Toen de VS op 28 februari de Iraanse ayatollah Ali Khamenei doodde, nam diens zoon Mojtaba Khamenei het stokje over. De nieuwe leider van Iran ontsnapte tijdens diezelfde aanval ternauwernood aan de dood. Hij zou verminkt zijn, en zware verwondingen hebben aan zijn been.
Sinds zijn aanstelling is Mojtaba Khamenei nog niet in de openbaarheid verschenen. “Het is heel onduidelijk hoe het met hem gaat”, zegt Midden-Oostenverslaggever Floor Brands. “Sommigen denken dat hij dood is. Er is niet echt één figuur die nu opstaat en naar buiten treedt.”
Een groep leiders
De werkelijke macht in Iran lijkt niet bij Khamenei te liggen, maar bij een groep commandanten van de Revolutionaire Garde. Deze militairen lijken de meeste besluiten in samenspraak te nemen.
Lees ook ‘No more mister Nice Guy’: Trump uit opnieuw dreigement richting Iran
“Mojtaba bestuurt het land alsof hij de voorzitter van de raad van bestuur is”, zegt de Iraanse politicus Abdolreza Davari, een persoonlijke bekende van Khamenei, vanuit Iran tegen The New York Times. “Hij vertrouwt sterk op het advies en de begeleiding van de bestuursleden, en zij nemen gezamenlijk alle beslissingen.”
“Amerika en Israël hebben een enorme kaalslag veroorzaakt onder de leiders van Iran”, legt Brands uit, “en daardoor zijn er ook veel mensen doorgeschoven binnen het regime. Het is daarom ook niet gek dat ze een nieuwe structuur hebben gevonden om de macht te verdelen.”
Nieuwe machtsstructuur
Verschillende leiders traden de afgelopen weken op de voorgrond. Zo worden de gesprekken over een akkoord met de VS geleid door de minister van Buitenlandse Zaken, Abbas Araqchi. Die wordt bijgestaan door de voorzitter van het Iraanse parlement.
Lees ook Iran onbevreesd voor Amerika, dat pijnlijke gevolgen oorlog voelt: ‘Verkeerde inschatting gemaakt’
Binnen Iran heeft commandant Ahmad Vahidi de meeste macht, schrijft persbureau Reuters op basis van anonieme bronnen in Iran en Pakistan. Ook hij hoort bij de Revolutionaire Garde.
Hardliners
“Mojtaba heeft zijn promotie te danken aan de Revolutionaire Garde, die pragmatici aan de kant schoof en hem steunde als betrouwbare bewaker van hun hardline-agenda”, meldt Reuters.
“De commandanten die nu de macht hebben, zijn echte hardliners”, zegt Brands. “Dus we moeten niet verwachten dat er ineens een andere wind gaat waaien in Iran. Israël en Amerika hebben het regelmatig gehad over ‘regime change’, het omverwerpen van het Iraanse regime, maar daar is absoluut geen sprake van.”
Lees ook Militair expert: strijd om Straat van Hormuz is ‘geopolitiek armpjedrukken’
“De Revolutionaire Garde is een soort elite-leger. Dat is echt opgericht om de islamitische republiek Iran te beschermen. De leden zijn bereid om te sterven voor de staat. De Revolutionaire Garde zit heel diep in de vezels van Iran en heeft overal invloed.”
“Ze willen alles houden zoals het is. De protesten die we in januari bijvoorbeeld zagen, die worden keihard neergeslagen omdat de Revolutionaire Garde er belang bij heeft dat alles blijft zoals het nu is. In de afgelopen weken werden ook continu mensen opgepakt en zelfs geëxecuteerd nadat ze waren beschuldigd van spionage en verraad.”
Onderhandelingen
Gesprekken over de heropening van de Straat van Hormuz en een einde aan de oorlog lijken momenteel stil te liggen. Analisten van de Amerikaanse denktank Institute for the Study of War schrijven dat de huidige machtsstructuur van Iran zorgt voor vertraging in de onderhandelingen.
Lees ook Iran legt eerste vrouw doodstraf op om recente protesten tegen regime
Het onderhandelingsteam zou volgens de analisten ‘niet beschikken over de bevoegdheid om zelfstandig beslissingen te nemen’, waardoor berichten steeds eerst terug moeten naar Teheran. “Iran heeft er grote moeite mee om erachter te komen wie de leider is”, schreef Donald Trump vorige week op sociale media.
Geen water bij de wijn
De onderhandelingen verlopen ook erg moeizaam omdat de betrokken landen niet bereid lijken om grote concessies te doen in hun onderhandelingsposities.
De leiders in Teheran zeiden eerder deze week dat ze een deal willen sluiten over de heropening van de Straat van Hormuz. Iran is bereid om de blokkade op te heffen als Amerika hetzelfde doet, zodat schepen er weer door Hormuz kunnen varen.
Maar de Iraniërs willen nog niet praten over een definitief einde aan de oorlog. Ze willen voorlopig ook nog geen afspraken maken over hun nucleaire programma.
De VS heeft het voorstel deze week in overweging, maar lijkt nog niet erg enthousiast, omdat Iran de belangrijkste onderwerpen wil uitstellen. “Het volstaat te zeggen dat de nucleaire kwestie de reden is waarom we hier überhaupt bij betrokken zijn”, zei minister Rubio van Buitenlandse Zaken. Zijn land wil bij een deal graag duidelijkheid hebben over het Iraanse nucleaire programma.
“Het zijn zeer ervaren onderhandelaars”, zei Rubio in gesprek met de Amerikaanse nieuwszender Fox News. “We moeten ervoor zorgen dat elke deal die wordt gesloten, elke overeenkomst die wordt gesloten, er absoluut voor zorgt dat ze op geen enkel moment in staat zijn om in een mum van tijd een kernwapen te ontwikkelen.”
“Geen van beide partijen wil onderhandelen”, zegt Alan Eyre tegen Reuters. Hij is een Amerikaanse Iran-deskundige die voorheen als diplomaat werkte.
Zowel Iran als de VS heeft er baat bij om voet bij stuk te houden, zegt Eyre, omdat ze denken dat de tegenstander met de tijd steeds zwakker wordt. “Voor beide partijen zou flexibiliteit als een zwakte worden beschouwd.”
Sinds het begin van de oorlog hanteert het Iraanse regime een vrijwel volledige internetblokkade. Het is de langste ooit en dat heeft grote gevolgen voor mensen die afhankelijk zijn van het internet voor hun inkomen. In de onderstaande video vertelt modeontwerpster Amen hoe ze door de blokkade is getroffen.