De toename is voor een groot deel toe te schrijven aan opioïden en de opmars van overige, niet-gespecificeerde drugs. Onder die laatste noemer vallen designerdrugs, die een onbekende chemische samenstelling hebben.
Opioïden en designerdrugs
In 2014 stierven er 40 mensen door gebruik van opioïde pijnstillers. Tien jaar later was dat met 161 verviervoudigd. Onder opioïden worden onder meer de verdovende en pijnstillende middelen heroïne, methadon, oxycodon, morfine en fentanyl gerekend. In 2024 was deze categorie verantwoordelijk voor 43 procent van alle drugsdoden. De meeste mensen die zijn overleden door opioïden waren man en gemiddeld 48 jaar oud.
Kennisinstituut Trimbos noemt het ‘opvallend’ dat bij één op de drie sterfgevallen door opioïdengebruik sprake was van een opzettelijke overdosis. Dat is veel vaker dan bij andere soorten drugs, daar was dat bij tien procent het geval.
Bij niet-gespecificeerde drugs, waar designerdrugs toe gerekend worden, ging het aantal van 45 in 2014 naar 135 in 2024, een verdrievoudiging.
Designerdrugs blijven telkens weer opduiken in nét iets andere varianten. Hoe dat kat-en-muisspel in elkaar zit, leggen we uit in deze video:
Het aantal sterfgevallen door stimulantia, een verzamelterm voor amfetaminen, ecstasy en MDMA, bleef laag. Daar was een kleine stijging, van 14 doden in 2014 naar 19 doden in 2024.
Toename niet te verklaren
De CBS-cijfers gaan alleen over directe sterfgevallen, met een direct verband tussen drugsgebruik en overlijden. Sterfgevallen door een besmette naald, ongezonde levensstijl of een drugsgerelateerd ongeval zijn niet meegenomen. Daarvan zijn ook geen schattingen beschikbaar.
Volgens Lisa Davies, onderzoeker bij Trimbos, is de stijging in het aantal sterfgevallen door opioïden en andere middelen op dit moment niet te verklaren. Het zou kunnen komen door een verbeterde registratie, maar ook door een toename in gebruik.