Wolken, wolken, nog meer wolken… O, en hier en daar wat zeewater. Maar verder? Toegegeven, voor een ongetraind oog ziet bovenstaande NASA-satellietfoto er misschien niet al te bijzonder uit. Maar meteorologen worden er behoorlijk opgewonden van… Als je eenmaal weet waar je naar kijkt, snap je dat een stuk beter.
De laatste dag van de astronomische winter
‘Het leek op een tropische storm’, schreef de bekende Amerikaanse meteoroloog Matthew Cappucci op Facebook. Zo’n tropische storm wordt ook wel cycloon, orkaan of tyfoon (als-ie door Azië raast) genoemd.
De cycloon, rechtsboven op de foto, was waarschijnlijk het opvallendste weerfenomeen dat een NASA-satelliet vastlegde boven Alaska op 19 maart, de laatste dag van de astronomische winter. Maar zeker niet het enige.
Geen gewone cycloon
De ‘tropische storm’ waar Cappucci over schreef was trouwens geen gewone tropische storm. Het was een polar low. Met zijn kenmerkende oog en krachtige windstoten doet de polar low weliswaar denken aan een tropische storm, alleen gaat deze niet gepaard met regen, maar met sneeuw en onweer. En met relatief hoge temperaturen in het oog van de storm.
Ook interessant: Het jaar zonder zomer: hoe een vulkaanuitbarsting de koers van de geschiedenis veranderde
Zo’n polar low ontstaat als koude poolwind over warmer water waait, legde NASA uit toen het de foto publiceerde. Het water van de Golf van Alaska was weliswaar niet heel warm, naar schatting tussen de 4 en 6 graden Celsius, maar het verschil met de temperatuur boven land was groot.
Een streepjescode van wolken
Naast de polar low zie je ook wolkenstraten op de foto (in het midden): lange, parallelle rijen stapelwolken. Ook die worden veroorzaakt door het temperatuurverschil, schrijft NASA. Zulke wolkenstraten ontstaan als de lucht warmte en vocht opneemt van het oceaanoppervlak. Je krijgt dan ‘bellen’ met relatief warme, vochtige lucht. Die stijgen op doordat ze warmer zijn dan de lucht in de omgeving. Tijdens het stijgen condenseert het water, en er ontstaan wolken.
Die wolken kunnen niet al te ver stijgen, door een soort ‘deksel’ van nog warmere lucht boven de onderste luchtlaag. Ondertussen wordt nog steeds nieuwe lucht van onder aangevoerd. De ‘oude’ lucht met wolken zal op een zeker moment afkoelen en weer gaan dalen. Zo krijg je afwisselend een opgaande stroming met wolken en een dalende stroming met opklaringen. Doordat de wind de wolken meevoert, ziet dit eruit als een ‘streepjescode’ met wolkenstraten.
Wervelstraten van wíe?
En dan zijn er ook dus nog de ‘wervelstraten van Von Kármán’, vernoemd naar een Hongaars-Amerikaanse wetenschapper. Dit fenomeen lijkt van boven op een meanderende rivier, met draaikolken die in tegengestelde richting bewegen. Dergelijke wervelstraten ontstaan als er een sterke wind staat rond een hogergelegen terrein, zoals een eiland in de oceaan.
Dat deze drie bijzondere weerfenomenen op hetzelfde moment optraden, is volgens NASA geen toeval. De hele maand maart had Alaska al last van aanhoudende kou en stormen. Volgens de University of Alaska (VS) was het in maart bij 12 van de 19 weerstations in Alaska gemiddeld 12 graden Celsius kouder dan normaal deze tijd van het jaar.
Vervelend voor de inwoners die zin in de lente hadden. Maar toen er (eindelijk) een einde kwam aan al die kou en het voorjaar zich aandiende, leverden de botsingen tussen warm en koud in elk geval spectaculaire satellietfoto’s op. Spectaculairder dan satellietbeelden van de vaak egaal grijze lucht boven ons eigen landje…
Lees ook