gisteren, 07:00•Aangepast gisteren, 20:55
Hoewel het staakt-het-vuren tussen Iran en de VS op papier nog altijd van kracht is, gaan in en rond de Straat van Hormuz de aanvallen door. Ook vandaag waren er meerdere aanvallen in de regio. Teheran ontkent betrokkenheid, maar volgens deskundigen passen de acties in een bredere strategie.
“Iran speelt een spel waarbij het probeert de Arabische Golfstaten uit elkaar te spelen en slaagt daar aardig in”, zegt Michel Don Michaloliákos van het Haagsch Instituut GeopolitiekNu.
Wat zijn de Golfstaten?
De Arabische Golfstaten zijn zes landen die grenzen aan de Perzische Golf. Iran, het land met de grootste kustlijn aan de Golf, wordt meestal niet tot de Golfstaten gerekend omdat dat land in veel opzichten sterk verschilt van de andere staten. Iran is bijvoorbeeld Perzisch, niet Arabisch.
NieuwsuurDe Arabische Golfstaten
Wie door een westerse bril naar de Arabische Golfstaten kijkt, ziet veel overeenkomsten. De landen delen de Arabische taal, religie (de islam) en zijn overwegend rijk als gevolg van oliewinning.
Maar wie beter kijkt, ziet dat het bepaald geen eensgezind landenblok is. Historisch, geopolitiek, economisch en cultureel verschillen de landen én hun belangen enorm van elkaar. Wat ze wél met elkaar gemeen hebben: allemaal koesteren ze een diep wantrouwen richting Iran.
Jarenlang balanceerden de Arabische Golfstaten en Iran op een dun maar stabiel koord tussen vijandigheid en diplomatie. In de afgelopen jaren liepen de spanningen steeds verder op, tot het evenwicht twee maanden geleden bruut werd verstoord nadat de VS en Israël de aanval openden(opent in nieuw venster). Iran sloeg terug, maar in plaats van de raketten uitsluitend te richten op de directe rivaal, breidde Iran het strijdtoneel uit naar de Golfregio.
VAE verlaat oliekartel OPEC
Voor de Golfstaten is één ding glashelder: Iran is niet langer slechts een lastige buur, maar een directe en structurele bedreiging voor de stabiliteit en veiligheid in de regio. Maar waar een gezamenlijke vijand normaal gesproken verbroedert, lijkt in de Golfregio het tegenovergestelde te gebeuren.
Het meest recente voorbeeld hiervan is de terugtrekking van de Verenigde Arabische Emiraten uit oliekartel OPEC. Een belangrijke reden hiervoor was dat de VAE zich in de steek gelaten voelde door zijn buurlanden.
De Emiraten kregen de afgelopen maanden veruit de meeste aanvallen te verduren van Iran en deden daarop een beroep op de andere Golfstaten om terug aan te vallen. “Maar die wilden dat niet en daarom voelen ze zich verraden”, zegt analist Don Michaloliákos.
Resetknop
Daarnaast roepen de aanvallen een nieuwe vraag op: op wie kunnen de Golfstaten nog rekenen voor hun bescherming? “Iran heeft in feite op de resetknop gedrukt van de veiligheidsstructuur in de Golfregio, en dat is een bewuste strategie”, zegt analist Don Michaloliákos. “De kaarten worden nu opnieuw geschud.”
Ook volgens arabist Maurits Berger is die verdeeldheid precies waar Iran op aanstuurt. “De VS heeft de afgelopen jaren zijn grip op de Golfstaten vergroot. Iran is niet gebaat bij een sterk blok aan de overkant van de Golf, dat eensgezind opereert onder leiding van de VS en Israël. Hoe verdeelder dat blok is, hoe gunstiger voor Iran.”
AFPDe Saudische kroonprins Mohammed bin Salman en de Amerikaanse president Donald Trump in november vorig jaar
Volgens Don Michaloliákos laten de Emiraten met hun vertrek uit OPEC zien dat ze duidelijk de kant van de VS en Israël kiezen. Twee andere belangrijke Golfstaten, Saudi-Arabië en Qatar, staan daar anders in. “Die landen beseffen dat ze, linksom of rechtsom, toenadering zullen moeten zoeken tot Iran. Qatar zag dit altijd al, maar Saudi-Arabië realiseert zich dit nu ook.”
Beide Golfstaten onderhouden nog altijd een hechte relatie met de VS, maar realiseren zich dat handelsdeals en de aanwezigheid van Amerikaanse militaire bases geen garantie bieden op Amerikaanse bescherming. “Saudi-Arabië zoekt nu, in aanvulling op die Amerikaanse veiligheidsparaplu, steun bij Turkije en Pakistan.”
Nieuwe realiteit
Wat betreft de andere Golfstaten: Oman onderhoudt traditiegetrouw goede relaties met zowel Iran als de VS, en treedt vaak op als bemiddelaar. Bahrein en Koeweit hebben een hechte relatie met Saudi-Arabië en volgen doorgaans die koers.
Hoe de kaarten in de Golfregio uiteindelijk worden herverdeeld, is nog ongewis. “Dat is de vraag die nu in elke hoofdstad in het Midden-Oosten wordt gesteld”, zegt Don Michaloliákos. “Elke stap die nu wordt gezet vindt plaats tegen die achtergrond. Maar voorlopig zie ik de onenigheid tussen de Golfstaten, met aan de ene kant de Emiraten en de andere kant Saudi-Arabië, eerder toe- dan afnemen.”