veel andere weggebruikers zijn dat notoire bumperklevers. Zijn die mensen soms massaal te laat voor een afspraak? ‘Nee’, antwoordt Dicke-Ogenia. ‘Het is vaak gewoon een gewoonte van die chauffeurs.’ Maar in zo’n busje vol reclame val je natuurlijk wel op, dat speelt ook mee.

Ook interessant: Dit rijgedrag veroorzaakt de meeste ongelukken

Fietschaos op de stoep en straat

Een andere groep met een slechte reputatie: fatbikers. Ze lijken opvallend vaak onverwachte manoeuvres te maken en op hoge snelheid over stoepen en door voetgangersgebieden te sjezen.

Het is niet gek zulk gedrag ergernis oproept: ‘Je raakt nu eenmaal geïrriteerd door mensen die te hard gaan, ook op de fiets’, zegt Dicke-Ogenia. We zeiden het al: zelfs als iedereen zich aan de regels houdt, is je hoofd al druk genoeg in het verkeer. Laat staan als iemand iets doet wat niet mag, en daarbij ook nog eens voor een gevaarlijke situatie zorgt. Let wel: ook hier geldt, we zeggen het toch maar even, dat niet alle fatbikers hetzelfde zijn.

Het belangrijkste: veilig thuiskomen

Verkeer is dus stressvol, je hersenen draaien overuren, en de anonimiteit geeft je frustraties vrij spel. Voeg daar een flinke dosis willekeurige ergernissen aan toe, van BMW’s tot fatbikes, en je lontje is al snel kort.

Ook al wil je misschien schreeuwen, toeteren of boos opzij kijken: blijf rustig. Het is zelden zo zwart-wit als het lijkt. Je weet niet wat er aan de hand is of waarom iemand doet wat hij doet. Het belangrijkste? Veilig thuiskomen… en de kans daarop wordt groter als jij niet buiten zinnen raakt van woede.

Lees ook