Of een virus gevaarlijk is, hangt af van hoe je ernaar kijkt. Word je er zelf ernstig ziek van, dan voelt zo’n virus direct als een grote bedreiging. Virologen beoordelen gevaar echter niet alleen op individuele gevallen, maar kijken vooral naar het grotere plaatje.

‘Virologen bekijken een virus vanuit het perspectief van het virus zelf. Daarbij draait het om hoe succesvol het virus is: hoeveel mensen het weet te bereiken’, vertelt Marjolein Kikkert van het Leids Universitair Medisch Centrum.

Voor mensen zit het gevaar juist aan de andere kant van het spectrum. Hoe ziek maakt een virus je, en hoeveel mensen overlijden eraan? Vooral wanneer een virus zich snel verspreidt én een hoog sterftecijfer heeft, ontstaat een serieus probleem. Gelukkig is daar bij het hantavirus vooralsnog geen sprake van.

Waarom is het hantavirus niet ‘gevaarlijk’?

De Andesvariant van het hantavirus is uitgebroken op een cruiseschip. Het virus wordt normaal gesproken overgedragen op mensen via uitwerpselen van muizen en ratten, maar deze variant kan ook van mens op mens worden verspreid. Om de grootste zorgen meteen weg te nemen: de kans dat dit uitgroeit tot een wereldwijde pandemie is volgens virologen zeer klein.

‘Van deze variant worden jaarlijks ongeveer duizend besmettingen geregistreerd, maar die blijven meestal sterk lokaal beperkt’, zegt Kikkert. ‘Dat komt doordat overdracht van mens op mens bij dit virus, voor zover we nu weten, erg moeizaam verloopt.’

Besmetting vindt vooral plaats bij intensief en langdurig contact, bijvoorbeeld wanneer mensen een bed of kleine cabine delen. Daarom is het ook niet verrassend dat het virus juist op een cruiseschip opdook, waar passagiers maandenlang dicht op elkaar leven. ‘Daarnaast geldt bij elk virus dat een bepaalde hoeveelheid virusdeeltjes nodig is om iemand anders te besmetten. Bij deze variant ligt die grens waarschijnlijk relatief hoog’, legt Kikkert uit.

Ook interessant: Zijn we wel voorbereid op een nieuwe pandemie?

Wie besmet raakt, kan wel ernstig ziek worden. Vooral zware longinfecties vormen een groot risico. ‘Van deze variant kun je heel ziek worden, met name wanneer de longen ernstig worden aangetast,’ zegt Kikkert. Het sterftecijfer ligt volgens haar tussen de 25 en 40 procent. Dat maakt het virus zonder twijfel gevaarlijk voor individuele patiënten. Maar echt succesvol, in de zin van grootschalige verspreiding, is het virus vooralsnog niet.

Hier hoef je niet bang voor te zijn

Om het hantavirus in perspectief te plaatsen: er zijn genoeg virussen die veel succesvoller zijn in hun verspreiding. ‘Het herpesvirus, waar veel verschillende varianten van bestaan, is een van de succesvolste virussen die we kennen. Dat komt vooral doordat veel varianten nauwelijks symptomen veroorzaken.’ Daardoor kunnen mensen het virus ongemerkt verspreiden, zonder te weten dat ze besmet zijn.

Een bekend voorbeeld is het Epstein-Barrvirus (EBV). ‘Bijna iedereen loopt EBV ooit op, omdat het virus levenslang in je lichaam aanwezig blijft’, legt Kikkert uit. Volgens haar is zo’n 90 procent van de mensen ooit met het virus in aanraking gekomen. Een gedeelte ervan krijgt door dit virus de ziekte van Pfeiffer. Ook andere herpesvarianten zullen veel mensen bekend voorkomen, zoals een koortslip of waterpokken.

Vanuit virologisch perspectief is herpes dus een uiterst succesvol virus. Maar echt gevaarlijk? Meestal niet. Zelden overlijden mensen eraan. Alleen voor mensen met een ernstig verzwakt immuunsysteem kunnen zulke virussen een grote bedreiging vormen.

Dit is een ander verhaal…

Aan de andere kant van het spectrum staat het ebolavirus. ‘Mensen kunnen besmet raken via geïnfecteerde apen of via contact met lichaamsvloeistoffen van besmette personen’, vertelt Kikkert. Het sterftecijfer van ebola ligt veel hoger, gemiddeld tussen de 50 en 60 procent. De sterftekans van sommige ebolavarianten (Ebola Zaire) ligt nog veel hoger, tot wel 90 procent. Toch zal het virus waarschijnlijk nooit zo succesvol worden als herpes.

‘Mensen met ebola worden namelijk vaak heel snel ernstig ziek’, zegt Kikkert. ‘Zieke mensen reizen minder, isoleren zich sneller en worden meestal verzorgd door een kleine groep familieleden of zorgverleners.’ Daardoor krijgt het virus veel minder kansen om zich verder te verspreiden. En bovendien, met iemand die zichtbaar doodziek is kruip je meestal niet snel gezellig op de bank.

Hiervan moeten de alarmbellen afgaan

Waar virologen echt bezorgd om worden, is een virus dat zich heel gemakkelijk verspreidt. Bijvoorbeeld omdat besmette mensen nauwelijks klachten hebben en daardoor gewoon naar de supermarkt of kroeg gaan. Of omdat een virus een lange incubatietijd heeft, terwijl mensen in die periode al wél besmettelijk zijn. Als zo’n virus dan óók nog eens dodelijk blijkt, ontstaat er een serieus probleem en zijn maatregelen vaak onvermijdelijk.

‘Daar komt nog bij dat virussen waarvoor geen vaccin bestaat veel moeilijker te bedwingen zijn,’ vertelt Kikkert. Een bekend voorbeeld is HIV. Lange tijd was daar nauwelijks iets tegen te doen en was een besmetting vaak een doodvonnis.

Tegenwoordig zijn er in veel westerse landen effectieve behandelingen beschikbaar, waardoor mensen niet meer aan het virus overlijden en het beter onder controle blijft. Maar een vaccin dat HIV volledig kan voorkomen of uitroeien, is er nog altijd niet.

Is het nu gevaarlijk?

Het kan dus altijd nog erger dan het hantavirus dat nu op het cruiseschip is opgedoken. En of dat virus écht gevaarlijk is? Tja, dat hangt af van hoe je ernaar kijkt. Volgens Kikkert is deze variant in ieder geval niet bijzonder succesvol in zijn verspreiding.

Dat betekent niet dat we niet alert hoeven te zijn op virussen. Zelfs met hantavirussen kunnen er nog andere situaties ontstaan, door bijvoorbeeld mutaties. Maar een nieuwe lockdown of massaal wc-papier hamsteren? Daar lijkt voorlopig gelukkig geen sprake van.

Lees ook