Mocht je het gevoel hebben dat muziek vroeger beter was: je hebt gelijk. Onderzoek wijst uit dat liedjes steeds simpeler worden en steeds meer op elkaar lijken.

Je wordt tegenwoordig niet alleen doodgegooid met simpele AI-deuntjes en tenenkrommende songteksten, ook slechte covers van ooit goede nummers domineren de hitlijsten. Al met al leidt het tot een soort debilisering van de popmuziek.

En onderzoek bevestigt dit. Italiaanse wetenschappers bestudeerden meer dan 20.000 liedjes en volgden muzikale patronen van klassieke composities uit de 17de eeuw via jazz uit de 20ste eeuw tot aan moderne genres tot en met 2021.

Klassieke muziek is het ingewikkeldst

Muziek die 400 jaar geleden is geschreven, met name in het klassieke genre, is het meest complex. Met andere woorden: de muziek is niet opgebouwd rond steeds dezelfde paar patronen die telkens worden herhaald. In plaats daarvan verkennen de muziekstukken een breder scala aan nootcombinaties, wat ervoor zorgt dat ze gevarieerder, minder voorspelbaar en structureel rijker aanvoelen.

Het tegenovergestelde geldt voor moderne genres zoals pop, rock, elektronische muziek en hiphop, maar ook hedendaagse klassieke composities en jazz, waarvan de meesten denken dat die wel complexer is. Maar ze leunen allemaal meer op herhaalde overgangen, waarbij melodie en harmonie eenvoudiger worden.
Moderne genres vertonen ook een zeer hoge wederkerigheid: snelle, herhaalde tweerichtingswisselingen tussen hetzelfde paar noten, waarbij een overgang van C naar G vrijwel onmiddellijk wordt gevolgd door een terugkeer.

Spiegel van de tijd

Muziek is meestal vloeiend van opbouw en wordt vaak gevormd door elementen zoals de cultuur van een land, persoonlijke emoties en maatschappelijke veranderingen. Op dezelfde manier heeft muziek ook gediend als een spiegel van veranderingen in regimes, sociale klassen en technologische vooruitgang. Voordat opnametechnologie bestond, was muziek uitsluitend een live gebeuren, waarvoor mensen samenkwamen. Het was gebonden aan tijd en plaats en de kwaliteit hing af van de vaardigheden en talenten van de muzikanten.

Nieuwe technologie bevrijdde muziek van de beperkingen van de concertzaal. Tegen het midden van de 20ste eeuw hadden vinylplaten en cassettebandjes muziek rechtstreeks in handen van gewone mensen gebracht, waardoor zowel het publiek als het aantal makers groter werd.

Netwerkwetenschap

Onderzoekers wilden begrijpen hoe deze veranderingen de muziek door de eeuwen heen hebben gevormd. In plaats van uitsluitend te vertrouwen op luisteren, maakten ze gebruik van de netwerkwetenschap, waarbij elk muziekstuk werd behandeld als een digitale kaart, om te volgen hoe de verbindingen tussen noten zich hebben ontwikkeld.

Daarom verzamelden de wetenschappers een enorme dataset van digitale muziekbestanden, die geen audio bevatten, maar digitale transcripties die specificeren welke noten worden gespeeld, wanneer ze worden gespeeld en hoe lang ze duren. Ze analyseerden elk muziekstuk op basis van bepaalde parameters, waaronder knooppunten, waarbij elke unieke noot als een punt op de kaart werd weergegeven.

De overgangen tussen noten werden in kaart gebracht door een lijn te trekken telkens wanneer de muziek van noot A naar noot B ging. Ze maten ook hoe vaak een specifieke overgang voorkomt. Dus als een muziekstuk vaak van noot C naar noot G beweegt, wordt dat pad dikker weergegeven. Daarnaast pasten ze wiskundige formules toe om de complexiteit en variatie van melodieën en harmonieën te meten, plus hun onvoorspelbaarheid en herhalingspatronen.

Duidelijke verschuiving

De resultaten wijzen op een duidelijke verschuiving. Moderne muziek leunt sterk op een kleinere set van herhaaldelijk gebruikte overgangen, waardoor melodieën en harmonieën minder complex zijn dan vroeger. Verschillende muziekgenres hebben van nature uiteenlopende melodische en harmonische structuren. In de loop der tijd zijn deze verschillen echter vervaagd, wat leidt tot een toenemende homogenisering waarbij genres hun unieke identiteit verliezen. De kaarten laten zien dat muziek die tussen 1950 en 1979 werd gecomponeerd een balans vond tussen complexiteit en eenvoud en daarmee een overgang markeert tussen de meer verfijnde eerdere periode en de vereenvoudigde moderne tijd.

De onderzoekers denken dat de technologiegedreven manier waarop we tegenwoordig muziek consumeren een rol kan spelen in deze verandering. Muziekstreaming en sociale-media-algoritmen, die eenvoudigere en voorspelbaardere muziek bevoordelen die makkelijker door een breed publiek wordt geconsumeerd, bepalen niet alleen waar luisteraars aan worden blootgesteld, maar ook de richting van toekomstige muzikale trends. Er is dus weinig hoop op verbetering: zo lang mensen het liefst korte simpele clipjes zien, zullen makers daarop inspelen.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Muziek blijkt minder cultureel dan gedacht: mensen zijn van nature muzikaal en Waarom de een kippenvel krijgt van muziek of kunst en de ander niet. Of lees dit artikel: Muziek is net een tijdmachine: zo haalt een bepaald soort liedjes herinneringen boven.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: !